Cai nghiện hiệu quả là điểm khởi đầu, không phải điểm kết thúc
Cai nghiện hiệu quả là một mô hình hỗ trợ toàn diện, trong đó điều trị y tế kết hợp chặt chẽ với tư vấn tâm lý, giáo dục, dạy nghề và tạo sinh kế, nhằm giúp người từng sử dụng ma túy không chỉ dừng lại ở việc cắt cơn mà còn xây dựng lại cuộc sống và tái hòa nhập cộng đồng với công việc ổn định, niềm tin mới và mối quan hệ xã hội lành mạnh. Điều đáng nói là nếu chỉ coi cai nghiện là vài tuần điều trị rối loạn nghiện trong cơ sở y tế, chúng ta sẽ bỏ mặc người bệnh trước nguy cơ tái sử dụng cao khi họ quay về môi trường cũ. Những tổn thương về sức khỏe, gia đình và quan hệ xã hội khiến con đường trở lại đời sống bình thường đầy chông chênh. Vì thế, cách tiếp cận hiện đại phải coi người cai nghiện là trung tâm, nhìn họ như những công dân cần được hỗ trợ, không phải đối tượng bị loại trừ.
Mô hình Cà Mau: lấy người cai nghiện làm trung tâm, kết hợp điều trị và giáo dục
Điều đáng chú ý ở Cà Mau là hai cơ sở cai nghiện ma túy trực thuộc công an tỉnh đã dám thay đổi cách làm: từ quản lý mang tính hành chính sang hỗ trợ nhân văn, bài bản. Họ xây dựng quy trình tiếp nhận, quản lý, chăm sóc sức khỏe và tư vấn tâm lý chặt chẽ nhưng đầy tình người, thay vì chỉ tập trung cắt cơn và rèn luyện thể lực đơn thuần. Song song điều trị rối loạn nghiện, học viên được phổ biến pháp luật, giáo dục đạo đức, rèn kỹ năng sống và tìm hiểu sâu về tác hại ma túy. Quan điểm ở đây rõ ràng: muốn người sau cai nghiện không quay lại, phải thay đổi nhận thức và hành vi ngay từ trong cơ sở. Thượng tá phụ trách cơ sở số 2 nhấn mạnh mỗi học viên cần được nhìn nhận trên tinh thần hỗ trợ, giáo dục và tạo cơ hội sửa chữa sai lầm – đó là lời nhắc không chỉ cho lực lượng chức năng, mà cho cả cộng đồng.
Dạy nghề cai nghiện: “cần câu” cho ngày trở về
Nhưng thay đổi nhận thức vẫn chưa đủ nếu người sau cai nghiện không có cách tự nuôi sống bản thân. Điểm mạnh nhất trong mô hình Cà Mau là lao động trị liệu gắn liền với dạy nghề cai nghiện. Lao động trị liệu được thiết kế như một liệu pháp y tế – tâm lý – xã hội, giúp rèn kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và thói quen sinh hoạt lành mạnh. Quan trọng hơn, các cơ sở tổ chức những lớp nghề có tính ứng dụng cao như điện dân dụng, sửa chữa xe gắn máy, kỹ thuật thợ hồ, dệt chiếu, đan đát sản phẩm từ mây tre, gắn với nhu cầu nhân công thực tế địa phương. "Việc kết hợp giữa lao động trị liệu và dạy nghề không chỉ đơn thuần là trang bị một chứng chỉ nghề, mà chính là trao cho học viên một ‘cần câu’ để tự đứng vững trên đôi chân của mình khi trở về xã hội". Đây là bước chuyển mang tính chính sách: coi nghề nghiệp là đường dây an toàn, giảm nguy cơ tái nghiện ngay từ giai đoạn cai.
Việc làm, tín dụng ưu đãi: mắt xích quyết định của tái hòa nhập cộng đồng
Có nghề nhưng không có việc làm và vốn khởi nghiệp, người sau cai nghiện vẫn dễ rơi lại vào vòng luẩn quẩn. Chính vì thế, tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế phải được coi là yếu tố then chốt của tái hòa nhập cộng đồng. Các cơ sở ở Cà Mau không dừng ở việc dạy nghề; họ tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng, đoàn thể và doanh nghiệp để tư vấn hướng nghiệp, giới thiệu việc làm cho học viên. Điểm nghẽn lớn về vốn được giải bằng Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg về tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy, với nội dung được tuyên truyền ngay trong thời gian học viên đang cai nghiện. Nếu được tiếp cận kịp thời, nguồn vốn trở thành "đòn bẩy" giúp người sau cai đầu tư sản xuất, kinh doanh, tự tạo việc làm và thu nhập. Nhờ đó, họ hiểu rằng khi trở về địa phương, mình không đơn độc mà có sự hỗ trợ tài chính từ Nhà nước để làm lại cuộc đời.
Hỗ trợ toàn diện để giảm tái nghiện: trách nhiệm của cả xã hội
Nhìn từ câu chuyện Cà Mau, dễ thấy một điều: cai nghiện hiệu quả không thể chỉ là nhiệm vụ của cơ sở điều trị, mà là chuỗi hỗ trợ liên tục kéo dài đến tận quá trình tái hòa nhập cộng đồng. Đào tạo nghề, kết nối việc làm, phổ biến chính sách tín dụng và xóa mù chữ giúp người sau cai nghiện có thêm điều kiện ổn định cuộc sống, giảm đáng kể nguy cơ tái sử dụng. Một công việc ổn định, sự động viên của gia đình và môi trường không kỳ thị chính là điểm tựa để họ vượt qua thử thách. Vấn đề còn lại thuộc về chúng ta – những người hàng xóm, đồng nghiệp tương lai, chủ doanh nghiệp – có dám mở thêm một cơ hội, thay vì khép lại cánh cửa? Khi xã hội coi người sau cai nghiện là những người đang trên đường sửa sai và tái thiết cuộc đời, các mô hình hỗ trợ toàn diện mới phát huy hết hiệu quả. Đó không chỉ là chính sách an sinh, mà là thước đo văn minh.
