Metro số 5 TP.HCM: không chỉ là một tuyến tàu mà là trục chiến lược vùng
Đề xuất của Tập đoàn Sovico về việc giữ nguyên quy hoạch metro số 5 TP.HCM đoạn từ Tân Cảng qua Rạch Chiếc đến Long Trường và kéo dài kết nối sang Đồng Nai là một hướng tiếp cận coi tuyến đường sắt này như trục hạ tầng chiến lược, liên kết Tây Nam, trung tâm và phía Đông thành phố với mạng lưới giao thông vùng, bao gồm hai sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và Long Thành, chứ không chỉ là một tuyến metro phục vụ nhu cầu đi lại nội đô. Điểm cốt lõi trong đề xuất là giữ nguyên đoạn tuyến đường sắt Tân Cảng – Long Phước theo hướng quy hoạch hiện nay, thay vì cắt bỏ hoặc thay thế bằng tuyến metro số 9 như phương án đang được đơn vị tư vấn ARUP nghiên cứu. Metro số 5 được quy hoạch dài khoảng 53,9 km từ depot Đa Phước (xã Hưng Long) đến depot Long Trường (xã Long Bình) với 42 ga, gồm 17 ga ngầm và 25 ga trên cao. "Theo quy hoạch, tuyến đường sắt đô thị số 5 dài khoảng 53,9 km với 42 nhà ga".
Vì sao Sovico muốn giữ nguyên trục Tân Cảng – Rạch Chiếc – Long Phước?
Sovico nhìn metro số 5 như trục bán vành khuyên quan trọng kết nối khu vực Tây Nam, trung tâm hiện hữu đến khu đô thị mới phía Đông TP.HCM, thay vì chỉ là một đoạn tuyến có thể hoán đổi bằng metro số 9. Đặc biệt, đoạn từ ga Tân Cảng qua Khu liên hợp Thể dục Thể thao Quốc gia Rạch Chiếc, vượt sông Đồng Nai, kết nối tuyến metro số 2 của tỉnh Đồng Nai được xem là hành lang giao thông xương sống liên kết trực tiếp hai sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành. Bỏ hoặc thay thế tuyến đường sắt Tân Cảng – Long Phước có thể khiến TP.HCM đánh mất cơ hội hình thành trục đường sắt xuyên vùng hiếm hoi, khi hiện đã có tầm nhìn nối thẳng đô thị lõi, các khu mới dọc Xa lộ Hà Nội, khu Long Thuận – Long Phước và các nhánh về Vinhomes Grand Park, ga Song Trác, depot Long Trường. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật quy hoạch, mà là lựa chọn mô hình phát triển đô thị gắn với metro – nơi tuyến 5 trở thành xương sống, chứ không phải một nhánh phụ có thể thay thế bất kỳ lúc nào.
Kết nối Đồng Nai và hai sân bay: tham vọng vùng hay tầm nhìn thực tế?
Đề xuất kết nối metro số 5 TP.HCM với metro số 2 của Đồng Nai qua đoạn vượt sông Đồng Nai cho thấy tầm nhìn không dừng ở ranh giới hành chính. Nếu được giữ nguyên, trục này tạo hành lang giao thông đường sắt liên thông giữa sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành – điều mà nhiều chiến lược hạ tầng vùng phía Nam vẫn còn thiếu một lời giải cụ thể. Điều đáng chú ý là Sovico không phản đối khả năng bổ sung metro số 9, mà đề xuất nghiên cứu phương án vận hành liên thông, đồng bộ công nghệ và tốc độ thiết kế giữa hai tuyến. Đây là cách đặt vấn đề khá khác biệt: thay vì chọn tuyến này thay tuyến kia, tập đoàn muốn xây một mạng lưới thống nhất, giảm rủi ro "chắp vá" công nghệ. Việc Sun Group – nhà đầu tư Khu thể thao Rạch Chiếc – ủng hộ giữ nguyên hướng tuyến cho thấy lợi ích lan tỏa đến các dự án hạ tầng thể thao quy mô lớn, như sân vận động trung tâm 70.000 chỗ ngồi tại Rạch Chiếc.
Tư nhân bước sâu vào quy hoạch đường sắt đô thị: cơ hội và thách thức
Điểm khác biệt của đề xuất lần này là Sovico không chỉ nêu ý kiến quy hoạch, mà còn ngỏ ý trực tiếp nghiên cứu Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) và đầu tư dự án metro số 5. Tập đoàn cam kết nếu được phê duyệt sẽ cập nhật phương án đầu tư, phấn đấu hoàn thành và đưa tuyến vào khai thác trong giai đoạn 2030–2035. Đây là bước tiến mới trong đầu tư hạ tầng giao thông bằng nguồn lực tư nhân, khi doanh nghiệp tham gia từ giai đoạn nghiên cứu đến triển khai. Quan trọng hơn, Sovico không chỉ nhìn vào một tuyến. Hồi tháng 4, tập đoàn đã trình phương án hướng tuyến và vị trí công trình cho dự án metro số 4 (Đông Thạnh – Hiệp Phước) dài 43 km, gồm 18,2 km đi ngầm và 24,8 km trên cao. "Tuyến metro số 4 được Sovico đề xuất nghiên cứu với chiều dài toàn tuyến 43 km". Với nền tảng trong tài chính – ngân hàng, hàng không, bất động sản và năng lượng cùng các dự án nghỉ dưỡng lớn, Sovico đang tự đặt mình vào vai trò đối tác hạ tầng dài hạn, chứ không chỉ là nhà đầu tư dự án riêng lẻ.
Giữ nguyên metro số 5 hay điều chỉnh: quy hoạch TP.HCM cần trả lời dứt khoát
Hiện nay, mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM đang được rà soát, đánh giá lại và nghiên cứu lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cho metro số 5. Trong bối cảnh đơn vị tư vấn ARUP đề xuất phương án có thể cắt bỏ hoặc thay thế đoạn Tân Cảng – Long Trường bằng tuyến số 9, việc một nhà đầu tư tư nhân lớn lên tiếng bảo vệ trục Tân Cảng – Rạch Chiếc – Long Phước là cơ hội để thành phố nhìn lại trọng tâm quy hoạch: ưu tiên phục vụ ngắn hạn hay xây trục kết nối vùng lâu dài. Nếu TP.HCM lựa chọn giữ nguyên metro số 5 như Sovico đề xuất và mở rộng kết nối Đồng Nai, đây sẽ là tín hiệu mạnh mẽ rằng quy hoạch đường sắt đô thị bắt đầu tính đến mạng lưới vùng, không còn bị chia cắt bởi ranh giới địa phương. Ngược lại, nếu ưu tiên phương án dễ thi công hơn nhưng đánh đổi hành lang kết nối hai sân bay và các khu đô thị phía Đông, thành phố có thể phải chờ thêm nhiều năm để có một tuyến đường sắt Tân Cảng – Long Phước hoàn chỉnh. Quyết định này sẽ cho thấy TP.HCM nhìn giao thông đô thị như một bài toán ngắn hạn hay một chiến lược phát triển vùng lâu dài gắn với đầu tư hạ tầng giao thông tư nhân.
