Lễ hội và ngày Tết: sợi dây nhận diện của cộng đồng Việt Nam Nhật Bản
Cộng đồng Việt Nam Nhật Bản là tập hợp những người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật, nơi lễ hội, ngày Tết và sinh hoạt văn hóa được xem như sợi dây nhận diện giúp giữ tiếng Việt, truyền thống và cảm giác thuộc về cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ trong đời sống xa quê. Khi quan sát các lễ hội Việt Nam Kanagawa hay Tết Trung thu Osaka, có thể thấy rõ người Việt không chỉ mang văn hóa ra giới thiệu với bạn bè Nhật mà còn dùng chính các hoạt động ấy như một “lớp học” cảm xúc, nơi con em hiểu mình là ai và đến từ đâu. Và đó là điểm mấu chốt: nếu thiếu những mùa lễ hội, bản sắc của người Việt tại Nhật sẽ mờ đi rất nhanh.
Lễ hội Việt Nam Kanagawa: nơi văn hóa Việt tạo sức hút bền bỉ
Lễ hội Việt Nam Kanagawa đã được tổ chức thường niên từ năm 2015, và sau 10 lần tổ chức, sự kiện này đã trở thành một trong những hoạt động về Việt Nam có quy mô lớn nhất tại Nhật Bản. Điều đáng nói không phải là số năm hay quy mô, mà là sức hút bền bỉ của văn hóa Việt giữa lòng Yokohama. Năm 2026, bất chấp trời mưa nặng hạt, ngay trong sáng khai mạc, lễ hội vẫn thu hút hàng ngàn người tham dự, bao gồm người bản địa, người Việt Nam và du khách quốc tế. Trời mưa là bất lợi rõ ràng, nhưng đám đông không rời đi cho thấy người Nhật không đến vì tò mò nhất thời. Họ bị thuyết phục bởi âm nhạc, ẩm thực, nghệ thuật và sự thân thiện của cộng đồng Việt Nam Nhật Bản.
Một chi tiết đáng chú ý: hiện có khoảng 43.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại tỉnh Kanagawa. Con số này biến lễ hội thành ngày hội cộng đồng thực thụ, chứ không chỉ là chương trình quảng bá văn hóa. Sự tham gia của thành phố Đà Nẵng và tỉnh Gia Lai càng làm rõ thông điệp: Việt Nam mang cả những vùng miền cụ thể đến Nhật, từ biển đến đại ngàn, chứ không dừng ở vài hình ảnh khái quát. Khi Thống đốc Kanagawa Kuroiwa Yuji và Đại sứ Việt Nam tại Nhật cùng bày tỏ kỳ vọng tiếp tục tổ chức lễ hội cả ở Nhật lẫn tại Việt Nam, đó là lời khẳng định rằng những ngày hội này đang tạo ra cầu nối song phương chứ không chỉ là hoạt động “cho vui”.
Tết Trung thu Osaka: người Việt tại Sakai dựng lại tuổi thơ Việt cho con mình
Nếu Kanagawa cho thấy bức tranh rộng của cộng đồng, thì Tết Trung thu Osaka tại thành phố Sakai lại phơi bày chiều sâu gia đình và thế hệ. Tối 20/9, cộng đồng người Việt tại Sakai phối hợp Trường Việt ngữ Cây Tre tổ chức chương trình Tết Trung thu với tên gọi “Vui hội Trăng Rằm”, dành cho các em thiếu nhi người Việt đang sinh sống, học tập tại khu vực. Hơn 100 học sinh cùng các gia đình đã tham dự trong không khí vui tươi, ấm áp, đậm đà bản sắc văn hóa Việt Nam. Với phụ huynh, đây không chỉ là đêm hội; đó là nỗ lực có ý thức để dựng lại tuổi thơ Việt giữa một môi trường giáo dục, ngôn ngữ và văn hóa hoàn toàn Nhật.
