Từ món ăn dân dã đến di sản sống của miền Trung
Mì Quảng di sản là khái niệm dùng để chỉ món mì bản địa của xứ Quảng không chỉ như một món ăn bình dân, mà là kết tinh tri thức dân gian, tập quán nông nghiệp và bản sắc đời sống cư dân miền Trung, được bảo tồn, trao truyền và quản trị như một di sản văn hóa sống gắn với phát triển du lịch ẩm thực và kinh tế địa phương. Đà Nẵng đã chọn một hướng đi rõ ràng: không chấp nhận để mì Quảng mãi đứng trong bếp các quán nhỏ, mà đưa nó bước ra sân khấu di sản. Việc “Tri thức dân gian Mì Quảng” được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 8/2024 đã chính thức đặt món ăn này vào hàng tài sản văn hóa quan trọng của miền Trung. Đây không chỉ là tấm bằng công nhận, mà là lời nhắc: nếu không quản trị như di sản sống, mì Quảng sẽ bị mắc kẹt giữa hoài niệm và thương mại rời rạc.
Ngày hội tôn vinh và lễ hội thường niên: chiến lược xây dựng thương hiệu
Giữa tháng 8, mì Quảng bất ngờ trở thành tâm điểm của hàng loạt hoạt động văn hóa và du lịch, cho thấy một chiến lược thương hiệu đang được kích hoạt có chủ đích. Tại Đà Nẵng, Ngày hội Tôn vinh Mỳ Quảng – Tinh hoa Ẩm thực Xứ Quảng 2026 được tổ chức trong hai ngày 14 và 15/8 tại Đình Nại Nam, đặt mì Quảng vào trung tâm của một sự kiện mang tính biểu tượng. Đây không phải một lễ hội ăn uống đơn thuần, mà là bước khởi động cho Đề án phát triển thương hiệu mì Quảng gắn với lễ hội thường niên giai đoạn 2027-2035, với chủ đề “Mỳ Quảng – Di sản sống, giá trị mới”. Đề án này gồm 12 chương trình chiến lược, chia ba giai đoạn đến 2035, cho thấy Đà Nẵng không coi mì Quảng là trào lưu ngắn hạn, mà là trụ cột dài hơi trong bản đồ ẩm thực Đà Nẵng.
Từ ‘ăn mì Quảng’ đến ‘trải nghiệm văn hóa mì Quảng’
Nếu chỉ dừng ở chỗ bán thêm vài tô mì, Đà Nẵng sẽ sớm thua trong cuộc cạnh tranh du lịch ẩm thực khu vực. Thành phố chọn con đường khó hơn: buộc phải thay đổi tư duy từ du khách “ăn mì Quảng” sang du khách “trải nghiệm văn hóa mì Quảng”. Hội thảo “Mì Quảng Đà Nẵng – Di sản văn hóa và động lực phát triển” tổ chức chiều 11/8 là một mắt xích quan trọng trong quá trình này, khi nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng bàn cách chuẩn hóa, kể chuyện và quảng bá. Song song, tại Hội An, chương trình nghệ thuật The Heritage Show biến quy trình tráng bánh, thái sợi, bày tô mì thành tiết mục sân khấu, nơi khán giả được tự tay trải nghiệm một số công đoạn và thưởng thức ngay trong không gian biểu diễn. Đây là cách tiếp cận đúng: biến mì Quảng thành một hành trình đa giác quan, chứ không chỉ là món ăn no bụng.
Mì Quảng trong hệ sinh thái văn hóa – du lịch – kinh tế
Điểm thú vị nhất trong cách Đà Nẵng đối xử với mì Quảng là tầm nhìn hệ sinh thái. Thay vì quảng bá đơn lẻ một món, thành phố xác định xây dựng một hệ sinh thái gồm văn hóa – du lịch – nông nghiệp – dịch vụ, trong đó mì Quảng đóng vai trò hạt nhân, đại sứ ẩm thực cho hình ảnh thành phố. Các chuyên gia đề xuất mô hình “tam giác giá trị”: văn hóa làm gốc rễ và câu chuyện, du lịch làm phương tiện lan tỏa trải nghiệm, kinh tế địa phương làm nền tảng nuôi dưỡng và duy trì tính bền vững. Điều này phản ánh đúng tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW: biến di sản thành nguồn lực nội sinh cho phát triển công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa. Khi du khách đến Đà Nẵng có thể thưởng thức tô mì Quảng tươi tại quán địa phương, đồng thời mua sản phẩm chế biến sâu mang đi như một câu chuyện văn hóa đóng gói, mì Quảng lúc đó mới thực sự bước vào chuỗi giá trị kinh tế.
Định vị ‘đại sứ ẩm thực’ và tương lai du lịch ẩm thực Đà Nẵng
Giấc mơ biến mì Quảng thành đại sứ ẩm thực không phải khẩu hiệu, mà đang đi kèm những cam kết cụ thể. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực và doanh nghiệp triển khai các giải pháp từ xây dựng bộ tiêu chuẩn mì Quảng Đà Nẵng, cấp nhãn hiệu chứng nhận, đến kết nối với hãng hàng không để đưa mì Quảng lên các chuyến bay ngay trên hành trình của du khách. Theo bà Nguyễn Thị Hoài An, mục tiêu là để “mỳ Quảng không chỉ là một món ăn thông thường mà còn là một giá trị” để người làm du lịch dựa vào đó kể câu chuyện vùng đất và con người xứ Quảng. Nếu Đề án xây dựng và phát triển thương hiệu mì Quảng Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030 được thực hiện hiệu quả, kịch bản hợp lý là: nhắc đến ẩm thực Đà Nẵng, du khách nghĩ ngay đến trải nghiệm văn hóa mì Quảng như một biểu tượng bản địa có sức cạnh tranh quốc tế.
