Chuẩn mới đặt trọng tâm vào năng lực làm nghề
Đào tạo giáo viên trình độ đại học là quá trình chuẩn bị kiến thức chuyên môn, năng lực sư phạm và phẩm chất nghề nghiệp để người tốt nghiệp có thể đáp ứng yêu cầu giảng dạy trong nhà trường. Ngày 4/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn chương trình mới cho nhóm ngành này, hướng tới bảo đảm sinh viên tốt nghiệp sẵn sàng hơn trước những đổi mới của giáo dục phổ thông, trong đó có Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Điểm đáng chú ý không chỉ là chương trình phải dài hơn, mà là chuẩn đầu ra giáo viên được gắn chặt với công việc thực tế: dạy học, tổ chức hoạt động và phát triển chương trình môn học. Đây là hướng đi cần thiết. Một tấm bằng sư phạm chỉ có ý nghĩa khi người mới vào nghề biết vận dụng kiến thức trong lớp học, chứ không dừng ở việc hoàn thành các học phần trên giảng đường.
125 tín chỉ và ít nhất 30 tín chỉ nghiệp vụ
Theo chuẩn mới, chương trình có khối lượng tối thiểu 125 tín chỉ, chưa tính giáo dục thể chất và giáo dục quốc phòng – an ninh; thời gian đào tạo chuẩn là bốn năm. Trong tổng thể đó, nghiệp vụ sư phạm phải chiếm ít nhất 30 tín chỉ, còn rèn luyện nghiệp vụ, thực hành và thực tập chiếm tối thiểu 12 tín chỉ, được bố trí xuyên suốt khóa học. Riêng trải nghiệm và thực tập trực tiếp tại cơ sở giáo dục phải đạt ít nhất 8 tín chỉ. Những con số này tạo áp lực thiết kế lại chương trình, nhưng cũng sửa một điểm yếu thường gặp: sinh viên ít va chạm với lớp học trước khi tốt nghiệp. Các trường cần có cơ sở thực hành hoặc thỏa thuận với trường phổ thông, đồng thời phối hợp giảng viên sư phạm với giáo viên hướng dẫn. Nếu tổ chức tốt, thực tập không còn là chặng cuối mang tính thủ tục mà trở thành phần cốt lõi của quá trình học nghề.
Sư phạm ngoại ngữ đòi hỏi năng lực hai ngôn ngữ
Chuẩn ngoại ngữ áp dụng cho mọi ngành đào tạo giáo viên là bậc 3 trở lên, tương đương B1, trừ chương trình quy định mức cao hơn. Với sư phạm ngoại ngữ, yêu cầu được đẩy xa hơn: sinh viên phải đạt bậc 5, tương đương C1, ở ngoại ngữ thứ nhất và bậc 3 ở ngoại ngữ thứ hai; đồng thời cần có năng lực giao tiếp liên văn hóa. Chương trình còn phải dành ít nhất 3% khối lượng học tập để sinh viên học và thực hành ngôn ngữ trực tiếp với chuyên gia, giảng viên hoặc giáo viên bản ngữ. Đây là chuẩn cao, nhưng hợp lý với người sẽ dạy ngôn ngữ: năng lực giao tiếp và hiểu khác biệt văn hóa không thể thay bằng kiến thức ngữ pháp trên giấy. Đổi lại, trường phải bố trí đủ học phần, cơ hội thực hành và hỗ trợ phù hợp để yêu cầu hai ngôn ngữ không trở thành rào cản bất ngờ vào cuối khóa.
Tác động đến nhà trường và sinh viên
Chuẩn đầu ra mới còn nhấn mạnh kiến thức chuyên môn chiếm ít nhất 50% chương trình, cùng năng lực nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu giáo dục phổ thông. Sinh viên một số ngành khoa học và công nghệ cần biết tổ chức hoạt động STEM; người học ở nhiều ngành khác phải có khả năng thiết kế hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Tốt nghiệp không chỉ là truyền đạt nội dung sách giáo khoa mà còn phải phân tích, giải thích và phát triển chương trình môn học. Điều đó buộc trường rà soát học phần, cách đánh giá và mạng lưới cơ sở thực tập. Yêu cầu về đội ngũ cũng tăng: ít nhất năm tiến sĩ chuyên môn phù hợp tham gia chủ trì giảng dạy, trong đó có hai tiến sĩ khoa học giáo dục; sau ba năm, con số tối thiểu phải tăng lên bảy. Với sinh viên, khối lượng học tập và thực hành rõ ràng nặng hơn, nhưng đổi lại là cơ hội bước vào nghề với kỹ năng sát lớp học hơn.
Kết luận, chuẩn mới là phép thử không chỉ với người học mà còn với năng lực tổ chức đào tạo của từng trường. Mốc 125 tín chỉ, ít nhất 30 tín chỉ nghiệp vụ sư phạm và các yêu cầu ngoại ngữ cao hơn sẽ chỉ tạo ra giáo viên tốt hơn nếu được chuyển thành thời gian thực hành có chất lượng, giảng viên phù hợp và hỗ trợ học tập thực chất. Nếu các cơ sở đào tạo làm được điều đó, quy định mới có thể thu hẹp khoảng cách giữa tấm bằng và yêu cầu thật của nghề.
