Cát Hải – hòn đảo 40 km² đang được “thiết kế lại” chiến lược
Cát Hải là một hòn đảo rộng khoảng 40 km² thuộc Hải Phòng, nằm giữa đất liền và đảo du lịch Cát Bà, trước đây chỉ có vài làng chài nhỏ và hạ tầng hạn chế, nhưng đang chuyển mình mạnh mẽ thành trung tâm công nghiệp, logistics và du lịch nhờ chuỗi dự án quy mô lớn của Sun Group và Vingroup. Điểm khác biệt của Cát Hải so với nhiều đảo Việt Nam là cách phát triển mang tính “thiết kế chiến lược”: không đi từng mảng rời rạc, mà tạo một hệ sinh thái liên hoàn từ cầu vượt biển Cát Hải, cảng nước sâu miền Bắc, nhà máy ô tô Cát Hải đến tuyến cáp treo cao nhất thế giới. Sự hội tụ này khiến Cát Hải không còn là phần “ngoại biên” của Hải Phòng, mà trở thành mỏ neo mới cho tầm nhìn phát triển hướng biển, với tác động lan tỏa vượt xa 40 km² diện tích tự nhiên.
Cầu vượt biển Cát Hải: cú “bẻ lái” cho hạ tầng đảo Việt Nam
Bước ngoặt của Cát Hải bắt đầu từ hạ tầng giao thông. Tuyến đường ô tô Tân Vũ – Lạch Huyện dài 15,6 km, đưa vào sử dụng tháng 9/2017, nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng với khu vực Cảng Lạch Huyện. Trên toàn tuyến, cầu Đình Vũ – Cát Hải dài khoảng 5,4 km hiện giữ kỷ lục cầu vượt biển dài nhất Việt Nam, trở thành biểu tượng mới của hạ tầng đảo Việt Nam. Trước đó, ra đảo chủ yếu phụ thuộc vào phà; khi cầu thông xe, thời gian di chuyển từ đất liền rút ngắn gần một giờ, đồng thời mở tuyến vận tải trực tiếp cho máy móc, nguyên vật liệu và hàng hóa. Đây là ví dụ cho thấy, “hạ tầng không chỉ phục vụ đi lại, mà quyết định xem một hòn đảo là điểm cuối hay điểm bắt đầu của chuỗi giá trị kinh tế”. Nếu không có cầu vượt biển Cát Hải, khó có thể nói đến cảng nước sâu miền Bắc hay nhà máy ô tô Cát Hải sau đó.
Cảng nước sâu miền Bắc và nhà máy ô tô Cát Hải: trụ cột mới của kinh tế biển
Chỉ một năm sau khi cầu vượt biển Cát Hải thông xe, hai bến đầu tiên của Cảng quốc tế Lạch Huyện ở phía Đông đảo Cát Hải được đưa vào khai thác, trở thành khu bến cảng nước sâu lớn nhất miền Bắc, tiếp nhận tàu container trọng tải lớn và kết nối hàng hóa miền Bắc với các tuyến vận tải biển quốc tế. Đến tháng 5/2025, bốn bến số 3–6 tiếp tục vận hành, nâng quy mô khai thác từ hai lên sáu bến với khả năng đón tàu lên đến 18.000 TEU. Một số tuyến từ đây đã kết nối trực tiếp với châu Âu, châu Mỹ và Đông Bắc Á, giảm nhu cầu trung chuyển qua các cảng nước ngoài. Song song, tổ hợp sản xuất ô tô và xe máy điện VinFast tại khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải rộng 335 ha được khánh thành sau 21 tháng thi công vào tháng 6/2019, với khoảng 1.200 robot, xưởng thân vỏ tự động hóa 98% và xưởng động cơ khoảng 90%. Khi lô 999 chiếc VF 8 đầu tiên xuất khẩu sang Mỹ tháng 11/2022, Cát Hải không chỉ xuất khẩu hàng hóa, mà xuất khẩu cả hình ảnh một đảo công nghiệp – công nghệ cao.
Cáp treo cao nhất thế giới: du lịch đô thị biển bước vào “kỷ nguyên đảo công nghiệp”
Nếu cảng nước sâu và nhà máy ô tô Cát Hải tạo trụ cột công nghiệp–logistics, thì Sun Group bổ sung mảnh ghép du lịch bằng tuyến cáp treo Cát Hải – Phù Long dài gần 4 km, khai thác từ tháng 6/2020, nối đảo Cát Hải với khu vực Phù Long trên đảo Cát Bà. Tuyến có 60 cabin, công suất thiết kế khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ, thời gian di chuyển 10–15 phút, biến hành trình ra đảo du lịch không còn phụ thuộc vào đường bộ hay đường biển truyền thống. Điểm nhấn là trụ cáp cao 214,8 m được Tổ chức Guinness xác nhận là trụ cáp treo cao nhất thế giới vào tháng 5/2020. Du lịch tại Cát Hải vì thế mang màu sắc khác: thay vì chỉ phát triển dịch vụ ven biển, đảo trở thành điểm đến của những công trình kỷ lục gắn với hạ tầng hiện đại. Đó là sự dịch chuyển từ hình ảnh đảo “hoang sơ” sang đảo “đa lớp”: vừa phục vụ tàu mẹ, xe điện, vừa đón dòng khách du lịch đại chúng.
Từ hòn đảo nhỏ đến hub đa ngành: cơ hội và bài toán dài hạn
Điều đáng chú ý ở Cát Hải không phải chỉ là từng công trình, mà là cấu trúc phát triển: cầu vượt biển Cát Hải mở cửa hạ tầng, cảng nước sâu miền Bắc đảm nhận logistics quốc tế, nhà máy ô tô Cát Hải tạo trục công nghiệp, còn cáp treo cao nhất thế giới mở không gian du lịch. Các bến 7–8 với tổng vốn dự kiến gần 12.800 tỷ đồng được chuẩn bị khởi công cuối năm nay, cùng chủ trương đầu tư thêm bốn bến 9–12 triển khai từ 2026 đến 2035, cho thấy Cát Hải vẫn đang tiếp tục mở rộng vai trò trong mạng lưới cảng biển miền Bắc. Tuyến đường mới trên đảo với tổng vốn đầu tư hơn 1.800 tỷ đồng, cơ bản hoàn thành từ năm 2021, càng làm rõ lựa chọn coi Cát Hải là “hạt nhân” chứ không phải vùng ven. Cơ hội lớn đi kèm trách nhiệm lớn: Cát Hải cần tránh rơi vào bẫy phát triển nóng, giữ được bản sắc biển đảo và cân bằng giữa công nghiệp nặng, logistics và du lịch. Nếu làm được, hòn đảo 40 km² này sẽ là hình mẫu cho cách Việt Nam tổ chức lại hạ tầng đảo, biến “điểm cuối bản đồ” thành động lực tăng trưởng mới.
