Mở rộng cửa vào nghề, nhắm đúng nơi đang thiếu
Đào tạo nghiệp vụ sư phạm là chương trình trang bị kiến thức và kỹ năng dạy học cho người có chuyên môn phù hợp nhưng chưa được chuẩn bị theo con đường sư phạm truyền thống. Ngày 23 tháng 10 năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 91/2026/TT-BGDĐT về chương trình dành cho người muốn trở thành giáo viên tại các cơ sở giáo dục phổ thông. Điểm đáng chú ý không chỉ là thay thế quy định cũ, mà là mở rộng nhóm được tham gia: người có bằng cao đẳng trở lên, hoặc sinh viên đã tích lũy ít nhất 70% khối lượng chương trình cao đẳng trở lên ở ngành phù hợp. Phạm vi áp dụng tập trung vào Mỹ thuật, Âm nhạc, Nghệ thuật, ngoại ngữ cấp tiểu học, Công nghệ thông tin, Công nghệ và tiếng dân tộc thiểu số. Đây là điều chỉnh có mục tiêu: nới nguồn tuyển ở những môn khó tìm người, thay vì mở cửa đại trà cho mọi ngành.
Bộ cho biết việc mở rộng nhằm tháo gỡ khó khăn thu hút nhân lực, đặc biệt ở các môn chuyên biệt như Âm nhạc, Mỹ thuật và Công nghệ thông tin đang thiếu ứng viên. Với trường học, có thêm nguồn ứng viên ngoài nhóm cử nhân sư phạm là hướng đi hợp lý; với người học, quy định cho phép chuẩn bị nghiệp vụ trước khi hoàn tất toàn bộ chương trình đại học. Tuy vậy, đủ điều kiện học không đồng nghĩa chắc chắn được tuyển dụng: ứng viên vẫn cần đáp ứng yêu cầu chuyên môn và tìm được vị trí phù hợp. Chính sách vì thế mở rộng đường vào nghề, nhưng chưa tự nó bảo đảm các lớp học có giáo viên.
Điều kiện rộng hơn nhưng vẫn gắn với chuyên môn
Ngưỡng 70% khối lượng học tập là điểm linh hoạt đáng kể, song chỉ áp dụng khi ngành đang theo học phù hợp với những môn được nêu trong thông tư. Điều kiện này giúp người học có thể bắt đầu chuẩn bị nghề dạy học sớm hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu đối chiếu chuyên môn rõ ràng: học một ngành bất kỳ hoặc chưa tích lũy đủ tiến độ không tự động tạo quyền tham gia. Người có bằng cao đẳng trở lên cũng phải có lĩnh vực đào tạo liên quan và mong muốn giảng dạy trong cơ sở giáo dục phổ thông. Vì vậy, đây là mở rộng có trọng tâm chứ không phải xóa bỏ ranh giới chuyên môn. Cách thiết kế này có lý, bởi dạy một môn chuyên biệt đòi hỏi năng lực nội dung bên cạnh kỹ năng đứng lớp.
Thời lượng chương trình được rút xuống tối thiểu 6 tháng, tối đa 18 tháng. Khối lượng học giảm từ 35 tín chỉ ở tiểu học và 34 tín chỉ ở trung học cơ sở, trung học phổ thông xuống còn 32 tín chỉ: 12 tín chỉ kiến thức chung và 20 tín chỉ kiến thức chuyên ngành cùng thực hành sư phạm. Người học có thể đăng ký ở một hoặc nhiều cấp học nếu đủ điều kiện; kết quả học tập có thể được công nhận, chuyển đổi hoặc miễn một số học phần sau đối chiếu. Những thay đổi này tăng tính linh hoạt, nhưng rút ngắn chương trình chỉ có ích nếu thực hành đủ sức chuẩn bị cho lớp học thực tế. Năng lực tổ chức dạy học, đánh giá và hỗ trợ học sinh vẫn phải được bảo đảm.
Bổ sung nguồn tuyển không thay thế chính sách giữ chân
Nút thắt của tình trạng thiếu giáo viên không chỉ nằm ở số người đủ điều kiện đào tạo. Đối với giáo viên Âm nhạc và Mỹ thuật, mở rộng nhóm dự tuyển có thể tăng số người được chuẩn bị, nhưng chưa cho biết bao nhiêu người sẽ hoàn thành chương trình, ứng tuyển hoặc gắn bó lâu dài với trường học. Tuyển dụng còn phụ thuộc vào nhu cầu từng địa phương, vị trí thực tế và sức hấp dẫn của công việc. Vì vậy, Thông tư 91 nên được xem là một biện pháp tháo gỡ nguồn cung, không phải lời giải trọn vẹn cho thiếu hụt nhân lực. Nếu nhà trường cần giáo viên ở nơi ít ứng viên muốn làm việc, đào tạo thêm người ở nơi khác sẽ không tự động lấp đầy khoảng trống.
Thông tư cũng hợp nhất cấu trúc chương trình và làm rõ chuẩn đầu ra, tập trung vào tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, tư vấn học sinh, xây dựng môi trường an toàn và phát triển nghề nghiệp. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm người chuyển nghề không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn hiểu trách nhiệm sư phạm. Các khóa bồi dưỡng đã bắt đầu trước ngày thông tư có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo Thông tư 11 và Thông tư 12. Bước tiếp theo cần là theo dõi kết quả tuyển dụng và khả năng duy trì đội ngũ ở từng môn, từng địa bàn. Mở rộng cửa học là cần thiết; muốn chính sách tạo ra giáo viên thật sự, hệ thống còn phải khiến nghề dạy học trở thành lựa chọn có thể theo đuổi lâu dài.
