Việt Nam đang đứng ở đâu trong làn sóng AI khu vực?
Vị trí dẫn đầu của Việt Nam trong Đông Nam Á về tần suất sử dụng AI Gemini cho học tập và nghiên cứu thể hiện một bước nhảy vọt trong học tập trí tuệ nhân tạo, nơi người học, nhà giáo và lập trình viên dùng mô hình ngôn ngữ lớn như công cụ làm việc hàng ngày và ưu tiên giao tiếp bằng ngôn ngữ bản địa để khai thác tri thức hiệu quả hơn.
Điểm đáng nói ở xu hướng AI Việt Nam không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách người dùng biến AI thành hạ tầng học thuật mới. Dữ liệu từ “Báo cáo Gemini: Đông Nam Á 2026” cho thấy số người dùng hoạt động trên ứng dụng Gemini trong khu vực đã tăng hơn gấp đôi trong một năm. Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi bật khi vừa dẫn đầu về tần suất sử dụng AI trong học thuật, vừa đứng đầu về tỷ lệ dùng tiếng Việt khi tương tác với hệ thống. Điều này đặt Việt Nam vào tâm điểm làn sóng lập trình AI Đông Nam Á, không phải với vai trò người theo sau, mà là người đặt chuẩn mới cho việc dùng AI vào học, dạy và nghiên cứu.
Ngôn ngữ bản địa: lợi thế chiến lược trong cuộc chơi AI Gemini Việt Nam
Nếu coi dữ liệu là nhiên liệu của trí tuệ nhân tạo, thì ngôn ngữ bản địa AI chính là đường ống quyết định AI có chảy được vào đời sống hay không. Thống kê cho thấy gần 70% prompt tại Đông Nam Á được gửi bằng tiếng mẹ đẻ. Việt Nam dẫn đầu với 89% tương tác dùng tiếng bản xứ, vượt Thái Lan (87%) và Indonesia (84%). Đây không còn là chi tiết ngôn ngữ, mà là lợi thế cạnh tranh: người Việt dùng chính tiếng Việt để đào tạo, kiểm chứng và tinh chỉnh cách AI hiểu bối cảnh địa phương.
Theo giới chuyên gia, việc áp dụng AI chỉ đạt hiệu quả khi công nghệ mang lại cảm giác bản địa hóa tự nhiên, thay vì một sản phẩm dịch thuật đơn thuần. Gemini hiện được hệ thống SEA-HELM ghi nhận là mô hình có hiệu năng tổng thể tốt nhất với các ngôn ngữ Đông Nam Á. Kết hợp giữa năng lực xử lý ngôn ngữ địa phương này với thói quen ưu tiên tiếng Việt, người dùng trong nước đã mạnh dạn chuyển từ nhập liệu văn bản sang tương tác đa phương thức: hơn 40% prompt có kèm hình ảnh, video và trên 10% dùng giọng nói. Khi người dùng yêu cầu bằng chính tiếng nói, hình ảnh cuộc sống của mình, AI Gemini Việt Nam không chỉ trả lời đúng hơn, mà còn học được nhiều hơn từ chính thị trường nội địa.
Học tập, ôn thi và lập trình: AI bước vào lớp học và phòng lab
Không quốc gia nào dẫn đầu về AI trong giáo dục nếu người dùng chỉ dùng AI để giải trí. Tại Việt Nam, xu hướng ứng dụng AI tập trung vào giáo dục, nghiên cứu và phát triển kỹ thuật. Các tác vụ học thuật chiếm tới 17% tổng số prompt, mức cao nhất khu vực. Con số này phản ánh một lựa chọn: người Việt đang coi AI là gia sư và trợ giảng, không phải công cụ bên lề.