Không gian Trung thu truyền thống được tái hiện bằng múa lân sôi nổi, những tiết mục văn nghệ và các bài hát về Trung thu, về quê hương do chính học sinh Trường Việt ngữ Cây Tre biểu diễn. Các cô giáo còn tự tay làm đèn ông sao cho các em, biến hoạt động dạy tiếng Việt thành trải nghiệm cảm xúc cụ thể, có mùi giấy màu, có ánh nến và tiếng trống lân. Trẻ nhỏ chơi trò chơi tập thể, giao lưu cùng bạn bè, rồi phá cỗ với bánh Trung thu và mâm cỗ trong tiếng cười. Khi ông Nguyễn Văn Lợi nhấn mạnh chương trình giúp thế hệ trẻ người Việt tại Nhật Bản gìn giữ tiếng Việt, hiểu hơn về văn hóa, truyền thống và hướng về quê hương, nguồn cội, đó không phải lời khen xã giao mà là chẩn đoán đúng vào nhu cầu sống còn của một cộng đồng di cư.
Từ trẻ em đến người lớn: bản sắc không tự nhiên mà có
Điểm chung giữa lễ hội Việt Nam Kanagawa và Tết Trung thu Osaka là một sự thật đôi khi bị bỏ qua: bản sắc không tự nhiên mà có ở thế hệ sinh ra xa quê. Các em nhỏ tại Sakai nếu không được nghe tiếng Việt, hát về “Ông sao sáng” hay xem múa lân, thì ký ức văn hóa của các em sẽ thuần Nhật, với Việt Nam chỉ là cái tên trên hộ chiếu của bố mẹ. Chương trình Trung thu được cộng đồng người Việt tại Sakai tổ chức hằng năm chính là cách họ chủ động chống lại sự phai nhạt ấy, tăng cường sự gắn kết với quê hương, nguồn cội thông qua trải nghiệm vui mà đầy chủ đích. Tại Kanagawa, việc hàng ngàn người Việt và bạn bè quốc tế cùng dự lễ hội trong mưa cho thấy cộng đồng không ngại khó nếu điều đó giúp văn hóa Việt hiện diện rõ ràng, đáng nhớ.
Lễ hội như chiếc cầu nối: không chỉ giữa Việt – Nhật mà còn giữa các thế hệ
Nhìn tổng thể, các hoạt động văn hóa tại Kanagawa và Sakai đang làm hai việc cùng lúc: gắn kết cộng đồng Việt với xã hội Nhật, và gắn kết cha mẹ với chính con cái mình trong câu chuyện nguồn cội. Lễ hội Việt Nam Kanagawa góp phần làm cho sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai nước thêm sâu sắc khi người Nhật được trải nghiệm trực tiếp văn hóa Việt trong không gian mở, thân thiện. Trong khi đó, Tết Trung thu Osaka tạo nên một đêm hội gần gũi và ấm áp, lan tỏa tinh thần đoàn kết và gắn bó của người Việt Nam tại Nhật Bản, nhờ sự hiện diện của đại diện cơ quan ngoại giao cùng đông đảo phụ huynh và học sinh. Cộng đồng Việt Nam Nhật Bản vì thế không còn là những cá nhân lẻ loi trên đất khách, mà trở thành một tập thể có ký ức chung, ngày lễ chung và tương lai chung.
Kết lại, điều đáng nói không phải là việc chúng ta tổ chức được bao nhiêu sự kiện, mà là mình muốn chúng làm gì cho cộng đồng. Những lễ hội như ở Kanagawa và những đêm Tết Trung thu ở Sakai chứng minh rằng văn hóa chỉ sống khi được dùng trong đời sống thường ngày, từ chiếc đèn ông sao đến câu chào bằng tiếng Việt. Nếu người Việt tại Nhật tiếp tục chủ động tạo ra, gìn giữ và tham gia các hoạt động như vậy, thì con cháu họ sẽ không phải chọn giữa “là người Việt” hay “là người Nhật”; các em có thể lớn lên là người Việt gốc sống tại Nhật, mang hai thế giới trong cùng một bản sắc mà không thấy mâu thuẫn.
