Mạng lưới gắn kết vượt biên giới
Cộng đồng người Việt tại châu Âu là mạng lưới hội đoàn, gia đình và cá nhân cùng gìn giữ bản sắc, tương trợ nhau và kết nối xã hội sở tại với quê hương bằng những hoạt động cụ thể. Vai trò ấy không tự nhiên hình thành: nó cần tổ chức bền bỉ và niềm tin giữa các cộng đồng cách xa nhau. Ngày 29/10/2016, hơn 150 đại biểu từ 15 quốc gia đặt nền móng thành lập Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu tại Praha; sau một thập kỷ, mạng lưới đã kết nối cộng đồng ở 23 quốc gia. Từ ngày 30/10 đến 1/11/2026, Praha tổ chức Đại hội đại biểu lần thứ III, lễ kỷ niệm 10 năm thành lập và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây không chỉ là dịp nhìn lại, mà còn là phép thử: hội đoàn người Việt cần chuyển sự gắn bó thành hợp tác có ích cho cộng đồng và quê hương.
Tương trợ thiết thực, gìn giữ cội nguồn
Giá trị của mạng lưới khu vực được thấy rõ nhất khi người dân cần giúp đỡ. Khi xung đột tại Ukraine khiến hàng nghìn người Việt phải rời nơi sinh sống năm 2022, các hội đoàn ở nhiều nước châu Âu phối hợp đón tiếp, hỗ trợ chỗ ở, đi lại và nhu cầu thiết yếu. Khi quê hương gặp thiên tai, cộng đồng cũng chung tay cứu trợ; những hoạt động trước đây bao gồm hỗ trợ vật tư, xây nhà Đại đoàn kết, trao học bổng và giúp trẻ mồ côi. Đây là cách kiều bào đóng góp gần với đời sống, chứ không dừng ở lời kêu gọi. Cùng với tương trợ, việc gìn giữ tiếng Việt và văn hóa cũng cần được xem là nền tảng kết nối lâu dài. Lớp học tiếng Việt, chương trình nghệ thuật, ngày hội áo dài và các làn điệu truyền thống giúp người trẻ sinh ra ở nước ngoài hiểu hơn về cội nguồn. Một cộng đồng gắn kết tốt vừa hỗ trợ người đang cần, vừa nuôi dưỡng thế hệ kế tiếp.
Đưa tri thức kiều bào vào bài toán trong nước
Mạng lưới cộng đồng sẽ tạo thêm giá trị nếu kết nối được chuyên môn với nhu cầu thật của đất nước. Ngày 24/10 tại Brussels, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp đại diện chuyên gia, trí thức người Việt tại Bỉ và Luxembourg. Các ý kiến đề cập đến trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu xanh, công nghệ sinh học nông nghiệp và những lĩnh vực khác; điều quan trọng là biến kiến nghị thành nhiệm vụ có người tiếp nhận và đầu ra rõ ràng. Lãnh đạo đề nghị chuyển từ “đi tìm nguồn lực” sang “kết nối nguồn lực với nhu cầu”, đồng thời khuyến khích chuyên gia đăng ký giải quyết các bài toán lớn và công nghệ chiến lược. Cơ chế đóng góp từ xa cũng cần được mở rộng, để trí thức không phải về nước lâu dài mới có thể cống hiến. TS Nguyễn Thanh Phương tại Luxembourg nhận định các dự án có mục tiêu và kết quả đo lường được sẽ giúp hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam–châu Âu hiệu quả hơn. Việc tiếp nhận kiến nghị và rà soát tiến độ là bước tiếp theo cần được thực hiện.
