Từ bộ tiêu chí đến việc làm cụ thể ở cấp xã
Bộ tiêu chí quốc gia về phát triển văn hóa toàn diện cấp xã là khung đánh giá gồm 10 lĩnh vực, giúp địa phương rà soát đời sống văn hóa, xác định việc cần làm và chuẩn bị căn cứ xét công nhận trong giai đoạn 2025-2030. Khung này có ý nghĩa khi được dùng như công cụ lập kế hoạch, thay vì một bảng chỉ tiêu để hoàn thành cho đủ.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa tổ chức tập huấn triển khai bộ tiêu chí cho lãnh đạo và công chức văn hóa các xã khu vực đồng bằng, ven biển trên địa bàn tỉnh. Nội dung tập huấn dựa trên Quyết định số 42/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trọng tâm là giúp cán bộ cơ sở hiểu yêu cầu, biết cách đối chiếu với thực tế địa phương và thống nhất quy trình thực hiện. Đây là hướng đi cần thiết: văn hóa cấp xã không thể cải thiện bằng hồ sơ đẹp nếu hoạt động, thiết chế và môi trường sống của người dân không thay đổi.
Mười tiêu chí bao quát đời sống văn hóa
Các tiêu chí phát triển văn hóa trải từ cách ứng xử trong cộng đồng đến năng lực quản lý và hiệu quả triển khai chương trình. Cụ thể, 10 nhóm nội dung gồm:
- Văn hóa ứng xử trong cộng đồng.
- Thông tin, truyền thông và giáo dục văn hóa.
- Phòng, chống bạo lực gia đình.
- Cơ sở vật chất văn hóa cơ sở.
- Hoạt động văn hóa cơ sở.
- Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
- Chuyển đổi số và dữ liệu số.
- Nguồn nhân lực quản lý văn hóa.
- Phát triển công nghiệp văn hóa.
- Nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình.
Danh mục cho thấy phát triển văn hóa toàn diện không chỉ là tổ chức thêm sự kiện hay xây dựng công trình. Các xã cần quan tâm đồng thời đến ứng xử, an toàn trong gia đình, di sản, dữ liệu và đội ngũ phụ trách. Vì vậy, mỗi tiêu chí nên được gắn với nhiệm vụ cụ thể, phù hợp điều kiện và bản sắc riêng, thay vì áp dụng cùng một cách làm cho mọi địa bàn.
Tập huấn chú trọng cách rà soát và chứng minh kết quả
Điểm thiết thực của chương trình là cán bộ không chỉ nghe phổ biến tiêu chí, chỉ tiêu mà còn được hướng dẫn cách rà soát, đánh giá thực trạng phát triển văn hóa tại địa phương. Báo cáo viên trao đổi về thu thập số liệu, xây dựng hồ sơ và thiết lập minh chứng trên giấy hoặc bằng dữ liệu điện tử theo quy trình xét công nhận xã đạt chuẩn phát triển văn hóa toàn diện.
Đây là phần nghiệp vụ quyết định độ tin cậy của việc đánh giá. Nếu số liệu thiếu nhất quán hoặc minh chứng không gắn với từng tiêu chí, địa phương khó nhận diện đúng khoảng trống và khó xây dựng kế hoạch sát thực tế. Tập huấn cán bộ cơ sở vì thế cần chuyển kiến thức thành quy trình làm việc rõ ràng: biết cần thu thập gì, lưu ở đâu và dùng căn cứ nào để đối chiếu. Cách làm thống nhất cũng giúp hồ sơ giấy và dữ liệu điện tử cùng phản ánh đúng tình hình.
Lấy điều kiện địa phương làm điểm xuất phát
Sau tập huấn, cán bộ cơ sở được cập nhật kiến thức, nghiệp vụ và thống nhất cách triển khai bộ tiêu chí. Từ đó, các xã có thể tham mưu kế hoạch, chọn nhiệm vụ và giải pháp phù hợp với nguồn lực, đặc điểm dân cư cũng như bản sắc văn hóa tại chỗ. Điều quan trọng là không biến 10 tiêu chí thành cuộc chạy đua hồ sơ: kế hoạch chỉ có giá trị khi trả lời được địa phương đang thiếu gì và người dân sẽ nhận thấy thay đổi nào.
Một xã có di sản cần ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị ấy; nơi còn thiếu không gian sinh hoạt có thể chú trọng thiết chế, hoạt động văn hóa cơ sở. Đây là cách tiếp cận giúp bộ tiêu chí gắn với đời sống thay vì tách khỏi nó. Tập huấn ở Thanh Hóa đặt nền tảng chung cho việc triển khai, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào khả năng biến hướng dẫn thành việc làm phù hợp từng địa bàn. Khi đánh giá đúng thực trạng và có minh chứng rõ, văn hóa cấp xã mới có cơ hội phát triển bền vững.
