Vắng khách mùa thấp điểm là dấu hiệu cần đọc đúng
Hội An vắng khách là tình trạng lượng người tham quan phố cổ giảm trong một giai đoạn nhất định, thường rõ hơn vào mùa mưa bão, nhưng không tự nó chứng minh điểm đến đã mất sức hút. Cuối tháng 10, hình ảnh phố cổ thưa khách gây chú ý; đại diện đơn vị quản lý vé tham quan cho biết cảnh vắng vẻ trong mùa thấp điểm cũng xảy ra ở nhiều nơi. Tuy vậy, xem đây chỉ là chuyện thường niên sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Hội An có đủ trải nghiệm mới để giữ khách lâu hơn và mời họ trở lại không? Theo dữ liệu được công bố, lượng khách đạt 5,35 triệu lượt năm 2019, giảm về 0 trong hai năm dịch, rồi tăng từ 1,53 triệu lượt năm 2022 lên 4,15 triệu năm 2023, 4,4 triệu năm 2024 và 5 triệu năm 2025. Đà phục hồi đáng ghi nhận, nhưng không thay thế được nhu cầu đổi mới.
Mưa bão, tâm lý và thị trường cùng kéo lượng khách xuống
Hội An vắng khách trong tháng 10 không chỉ vì trời mưa. Từ tháng 9 đến tháng 11, miền Trung bước vào mùa mưa bão, nguy cơ ngập lụt có thể làm xáo trộn lịch trình; ký ức về mưa lũ năm trước tiếp tục khiến một bộ phận du khách dè dặt, dù thời tiết hiện tại có thể thuận lợi hơn. Tác động tâm lý còn đi cùng biến động thị trường: khách Trung Quốc chưa cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ sau đại dịch, trong khi lượng khách Hàn Quốc giảm từ tháng 4 khi doanh nghiệp lữ hành thay đổi cách khai thác điểm đến. Một số tour quốc tế quy mô lớn đến Đà Nẵng cũng bị hủy vì khu vực bị gắn với mùa thiên tai, khiến người đi du lịch lo ngại hoặc đổi kế hoạch. Vì vậy, truyền thông về điều kiện thực tế và kế hoạch tham quan an toàn cần đi cùng sản phẩm hấp dẫn; chỉ phủ nhận nỗi lo sẽ không đủ để thuyết phục khách.
Di sản có giá trị, nhưng trải nghiệm cần vượt khỏi chuyến đi đầu
Sức mạnh của du lịch Hội An nằm ở đô thị thương cảng cổ, kiến trúc đặc sắc, giao thoa văn hóa, nghề thủ công, ẩm thực và đời sống cộng đồng. Nhưng giá trị di sản không tự động tạo nên trải nghiệm mới. Với khách lần đầu, Chùa Cầu, nhà cổ, sông Hoài, đèn lồng và món ăn địa phương có thể đủ sức gây ấn tượng; ở lần thứ hai hay thứ ba, hành trình vẫn chủ yếu quanh đi dạo, chụp ảnh, mua sắm, ăn uống, may đo và thả đèn hoa đăng sẽ khó tạo thêm lý do trở lại. Những phản ánh về giá cả, chất lượng món ăn và thái độ phục vụ cũng nhắc rằng trải nghiệm thường ngày phải đồng đều hơn. Thương mại vốn gắn với lịch sử Hội An, nên đích đến không phải xóa bỏ hoạt động buôn bán mà là để nó phục vụ bản sắc, thay vì biến các tuyến phố thành những dãy cửa hàng giống nhau. Cư dân và phong tục địa phương phải được gìn giữ, bởi chính họ làm nên nét chân thực của phố cổ.
Từ du lịch đại trà sang kinh tế di sản, văn hóa và sáng tạo
Hướng đi thuyết phục hơn không phải đón thật đông khách trong vài ngày, mà là tạo hành trình để họ khám phá, học hỏi, thưởng thức và lưu trú lâu hơn. Chuyên gia Nguyễn Đức Quỳnh đề xuất phát triển Hội An thành đô thị nghệ thuật và sáng tạo, trong đó có chương trình Hoi An Art Walk; một phương án là thí điểm mạng lưới khoảng 15–20 không gian nghệ thuật, tận dụng cơ sở sẵn có và hạn chế tác động đến cấu trúc di tích. Nên thử nghiệm, đánh giá hiệu quả rồi mới mở rộng, thay vì đầu tư đồng loạt công trình lớn. Cách làm này có thể mở thêm không gian cho nghề thủ công, trình diễn, ẩm thực và hoạt động cộng đồng, đồng thời tạo lợi ích cho người dân chứ không chỉ cho cửa hàng phục vụ khách. Triển vọng phục hồi lượng khách được kỳ vọng từ cuối tháng 11, nhưng đó là cơ hội ngắn hạn; lý do để khách quay lại Hội An phải được xây dựng quanh năm.
Hội An không cần thêm một lời khẳng định rằng phố cổ vẫn đẹp; điều đó đã rõ. Điều cần thiết là biến vẻ đẹp và lịch sử thành trải nghiệm có chiều sâu, chất lượng dịch vụ đáng tin cậy và nhịp sống địa phương được bảo vệ. Khi chuyển từ khai thác du lịch đại trà sang kinh tế di sản, văn hóa và sáng tạo, phố cổ mới có cơ hội giữ chân khách lâu hơn thay vì chỉ đón những lượt ghé qua. Đó mới là con đường bền vững để du lịch di sản tạo ra giá trị cho cả du khách lẫn cộng đồng.
