Bản sắc không hộ chiếu: câu chuyện từ Kanagawa đến Sakai
Cộng đồng Việt Nam Nhật Bản là tập hợp những người Việt sinh sống, học tập, làm việc tại các địa phương của Nhật, cùng nhau duy trì các lễ hội, lớp học tiếng Việt và hoạt động cộng đồng nhằm giữ gìn bản sắc dân tộc, gắn kết gia đình và xây dựng cầu nối văn hóa với xã hội sở tại. Điều đáng nói là bản sắc ấy không tồn tại trong sách giáo khoa hay các bài phát biểu ngoại giao, mà hiện hình bằng tiếng trống múa lân ở Sakai và mùi phở, cà phê, rối nước tại lễ hội Việt Nam Kanagawa. Hai sự kiện tưởng như tách biệt – một lễ hội quy mô hàng ngàn người ở Yokohama và một đêm Trung thu ấm cúng tại Sakai – thực ra cùng trả lời một câu hỏi chung: làm sao người Việt tại Nhật Bản nuôi dưỡng cảm giác “về nhà” ngay trên đất khách.
Lễ hội Việt Nam Kanagawa: sức hút không chỉ là ẩm thực và sân khấu
Lễ hội Việt Nam Kanagawa là một minh chứng rõ ràng cho sức sống của văn hóa Việt Nam Nhật Bản. Đây là sự kiện thường niên do tỉnh Kanagawa phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản, bắt đầu từ năm 2015 và đến nay đã tổ chức 10 lần. Bất chấp trời mưa nặng hạt, lễ hội Việt Nam Kanagawa 2026 tại Yokohama vẫn thu hút hàng ngàn người tham dự, từ người bản địa, cộng đồng người Việt đến du khách quốc tế. Một câu nói đáng nhớ là: “Sau 10 lần tổ chức, Lễ hội Việt Nam tại Kanagawa đã trở thành 1 trong những sự kiện về Việt Nam có quy mô lớn nhất tại Nhật Bản, với khoảng 2,4 triệu lượt khách tham quan”. Khi rối nước trở thành “món chính” trên sân khấu và các gian hàng Việt chen kín người Nhật xếp hàng, ta thấy rõ văn hóa không chỉ là hoài niệm; nó là kênh ngoại giao mềm mà chính cộng đồng người Việt tại Nhật Bản đang làm chủ.
Tết Trung thu Sakai: tiếng Việt của con trẻ quan trọng hơn mọi món quà
Nếu lễ hội Việt Nam Kanagawa nghiêng về quy mô và tính ngoại giao, thì Tết Trung thu Sakai lại nhấn mạnh vào chiều sâu gia đình và giáo dục. Ngày 20/9 tại thành phố Sakai, Osaka, hơn 100 thiếu nhi cùng gia đình người Việt đã tham gia chương trình vui Tết Trung thu trong không khí ấm áp, đậm đà bản sắc. Đáng chú ý, chương trình do cộng đồng người Việt tại Sakai phối hợp với Trường Việt ngữ Cây Tre tổ chức, mang tên “Vui hội Trăng Rằm”, dành riêng cho thiếu nhi người Việt đang sinh sống, học tập tại khu vực. Ở đây, múa lân, phá cỗ, đèn ông sao không chỉ là trò vui; chúng là “giáo trình sống” dạy trẻ em về tiếng Việt, phong tục và cảm giác đoàn viên. Khi các cô giáo Cây Tre tự tay làm đèn cho học trò, thông điệp rất rõ: giữ tiếng Việt và ký ức Trung thu là một phần của trách nhiệm người lớn trong cộng đồng.
Giữa bánh Trung thu và rối nước là một chiến lược cộng đồng
Điểm chung của lễ hội Việt Nam Kanagawa và Tết Trung thu Sakai là chúng không dừng ở “hoài niệm tập thể” cho người lớn, mà hướng thẳng đến thế hệ trẻ. Khi khoảng 43.000 người Việt đang sinh sống, học tập, làm việc tại Kanagawa, lễ hội này biến họ thành “đại sứ nhân dân”, kéo người Nhật và du khách tới gần hơn với Việt Nam. Ở Sakai, các hoạt động múa lân, văn nghệ, trò chơi tập thể và phá cỗ giúp trẻ gìn giữ tiếng Việt, hiểu văn hóa truyền thống, tăng gắn kết với quê hương, nguồn cội. Đây là chiến lược cộng đồng hơn là một vài sự kiện lẻ tẻ: thay vì trông chờ vào chương trình chính thống, người Việt tại Nhật Bản đang chủ động xây dựng không gian văn hóa để con em không bị “mất gốc” giữa trường học và xã hội Nhật.
Từ những lễ hội hôm nay đến một cộng đồng trưởng thành ngày mai
Cộng đồng Việt Nam tại Nhật Bản không còn là những nhóm rời rạc tự phát; các hoạt động như lễ hội Việt Nam Kanagawa hay Tết Trung thu Sakai cho thấy một xu hướng tổ chức bài bản, hướng tới gắn kết dài hạn. Khi đại diện cơ quan ngoại giao, hiệp hội người Việt và trường Việt ngữ cùng xuất hiện trong một đêm Trung thu ở Sakai, sự hiện diện đó gửi đi thông điệp về trách nhiệm chung với thế hệ trẻ. Đồng thời, lễ hội Việt Nam Kanagawa chứng minh rằng văn hóa Việt có sức hút đủ lớn để trở thành nhịp cầu cho sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai nước. Kết luận cần rút ra là: nếu mỗi địa phương có người Việt tiếp tục xây dựng những “điểm hẹn văn hóa” tương tự, cộng đồng sẽ không chỉ gắn kết hơn mà còn có tiếng nói rõ ràng hơn trong xã hội Nhật – một tiếng nói mang giọng Việt, nhưng không tách rời nơi mình đang sống.
