Nhiếp ảnh động vật hoang dã: không chỉ là tấm ảnh đẹp mà là lựa chọn sống
Nhiếp ảnh động vật hoang dã là việc quan sát, ghi lại đời sống sinh học của các loài trong môi trường tự nhiên bằng kỹ thuật chuyên biệt, sự kiên nhẫn cực độ và một góc nhìn nhân văn nhằm kể lại những câu chuyện ảnh động vật chạm đến cảm xúc con người, qua đó khơi gợi trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên. Đằng sau mỗi khuôn hình là nhiều ngày mai phục, nghiên cứu hành vi, làm chủ thiết bị, và cả những đánh đổi rất cụ thể về an toàn cá nhân lẫn đời sống gia đình. Nếu coi đây chỉ là thú vui “chụp cho đẹp” thì ta đã đánh giá thấp cả lao động nghệ thuật lẫn giá trị bảo tồn nằm trong từng bức ảnh.
Hành trình của hai phụ nữ nhiếp ảnh gia, Suzi Eszterhas và Mhairi Boustead, cho thấy rất rõ điều đó. Một người quyết định sẽ làm nhiếp ảnh gia động vật hoang dã từ năm sáu tuổi; người kia cầm máy nghiêm túc ở tuổi 40, cùng lúc bước vào trường cao đẳng với con trai để khích lệ cậu tham gia học tập. Cả hai đều chứng minh rằng con đường đến với nghề có thể hoàn toàn phi truyền thống, nhưng đã chọn thì phải đi đến cùng.
Từ đồng cỏ Scotland đến đồng rừng châu Phi: phong cách chụp ảnh thiên nhiên mang “chất riêng”
Điểm chung của Suzi và Mhairi là họ không chỉ ghi lại loài vật, mà thiết kế cả một phong cách chụp ảnh thiên nhiên gắn liền với đời sống của chính mình. Mhairi lớn lên giữa đồng ruộng, rừng cây, suối và sông, quanh nhà là chim vườn, côn trùng, nhím, cáo, lửng, thỏ, thỏ rừng và vô số loài có lông và không lông khác. Chính bối cảnh ấy tạo nên kiểu chụp mộc mạc, gần gũi, tôn trọng khoảng cách: “ngồi im lặng trên cánh đồng cạnh dòng suối và chờ điều gì đó xảy ra”. Đó là nhiếp ảnh động vật hoang dã như một lối thiền chứ không phải cuộc săn chiến lợi phẩm.
Suzi lại tiếp cận động vật bằng câu chuyện gia đình: cô chuyên chụp mẹ và con non, bị hấp dẫn bởi sự mong manh và trong trẻo của các em nhỏ trong tự nhiên, vì “đúng bức ảnh có thể làm tim bạn đau nhói và khiến bạn cảm được con vật đó, rồi cảm cả về loài và về bảo tồn”. Sự tập trung vào khoảnh khắc nựng con của hươu cao cổ, ánh mắt bảo bọc của khỉ đột hay cảnh voi non chập chững đi bên mẹ biến phong cách của cô thành thứ ngôn ngữ cảm xúc rất riêng của phong trào bảo tồn.
Xây dựng sự nghiệp từ tình yêu thiên nhiên: đường vòng cũng là đường đúng
Điều đáng nói là không ai trong số họ đi vào nghề bằng “con đường chuẩn” mà các khóa học nhiếp ảnh hay vẽ ra. Suzi sinh năm 1976 tại San Rafael, California, và đã nói với gia đình rằng cô muốn trở thành nhiếp ảnh gia động vật hoang dã khi chỉ mới sáu tuổi. Cô bắt đầu bán ảnh từ năm 19 tuổi, rồi bỏ công việc ban ngày tại một trại cứu hộ động vật lúc 25 tuổi để theo đuổi nghề toàn thời gian. Đó là quyết định mạo hiểm, nhưng nếu không chấp nhận rủi ro, sẽ không có những bộ ảnh về chó rừng, voi, lười, khỉ đột, báo săn, đười ươi hay cá voi lưng gù đi cùng các cuốn sách như "New On Earth".
Mhairi lại cho thấy sức mạnh của người mới bắt đầu. Sau khi được tặng chiếc DSLR nhân sinh nhật quan trọng, cô quay lại ghế nhà trường, học HND nhiếp ảnh cùng thời điểm con trai vào cao đẳng để cổ vũ cậu. Trước đó cô đã thử nhiều thể loại khác nhau và thừa nhận toàn bộ kỹ năng từ những thể loại ấy đều chuyển sang nhiếp ảnh động vật hoang dã, làm cho ảnh của cô mạnh mẽ, hấp dẫn và khác biệt so với các nhiếp ảnh gia khác. Cô sử dụng bộ máy mirrorless Nikon Z6 II với bộ chuyển FTZ, độ phân giải 24,5 megapixel, ISO rộng, chụp liên tiếp 14 fps, hai bộ xử lý, hai khe thẻ và quay 4K Full HD. Việc nắm chắc kỹ thuật không làm mất đi sự ngẫu hứng; nó cho phép cô tự do kể câu chuyện ảnh động vật theo cách riêng.