Các công cụ ôn thi chuyên sâu ghi nhận hơn 160.000 học sinh sử dụng mỗi tháng, trong khi nhà giáo thiết lập trung bình 55.000 yêu cầu hỗ trợ chuyên môn mỗi ngày để tối ưu hóa bài giảng. Theo cơ quan quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh đã từng bước dùng nền tảng giáo dục thông minh, đưa AI vào dạy học, kiểm tra và đánh giá. ở phía kỹ thuật, Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực về số lượng yêu cầu hỗ trợ lập trình và tư duy toán học. Gần một phần ba tổng tương tác với mô hình diễn ra trên máy tính cá nhân, cho thấy AI không chỉ chạy trên điện thoại như công cụ tra cứu nhanh, mà đang đi sâu vào công việc hàng ngày của lập trình viên, nhà nghiên cứu và sinh viên kỹ thuật.
Nhà trường và chính sách: chuẩn bị khuôn khổ cho thế hệ AI tiếp theo
Khi người dùng đã chủ động dùng AI, câu hỏi không còn là “có dùng hay không” mà là “dùng trong khuôn khổ nào”. Các cơ quan quản lý giáo dục đang xây dựng hai đề án lớn về chuyển đổi số trong giáo dục và ứng dụng, phát triển trí tuệ nhân tạo trong đào tạo. Không phải để kìm hãm, mà là để tạo đường ray pháp lý cho xu hướng AI Việt Nam đang tăng tốc. Bộ giáo dục đã ban hành khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông năm học 2025-2026, với kế hoạch đánh giá và hoàn thiện để triển khai đại trà toàn quốc sau giai đoạn thử nghiệm.
Ở bậc đại học, trọng tâm được xác định là xây dựng hệ thống quản lý, phát triển nhân lực và đào tạo đội ngũ giảng viên gắn với AI và chuyển đổi số. Các chương trình quốc gia về nhân lực AI đang phân tầng rõ: nhân lực chuyên sâu, nhân lực ứng dụng và phổ cập AI cho số đông. Song song, phía đối tác công nghệ đề xuất sáu trụ cột hợp tác, từ bảo đảm khả năng tiếp cận cho toàn bộ học sinh – giáo viên, quản trị tập trung an toàn, hiện đại hóa hạ tầng với nền tảng hệ điều hành nhẹ, cho tới nâng cao kỹ năng số, năng lực chuyên môn và tăng cường hệ sinh thái nghiên cứu đại học bằng công cụ AI. Nếu những trụ cột này được thực thi, sự dẫn đầu của Việt Nam về AI Gemini trong học thuật sẽ không chỉ là hiện tượng nhất thời, mà thành nền tảng lâu dài.
Kết luận: Việt Nam có cơ hội định nghĩa chuẩn mới cho AI trong học tập
Từ dữ liệu sử dụng Gemini đến những đề án giáo dục AI, một điều rõ ràng: Việt Nam đang bước vào thời kỳ mà học tập trí tuệ nhân tạo là năng lực nền tảng, không phải kỹ năng phụ. Việc dẫn đầu Đông Nam Á về tần suất dùng AI Gemini cho học tập, tỉ lệ dùng ngôn ngữ bản địa và cường độ tương tác phục vụ lập trình đã tạo ra một lợi thế hiếm có. Khi học sinh, giáo viên và lập trình viên coi AI là công cụ thường nhật, quốc gia không chỉ tiêu thụ công nghệ mà còn định hình cách công nghệ được dùng trong lớp học và phòng thí nghiệm.
Thách thức lúc này không phải chứng minh AI có ích, mà là bảo đảm hệ sinh thái an toàn, có trách nhiệm và bền vững. Nếu các khung năng lực số, chương trình đào tạo AI và hợp tác quốc tế được triển khai nhất quán, Việt Nam có cơ hội đi trước trong việc đặt ra chuẩn mới cho việc dùng AI trong giáo dục và lập trình ở Đông Nam Á. Người dùng Việt đã lên tàu AI thế hệ mới; nhiệm vụ còn lại là bảo đảm chuyến tàu này đưa cả hệ thống giáo dục và lực lượng kỹ thuật đến một trình độ cao hơn, thay vì dừng lại ở vài công cụ tiện lợi nhất thời.
