Methadone là gì và vì sao đây phải là trụ cột của chiến lược cai nghiện thuốc phiện
Điều trị thay thế Methadone là phương pháp dùng một chất dạng thuốc phiện tổng hợp uống hằng ngày để ổn định cơ thể người nghiện, giúp họ giảm và dần loại bỏ nhu cầu sử dụng các chất dạng thuốc phiện bất hợp pháp, đồng thời hạn chế nguy cơ lây nhiễm HIV, cải thiện sức khỏe, tâm lý và tạo điều kiện tham gia lao động, tái hòa nhập cộng đồng một cách bền vững. Khi nhìn thẳng vào thực tế nghiện chất tại Việt Nam, câu hỏi không phải là “có dùng Methadone hay không”, mà là “làm thế nào để biến Methadone thành bệ đỡ cho một chương trình phục hồi nghiện dài hơi”. Sau hơn 15 năm triển khai ở Thái Nguyên, kết quả đã rõ: đây không còn là thử nghiệm y tế mà là một chính sách xã hội hiệu quả, cần tiếp tục mở rộng và hoàn thiện, thay vì đối xử như một giải pháp phụ trong câu chuyện cai nghiện thuốc phiện.
Thái Nguyên: 15 năm chứng minh Methadone là “cần câu” hơn là “phao cứu sinh”
Thái Nguyên là một trong những địa phương cho thấy điều trị thay thế Methadone có thể chuyển từ mô hình kiểm soát sang phục hồi dài hạn. Tại Trạm Y tế phường Quan Triều, điểm điều trị đang theo dõi và cấp phát thuốc cho 302 bệnh nhân từ nhiều xã, phường, trong đó có cả bệnh nhân trên 70 tuổi duy trì điều trị hơn 15 năm. Toàn tỉnh hiện có 16 cơ sở điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone và thêm 7 cơ sở cấp phát, phục vụ trên 2.700 bệnh nhân. Đây không chỉ là con số về quy mô, mà là bằng chứng cho thấy khi mạng lưới trạm y tế được chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân lực và quy trình quản lý bệnh nhân thông tuyến toàn quốc, người nghiện có thể tiếp cận chương trình phục hồi nghiện một cách đều đặn và an toàn. Theo bác sĩ Phạm Mạnh Cường, sau 15 năm, chương trình đã giảm mạnh sử dụng ma túy bất hợp pháp, lây nhiễm HIV và các hành vi trộm cắp, cướp giật liên quan.
Hiệu quả thực sự: từ cắt cơn đến thay đổi đời sống và hành vi
Điểm mạnh nhất của điều trị thay thế Methadone nằm ở chỗ nó chạm tới đời sống rất cụ thể của người nghiện, thay vì chỉ dừng ở cắt cơn. Methadone là chất dạng thuốc phiện tổng hợp, cấu trúc khác nhưng tác dụng dược lý tương tự các chất dạng thuốc phiện tự nhiên, không gây nhiễm độc hệ thần kinh trung ương và không tạo khoái cảm. Nhờ vậy, bệnh nhân cai nghiện thuốc phiện giảm được “cơn thèm”, giữ được tinh thần minh mẫn, sức khỏe ổn định và không phải chi tiêu nhiều cho ma túy bất hợp pháp. Trải nghiệm của anh Đ.L.H. – người từng nhiều lần cai nghiện thất bại, nhưng bỏ được ma túy sau hơn 10 năm điều trị Methadone – cho thấy thuốc không chỉ cứu mạng mà còn phục hồi khả năng lao động, tạo thu nhập ổn định, chăm lo gia đình và xây lại vị trí trong cộng đồng. Quan trọng hơn, khi người nghiện có thể tiếp tục điều trị ở bất cứ tỉnh nào nhờ phần mềm quản lý thông tuyến, hành trình phục hồi không bị đứt quãng bởi những biến động cuộc sống.
Cà Mau: lấy người cai nghiện làm trung tâm, gắn Methadone với giáo dục và nghề nghiệp
Nếu Thái Nguyên chứng minh hiệu quả y tế của Methadone thì Cà Mau lại chỉ ra cách biến điều trị thành chương trình phục hồi nghiện toàn diện. Tại 02 cơ sở cai nghiện ma túy của Công an tỉnh, quy trình quản lý, chăm sóc sức khỏe và tư vấn tâm lý được thiết kế bài bản nhưng đong đầy tình người, xem người cai nghiện là trung tâm chứ không phải đối tượng bị cách ly. Cai nghiện ở đây không chỉ là cắt cơn, rèn luyện thể lực mà là tổng hòa các giải pháp bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và phục hồi nhân cách. Song song với y tế, các cơ sở chú trọng phổ biến pháp luật, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, nâng cao nhận thức về tác hại ma túy, giúp học viên thay đổi từ nội tâm và hình thành quyết tâm từ bỏ ma túy. Lao động trị liệu được dùng như liệu pháp y tế – tâm lý xã hội, gắn với đào tạo nghề điện dân dụng, sửa chữa xe gắn máy, thợ hồ, nghề thủ công… để học viên rèn kỷ luật, trách nhiệm và có “cần câu” sinh kế khi tái hòa nhập cộng đồng.
Tái hòa nhập cộng đồng: thước đo cuối cùng của mọi chương trình Methadone
Không có ý nghĩa nếu điều trị thay thế Methadone giữ người nghiện ổn định trong cơ sở nhưng trả họ về một đời sống bế tắc. Điểm sáng ở Cà Mau là sự gắn kết giữa đào tạo nghề và chính sách tín dụng ưu đãi cho người sau cai, giúp giải quyết nút thắt thiếu việc làm – nguyên nhân lớn của tái nghiện. Việc tư vấn rõ về cơ chế vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội tạo thêm niềm tin để người nghiện dám khởi nghiệp, làm lại cuộc đời và tin rằng mình không đơn độc. Thực tế cho thấy nhiều học viên sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện đã trở về địa phương, có việc làm tự do hoặc làm trong doanh nghiệp, xây dựng gia đình hạnh phúc, tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Khi kết hợp điều trị thay thế Methadone với giáo dục, nghề nghiệp và hỗ trợ tài chính, khái niệm "tái hòa nhập cộng đồng" không còn là khẩu hiệu. Đó là lời khẳng định rằng người từng nghiện hoàn toàn có thể trở lại làm công dân có trách nhiệm – nếu chúng ta coi phục hồi là mục tiêu, chứ không chỉ là trừng phạt.
