Tô mỳ Quảng dân dã bước lên sân khấu di sản
Mỳ Quảng di sản là hành trình biến một tô mỳ bình dân trên gánh hàng rong thành biểu tượng ẩm thực miền Trung, được tôn vinh trong lễ hội ẩm thực Đà Nẵng, trên sân khấu nghệ thuật Hội An và trong các diễn đàn văn hóa – du lịch, nơi câu chuyện về con người xứ Quảng được kể lại bằng sợi mỳ, lát thịt và mùi thơm rau sống. Trong câu chuyện ấy, điều đáng nói không phải là sự “lên đời” của món ăn, mà là cách cộng đồng quyết định nhìn mỳ Quảng như một phần ký ức cần được bảo tồn và phát triển. Ngày hội năm nay ở Đà Nẵng vì thế không chỉ là dịp ăn ngon, mà là một tuyên bố mạnh mẽ: ẩm thực miền Trung xứng đáng được coi là di sản sống, có chiến lược gìn giữ như tuyến phố cổ hay một bảo tàng.
Ngày hội ẩm thực Đà Nẵng: khi mỳ Quảng trở thành trọng tâm
Người Đà Nẵng thường tự hào vì biển đẹp, nhịp sống năng động; nay họ có thêm một lý do để tự hào: Ngày hội Tôn vinh Mỳ Quảng – Tinh hoa Ẩm thực Xứ Quảng diễn ra trong hai ngày 14 và 15/8 tại Đình Nại Nam, khu vực Cung Thể thao Tiên Sơn, phường Hòa Cường. Việc Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực thành phố đứng ra tổ chức, phối hợp cùng UBND phường Hòa Cường và nhiều đơn vị, cho thấy đây không phải hoạt động “cho vui”, mà là một chiến lược bài bản để định vị mỳ Quảng trong bức tranh mỳ Quảng di sản. Theo ông Lý Đình Quân, Chủ tịch Hiệp hội và Trưởng ban tổ chức, mỳ Quảng là kết tinh của lịch sử, văn hóa và đời sống cư dân miền Trung. Câu nói này cần được hiểu như một định nghĩa chính thức: từ nay, tô mỳ ấy được nhìn như di sản, chứ không chỉ là món ăn lót dạ.
Không gian ngày hội được thiết kế như một bản đồ ẩm thực miền Trung thu nhỏ. Lễ khai mạc, chương trình tôn vinh các thương hiệu mỳ Quảng đặc sắc Đà Nẵng, khu trải nghiệm và thưởng thức những thương hiệu tiêu biểu buộc người tham dự phải đặt câu hỏi: điều gì khiến một món mỳ "đơn giản" lại được nâng tầm như vậy? Câu trả lời nằm ở sự phong phú của nguyên liệu, cách chế biến và hương vị, khiến mỳ Quảng trở thành một trong những món ăn tiêu biểu của ẩm thực Việt Nam. Ngày hội vì thế không chỉ chiều lòng người mê ăn ngon, mà còn hướng đến doanh nghiệp, nghệ nhân, thương hiệu mỳ Quảng được khuyến khích đăng ký tham gia chương trình tôn vinh để gia tăng uy tín và cùng đặt nền móng cho một biểu tượng ẩm thực bền vững.
Từ gánh hàng rong đến ánh đèn sân khấu Hội An
Nếu Đà Nẵng chọn hình thức lễ hội để tôn vinh mỳ Quảng di sản, thì Hội An lại làm điều này bằng nghệ thuật sân khấu. The Heritage Show đã chủ động đặt mỳ Quảng vào trung tâm một tiết mục kết hợp âm nhạc, ánh sáng, vũ đạo và tương tác trực tiếp với khán giả. Đây là bước ngoặt biểu tượng: một món ăn từng gắn với hình ảnh gánh hàng rong, mái hiên chợ quê, nay hiện diện dưới ánh đèn, giữa tiếng nhạc, như một nhân vật chính trong câu chuyện di sản. Toàn bộ quy trình tráng bánh, thái sợi, bày trí tô mỳ được diễn viên và nghệ nhân trình diễn trực tiếp, biến trải nghiệm thưởng thức thành chuỗi khoảnh khắc cảm xúc. Việc khán giả được mời bước lên sân khấu, tự tay tham gia một số công đoạn và thưởng thức ngay tại chỗ chỉ nói lên một điều: mỳ Quảng đã vượt khỏi vai trò món ăn, để trở thành ngôn ngữ đối thoại giữa du khách và văn hóa xứ Quảng.
