Từ đối thoại công nghệ đến năng lực thực tế
Hợp tác công nghệ Việt Nam – Ấn Độ là nỗ lực kết nối nghiên cứu, nhân lực, doanh nghiệp và nhu cầu ứng dụng của hai nước để biến năng lực khoa học thành sản phẩm, dịch vụ và giải pháp phát triển cụ thể. Diễn đàn Công nghệ tương lai Việt Nam – Ấn Độ diễn ra sáng 26/10 tại TP.HCM, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026; thông điệp đáng chú ý không phải là danh sách công nghệ mới, mà là yêu cầu chuyển cam kết thành việc có thể triển khai. Hai nước có động lực chính trị thuận lợi: năm 2026 đánh dấu 10 năm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, sau chuyến thăm cấp nhà nước hồi tháng 5, lãnh đạo hai bên nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường. Tuy vậy, quan hệ tốt chỉ tạo điều kiện. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc ai nghiên cứu, ai đầu tư, ai tiếp nhận công nghệ và ai chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường.
Chương trình tập trung vào phát triển nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa, thay vì dừng ở trao đổi học thuật. Đây là lựa chọn đúng: nếu thiếu đường đi từ phòng thí nghiệm đến doanh nghiệp, hợp tác dễ tạo thêm biên bản ghi nhớ mà không làm thay đổi năng suất hay dịch vụ. Diễn đàn cũng đặt mục tiêu xác định 3–5 sáng kiến ưu tiên và xem xét chọn 1–2 dự án thí điểm trong 12–24 tháng tới. Những mốc này giúp công chúng có cơ sở đánh giá tiến độ, miễn là dự án được công bố cùng mục tiêu, đơn vị phụ trách và kết quả đo được.
Danh mục rộng, cần chọn đúng bài toán
Các bên thảo luận sáu nhóm: nhân tài công nghệ; AI, hạ tầng số công cộng và niềm tin số; bán dẫn và công nghiệp 4.0; công nghệ vũ trụ, địa không gian và đô thị cảng thông minh; khí hậu, công nghệ sinh học và y tế; cùng khởi nghiệp, đầu tư và tiếp cận thị trường. Độ rộng này mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra rủi ro dàn trải. TP.HCM nên ưu tiên các dự án nối được năng lực nghiên cứu với nhu cầu của thành phố và doanh nghiệp, thay vì cố theo đuổi mọi lĩnh vực cùng lúc. Với bán dẫn Việt Nam, tiêu chí không nên chỉ là thu hút dự án, mà còn phải phát triển kỹ năng, năng lực nghiên cứu và khả năng tham gia sâu hơn của đối tác trong nước.
AI và công nghệ số có thể tạo giá trị trực tiếp hơn nếu được dùng để giải quyết vấn đề cụ thể trong dịch vụ công, quản trị đô thị hay hoạt động sản xuất. Đại sứ Ấn Độ Tshering Wangchuk Sherpa gợi ý Việt Nam phát triển hạ tầng số dùng chung, tăng liên thông giữa các hệ thống và mở rộng dịch vụ số cho người dân. Cách tiếp cận này có ý nghĩa thiết thực: nền tảng dùng chung có thể giảm nhu cầu dựng hệ thống riêng, mở cơ hội cho doanh nghiệp phát triển dịch vụ và hạn chế lệ thuộc vào một nhà cung cấp. Hợp tác về khí hậu và y tế cũng cần được đánh giá tương tự: có ứng dụng thử nghiệm, đơn vị sử dụng và lợi ích rõ ràng, thay vì chỉ dừng ở trao đổi chuyên môn.
TP.HCM – Mumbai: cầu nối phải có đầu việc
Đề xuất kết nối TP.HCM với Mumbai có sức nặng vì đưa hợp tác công nghệ vào quan hệ giữa hai trung tâm kinh tế, thay vì để mọi việc chỉ diễn ra ở cấp quốc gia. Hai thành phố có thể kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; định hướng được nêu còn bao gồm thương mại, đầu tư, hạ tầng, quy hoạch đô thị, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số. Quan hệ hữu nghị giữa TP.HCM và Mumbai được thiết lập tháng 5/2026, tạo nền tảng cho các chương trình hợp tác thực chất. Vai trò của TP.HCM vì thế không chỉ là nơi tổ chức diễn đàn: thành phố cần làm đầu mối chọn bài toán, ghép đối tác và tháo gỡ trở ngại để dự án đi từ ý tưởng đến triển khai.
Kết nối giáo dục có thể là bước khởi đầu khả thi. Viện Công nghệ Ấn Độ Bombay được đề xuất phối hợp với các trường đại học tại TP.HCM trong trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh và thực hiện dự án chung. Nhưng trao đổi nhân lực chỉ tạo giá trị lâu dài nếu gắn với phòng thí nghiệm, nhu cầu tuyển dụng và đề tài có doanh nghiệp tham gia. Năm 2027 được xác định là Năm Hữu nghị Ấn Độ – Việt Nam, tạo thêm dịp thúc đẩy chương trình công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thành phố nên dùng mốc này để công bố danh mục dự án và đối tác chịu trách nhiệm, thay vì lấy số lượng sự kiện làm thước đo thành công.
Thước đo tiếp theo là dự án được triển khai
Bước kế tiếp của hợp tác Việt Nam Ấn Độ là biến các thỏa thuận hiện có, trong đó có biên bản ghi nhớ về công nghệ số giữa cơ quan phụ trách công nghệ hai nước, thành dự án cụ thể có sự phối hợp của viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Ở cấp quốc gia, hai bên dự kiến tổ chức khóa họp đầu tiên của Nhóm công tác về Công nghệ số cấp Thứ trưởng tại Hà Nội và phối hợp với các trung tâm C4IR ở một số địa phương trong hoạt động nâng cao năng lực công nghệ. Những cơ chế này có thể giúp giữ nhịp hợp tác, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phải được đo bằng kết quả: dự án có chạy đúng hạn không, nhân lực có được đào tạo không, công nghệ có được doanh nghiệp tiếp nhận không.
TP.HCM có cơ hội trở thành nơi kết nối nghiên cứu, đầu tư và ứng dụng, song vị trí trung tâm không tự động tạo ra thành quả. Thành phố cần chọn ít dự án nhưng có đầu mối rõ ràng, mốc thực hiện cụ thể và lợi ích có thể kiểm chứng cho người dân, doanh nghiệp. Diễn đàn đã mở rộng phạm vi hợp tác từ AI, bán dẫn đến khí hậu và y tế; giờ đây, uy tín của sáng kiến sẽ được quyết định bởi việc những cuộc thảo luận ấy có tạo ra sản phẩm, kỹ năng và dịch vụ hữu ích hay không.
