Hợp tác khu vực TPHCM: Từ kết nối tiểu vùng đến chuỗi cung ứng công nghệ
Hợp tác khu vực TPHCM là chiến lược chủ động mở rộng liên kết với các trung tâm kinh tế và công nghệ trong khu vực Đông Nam Á và châu Á, nhằm đồng thời nâng cấp hạ tầng đô thị, logistics cảng biển, đường sắt đô thị, cùng lúc xây dựng hệ sinh thái công nghệ cao bán dẫn để đưa Thành phố trở thành cửa ngõ quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và nấc thang mới trong bản đồ đô thị thông minh khu vực. Thay vì chỉ tập trung vào thương mại truyền thống, Thành phố đang xây dựng mạng lưới đối tác chiến lược với Quảng Châu và Penang, gắn kết từ hạ tầng vật chất đến hạ tầng số và nguồn nhân lực. Đây là bước chuyển tư duy cần thiết nếu TPHCM muốn giữ vai trò đầu tàu kinh tế và tránh tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh vùng.
Liên kết với Quảng Châu: Hạ tầng và logistics là trục xương sống
Cuộc hội kiến giữa Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được và Thị trưởng Quảng Châu Tôn Chí Dương nhấn mạnh rõ ưu tiên hợp tác hạ tầng và logistics cảng biển. Việc hai bên làm sâu sắc hợp tác phát triển hạ tầng và đường sắt đô thị không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: TPHCM muốn học mô hình đô thị hiện đại của một trung tâm giao thương và chế tạo tiên tiến để rút ngắn khoảng cách phát triển. Ở chiều ngược lại, Quảng Châu nhìn thấy lợi thế TPHCM là cửa ngõ kết nối tiểu vùng Mê Kông trong chuỗi cung ứng khu vực Vùng Vịnh lớn Quảng Đông – Hồng Kông – Macao. Nếu được triển khai thực chất, hợp tác này có thể trở thành trục xương sống cho phát triển hạ tầng Đông Nam Á, nơi TPHCM đóng vai trò nút giao và Quảng Châu là đầu mối logistics quốc tế. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở những tuyên bố hữu nghị mà thiếu cơ chế thực thi và dự án cụ thể, lợi ích sẽ bị phân tán và mất thời gian vàng.
Bắt tay Penang: Bước nhảy táo bạo vào công nghệ cao và bán dẫn
Chuyến làm việc của đoàn đại biểu TPHCM với Invest Penang cho thấy Thành phố không muốn bị bỏ lại trong cuộc đua công nghệ cao bán dẫn. Penang, với hơn 350 công ty đa quốc gia, hơn 6.500 doanh nghiệp vừa và nhỏ, hơn 200 doanh nghiệp công nghệ số và 4 doanh nghiệp thuộc Top 10 toàn cầu về bán dẫn, là hình mẫu “Thung lũng Silicon của phương Đông” mà TPHCM cần tham khảo một cách thực dụng. Việc tập trung trao đổi kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái bán dẫn và chính sách hỗ trợ sau đầu tư là lựa chọn đúng trọng tâm: TPHCM sẽ không thể bứt phá nếu chỉ đóng vai trò gia công mà không phát triển mạng lưới nhà cung ứng địa phương và nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng chuẩn ngành điện – điện tử và bán dẫn. Một câu nói đáng chú ý là việc lãnh đạo Thành phố nhấn mạnh kỳ vọng quan hệ với Penang “sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, phát triển thực chất và hiệu quả” – kỳ vọng này chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành chương trình hợp tác cụ thể về đào tạo, nghiên cứu và thu hút đầu tư.
Từ thương mại sang hội nhập khu vực: TPHCM có dám đi đến cùng?
Điểm chung của các nhiệm vụ đối ngoại gần đây là TPHCM không còn chỉ tìm kiếm giao thương ngắn hạn, mà chủ động đi vào những cấu phần cốt lõi của hội nhập khu vực: hạ tầng kết nối, logistics cảng biển, đường sắt đô thị, trí tuệ nhân tạo, số hóa, xanh hóa và công nghệ cao bán dẫn. Đây là bước chuyển từ hợp tác thương mại đơn lẻ sang xây dựng liên minh phát triển với các trung tâm như Quảng Châu và Penang – nơi mỗi bên vừa bổ sung cho nhau, vừa cùng cạnh tranh trong chuỗi giá trị. Với đóng góp GRDP chiếm 24% ngân sách quốc gia và hơn 1/3 tổng thu ngân sách, cùng mục tiêu đưa thu nhập bình quân đầu người lên 15.000 USD vào năm 2030, TPHCM buộc phải nâng cấp mô hình phát triển nếu muốn giữ vị thế đầu tàu. Câu hỏi còn lại không nằm ở ý chí, mà ở năng lực tổ chức: Thành phố có xây dựng được cơ chế điều phối giữa chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học như cách Penang đã làm, và có đủ quyết đoán để biến hợp tác khu vực thành nền tảng lâu dài thay vì những chuyến công tác mang tính biểu tượng.
