Mở rộng hợp tác phải bắt đầu từ kết nối có ích
Hợp tác Mekong - Lan Thương (MLC) là cơ chế gồm sáu quốc gia ven sông Mekong - Lan Thương: Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam, được thành lập năm 2015 để thúc đẩy hợp tác giữa các nước thành viên. Điểm đáng chú ý tại hội nghị bộ trưởng MLC lần thứ 11 không chỉ là việc nhìn lại các dự án, mà là câu hỏi làm sao biến phối hợp thành kết nối khu vực Mekong đem lại lợi ích rõ ràng cho người dân. Ngày 4/11/2026, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dự và phát biểu tại hội nghị ở Bắc Kinh theo lời mời của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị. Trong bối cảnh cơ chế bước vào thập niên thứ hai, định hướng nâng cấp chỉ có ý nghĩa nếu tạo ra năng lực thích ứng chung, thay vì dừng ở tuyên bố hợp tác.
Năm 2026 đánh dấu mười năm kể từ Hội nghị Cấp cao MLC lần thứ nhất; Trung Quốc đặt trọng tâm giai đoạn tới vào việc hoạch định quy hoạch tổng thể cho MLC phiên bản 2.0. Đây là thời điểm thích hợp để đánh giá không chỉ quy mô hoạt động, mà cả mức độ phối hợp giữa các sáng kiến và kết quả mà cộng đồng dọc lưu vực cảm nhận được.
Từ kết quả hiện có đến sức chống chịu chung
Các bộ trưởng ghi nhận tiến triển của Kế hoạch hành động MLC giai đoạn 2023–2027, trong đó có thương mại và những dự án sử dụng Quỹ đặc biệt MLC. Hợp tác còn mở rộng sang chia sẻ thông tin thủy văn, ứng phó lũ lụt và hạn hán, bảo vệ môi trường, thực thi pháp luật, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân. Những lĩnh vực này cho thấy MLC có thể gắn các mục tiêu kinh tế với nhu cầu thiết thân: cảnh báo rủi ro nước, bảo vệ sinh kế và tạo điều kiện cho giao lưu giữa người dân sáu nước.
Việt Nam đề xuất xây dựng khu vực Mekong - Lan Thương tự cường, đổi mới và tăng cường kết nối khu vực, đồng thời đặt con người ở trung tâm hợp tác. Đề xuất này có sức nặng bởi khu vực đang đối mặt nhiều thách thức nhưng cũng có cơ hội từ khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những thay đổi trong chuỗi cung ứng. Thước đo của MLC vì thế không nên chỉ là số dự án được triển khai; điều quan trọng là năng lực ứng phó chung và lợi ích cụ thể đến được với cộng đồng.
Phối hợp cơ chế để tránh kết nối manh mún
Một điểm nhấn trong đề xuất của Việt Nam là đẩy mạnh phối hợp MLC với các cơ chế khu vực và những khuôn khổ hợp tác Mekong khác. Đây là hướng đi cần thiết: nếu từng cơ chế vận hành rời rạc, kết nối có thể chồng lấn, còn những vấn đề xuyên biên giới như an ninh phi truyền thống, thiên tai hay môi trường khó được xử lý đồng bộ. Phối hợp tốt hơn có thể giúp các nước chia sẻ thông tin, nối các ưu tiên và đưa cam kết thành hành động nhất quán.
Các bộ trưởng nhất trí xác định phương hướng hợp tác giai đoạn tới nhằm góp phần bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Vì vậy, định hướng phối hợp không nên chỉ là một mục tiêu ngoại giao; nó cần thể hiện trong cách các sáng kiến bổ trợ nhau và phục vụ những nhu cầu chung của lưu vực. Kết nối khu vực Mekong sẽ đáng tin cậy hơn khi người dân được hưởng lợi từ hợp tác về môi trường, giáo dục, giao lưu và ứng phó rủi ro.
MLC phiên bản 2.0 cần chứng minh giá trị bằng kết quả
Trung Quốc hướng tới xây dựng quy hoạch tổng thể cho MLC phiên bản 2.0, trong khi các bộ trưởng đã thống nhất những ưu tiên hợp tác cho giai đoạn tiếp theo. Hai hướng này cần gặp nhau ở một nguyên tắc: nâng cấp cơ chế phải làm cho hợp tác hiệu quả hơn, chứ không chỉ mở rộng chương trình nghị sự. Kết nối hạ tầng và thể chế, đổi mới sáng tạo, ứng phó thách thức chung và phối hợp với các cơ chế khác nên được xem xét trong cùng một bức tranh.
Hội nghị bộ trưởng MLC lần thứ 11 tạo cơ hội để các nước chuyển từ ghi nhận thành quả sang xác định cách làm cho giai đoạn mới. Đề xuất của Việt Nam đặt ra một tiêu chuẩn hữu ích: khu vực cần tự cường, đổi mới, kết nối tốt hơn và lấy con người làm trọng tâm. Nếu quy hoạch MLC phiên bản 2.0 đáp ứng được tiêu chuẩn đó, nâng cấp hợp tác mới có thể tạo giá trị bền vững cho cả lưu vực.