Điều đáng suy nghĩ là: tại sao người ta lại đem một món mỳ "bình dân" lên sân khấu, thay vì chọn những biểu tượng hoành tráng hơn? Câu trả lời nằm ở sức kể chuyện của mỳ Quảng. Chỉ bằng gạo, tôm, thịt, rau sống, bánh tráng nướng, chương trình đã kể lại nhịp sống bình dị của người miền Trung; tái hiện phiên chợ xưa, gánh mỳ, những buổi sáng lấp lánh nắng trên con hẻm nhỏ. Không ít du khách quốc tế sẽ rời khỏi Hội An với ký ức rõ ràng về tô mỳ Quảng, chứ không phải một món "fusion" nào khác. Khi ẩm thực miền Trung được trình bày bằng ngôn ngữ đa giác quan, nó có cơ hội cạnh tranh sòng phẳng trên bản đồ di sản thế giới, thay vì bị xếp vào hạng "món địa phương nên thử cho biết".
Lễ hội mỳ Quảng: không chỉ ăn ngon, mà còn bàn chuyện phát triển
Điểm khiến Ngày hội Tôn vinh Mỳ Quảng – Tinh hoa Ẩm thực Xứ Quảng khác với một lễ hội ẩm thực Đà Nẵng thông thường là chiều sâu thảo luận. Trước ngày khai mạc, vào chiều 11/8, một hội thảo với chủ đề “Mỳ Quảng – Tinh hoa Ẩm thực Xứ Quảng trong phát triển du lịch và kinh tế địa phương” được tổ chức tại UBND phường Hòa Cường. Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia văn hóa – ẩm thực, đầu bếp, doanh nghiệp du lịch và các cơ sở kinh doanh mỳ Quảng. Ở đó, câu hỏi trọng tâm không phải "làm sao bán được nhiều tô mỳ hơn", mà là: làm thế nào để xây dựng mỳ Quảng thành biểu tượng ẩm thực của Đà Nẵng và miền Trung, góp phần định vị thương hiệu du lịch trên bản đồ trong nước lẫn quốc tế. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: "Mỳ Quảng góp phần định vị thương hiệu du lịch Đà Nẵng trên bản đồ ẩm thực trong nước lẫn quốc tế".
Chuỗi hoạt động bao quanh hội thảo càng làm rõ tham vọng coi mỳ Quảng là di sản sống: khu trưng bày sản phẩm OCOP, đặc sản, nguyên liệu đặc trưng xứ Quảng; hoạt động quảng diễn chế biến của nghệ nhân, đầu bếp tiếng tăm; triển lãm tranh ảnh "Mỳ Quảng xưa và nay" tái hiện ký ức ẩm thực qua nhiều giai đoạn. Việc kêu gọi các cơ sở kinh doanh, nghệ nhân và thương hiệu mỳ Quảng đăng ký tham gia qua hotline hoặc biểu mẫu trực tuyến cho thấy ban tổ chức muốn xây dựng một mạng lưới đối tác rộng, để bảo tồn và phát triển di sản ẩm thực xứ Quảng một cách nhất quán. Đây là cách làm đáng ủng hộ: di sản chỉ sống được khi người nấu, người bán, người ăn cùng chia sẻ trách nhiệm, chứ không chỉ trông chờ vào vài chương trình quảng bá hình thức.
Khi tô mỳ Quảng trở thành lời mời gọi du khách quốc tế
Thành công lớn nhất của mỳ Quảng không nằm ở việc có bao nhiêu quán mở thêm, mà ở cách nó được công nhận như tinh hoa ẩm thực miền Trung. Khi một món ăn được mô tả là kết tinh của lịch sử, văn hóa, đời sống cư dân miền Trung, được tôn vinh như biểu tượng văn hóa lịch sử người xứ Quảng, nó bước sang một giai đoạn mới: trở thành lý do để người ta lên đường. Du khách quốc tế đến Đà Nẵng, Hội An bây giờ không chỉ tìm biển, phố cổ, mà còn hỏi: "Ở đây, đâu là quán mỳ Quảng đáng thử?". Ngày hội và sân khấu di sản đang âm thầm chuyển đổi vị thế mỳ Quảng từ "món ăn địa phương" thành "điểm nhấn bắt buộc" trong mọi hành trình khám phá ẩm thực Việt Nam.
Theo DCCA, sự kiện này không chỉ tôn vinh giá trị di sản của mỳ Quảng, mà còn góp phần quảng bá hình ảnh ẩm thực Đà Nẵng đến du khách trong và ngoài nước. Câu nói ấy là lời nhắc nhở cho chính người địa phương: nếu muốn mỳ Quảng tiếp tục sống như di sản, họ phải chủ động kể câu chuyện của mình cho thế giới. Từ việc đăng ký tham gia chương trình tôn vinh thương hiệu, giữ chất lượng tô mỳ ở mức xứng đáng, đến việc dám sáng tạo nhưng không đánh mất căn cốt, tất cả đều quyết định việc mỳ Quảng có trở thành biểu tượng bền vững hay chỉ là "cơn sốt" lễ hội. Kết lại, hành trình đi từ gánh hàng rong đến lễ hội di sản của mỳ Quảng là một bài học: di sản không tự sinh ra, di sản được cộng đồng lựa chọn, vun đắp và giới thiệu bằng tất cả niềm tự hào.