Những cái giá phụ nữ nhiếp ảnh gia phải trả trong thế giới “ống kính to, cái tôi lớn”
Không thể nói về nhiếp ảnh động vật hoang dã mà bỏ qua mặt tối của nó, đặc biệt với phụ nữ nhiếp ảnh gia. Khi Suzi bắt đầu, có rất ít phụ nữ làm nhiếp ảnh thiên nhiên toàn thời gian. Cô phải đối mặt với sự phân biệt giới và quấy rối tình dục ngay trong đội ngũ đồng nghiệp. Một chuyến công tác ở Kenya biến thành ác mộng khi cô bị nhóm kiểm lâm say xỉn cáo buộc săn trộm báo con, thực chất là cái cớ để đe dọa an toàn của cô; cô phải lẩn trốn vào nhà của các phi công khinh khí cầu mới thoát được. Trước đó, ở Corfu, cô từng bị kéo lên xe trong một con hẻm và phải chống trả để thoát thân.
Ngay cả khi không có bạo lực thân thể, không khí “good ol’ boy” với văn hóa khoe ống kính to như khoe súng lớn khiến phụ nữ luôn cảm thấy mình là kẻ ngoài lề. “Nó cạnh tranh khốc liệt và phụ nữ, nói chung, ít hiếu thắng nên thấy đáng sợ” – Suzi phân tích. Gánh nặng làm mẹ càng khiến việc trở thành nhiếp ảnh gia thiên nhiên toàn thời gian khó khăn, trừ khi làm việc quanh vùng, không phải xa con cái liên tục. Dù tình hình đã cải thiện, phụ nữ vẫn phải tính đến chuyện mặc gì, ngủ ở đâu, khóa cửa ra sao, cố gắng không ở một mình trong các tình huống có thể đe dọa. Nghề này yêu cầu can đảm gấp đôi với phụ nữ.
Khi kỹ thuật gặp nhân văn: từ câu chuyện ảnh động vật đến hành động bảo tồn
Điểm làm nên giá trị lâu dài của các tác phẩm này là sự kết hợp giữa kỹ thuật cao và câu chuyện nhân văn. Mhairi phải học nhiều thể loại, từ chân dung đến phong cảnh, để đưa vào ảnh động vật hoang dã của mình, giúp hình ảnh có bố cục chặt, màu sắc hài hòa và khác biệt trên thị trường. Suzi thì sẵn sàng ngồi nguyên ngày bên hang chó rừng ở Kenya, di chuyển xe từng chút một suốt 17 ngày để gia đình chó rừng làm quen, cuối cùng mới đủ gần để chụp. Cô nói thẳng: chúng tôi phải đi rất xa để có được những bức ảnh này, nhưng xứng đáng vì đó là cách hòa mình vào thế giới của chúng.
Chính sự hòa mình ấy cho phép họ tạo nên các câu chuyện ảnh động vật chạm tới công chúng phi chuyên môn. Suzi tập trung vào tình mẫu tử: voi non chưa đầy ba tuần tuổi cạnh mẹ ở Mara, khỉ đột mẹ ôm cặp song sinh năm tháng thuộc loài đang nguy cấp, hươu cao cổ cúi xuống cọ vào con mới hai ngày tuổi. Những cảnh đó khiến ta nhìn động vật như gia đình, không phải đối tượng xa lạ. Từ đó, thông điệp bảo tồn không cần khẩu hiệu: nó nằm ngay trong ánh mắt, động tác, mối quan hệ giữa mẹ và con.
Ảnh hưởng xã hội của phong cách này rất cụ thể. Năm 2017, Suzi thành lập Girls Who Click, tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ các bé gái muốn bước vào lĩnh vực nhiếp ảnh thiên nhiên và động vật hoang dã vốn do nam giới chi phối; đến nay họ đã hỗ trợ hơn 2.000 em qua các workshop miễn phí và 150 phụ nữ trẻ thông qua chương trình cố vấn Ambassador. Đối với người mới bắt đầu, đặc biệt là sinh viên hoặc người vừa tốt nghiệp, các kênh kêu gọi gửi tác phẩm từ những chương trình dành cho nhiếp ảnh gia mới nổi cho thấy cơ hội vào nghề vẫn luôn mở, nếu bạn chịu bước ra ngoài với chiếc máy ảnh của mình. Thế hệ phụ nữ nhiếp ảnh gia tiếp theo có thể không phải trả những cái giá đau đớn như Suzi, nhưng họ sẽ tiếp tục mang phong cách chụp ảnh thiên nhiên đầy nhân văn để nói về bảo tồn bằng thứ ngôn ngữ mạnh nhất: cảm xúc.
