Thông tư 81 và thay đổi lớn với ban đại diện cha mẹ học sinh
Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT là văn bản quy định mới về tổ chức và hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh tại các cơ sở giáo dục, trong đó xác định rõ ban đại diện cha mẹ chỉ là tổ chức đại diện do phụ huynh bầu ra, không thuộc cơ cấu nhà trường, không có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng và bị giới hạn chặt chẽ về việc thu, nhận, quản lý các khoản hỗ trợ từ ngày 15/11/2026. Điểm mấu chốt: từ thời điểm Thông tư có hiệu lực, ban đại diện cha mẹ học sinh không còn là "cánh tay thu tiền" của trường, mà quay trở lại đúng vai trò là kênh kết nối, phản ánh ý kiến của phụ huynh với cơ sở giáo dục. Đây là bước chỉnh sửa mạnh tay, thay thế toàn bộ Điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh ban hành năm 2011, nhằm chấm dứt tình trạng lạm thu núp bóng quỹ phụ huynh và các khoản đóng góp nặng nề đầu năm học. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/11/2026".
Quy định thu tiền mới: dứt khoát cấm quỹ và khoản đóng góp bắt buộc
Thông điệp rõ ràng nhất của Thông tư 81 là: ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý bất kỳ khoản tiền hỗ trợ nào, cũng không được hình thành quỹ riêng của ban. Điều này đánh thẳng vào "quỹ phụ huynh" vốn lâu nay trở thành gánh nặng mặc định, nhiều nơi còn được ấn định mức thu theo lớp, theo khối. Quy định thu tiền mới yêu cầu mọi khoản hỗ trợ phải trên tinh thần đóng góp tự nguyện, gắn với từng hoạt động cụ thể, không được ấn định mức bình quân, mức tối thiểu, thời hạn hỗ trợ, không lập danh sách ai phải đóng bao nhiêu. Nói cách khác, mọi hình thức ép buộc, gây áp lực, phân bổ chỉ tiêu đóng góp đều bị cấm. Việc hỗ trợ hoặc không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh và cha mẹ; không thể dùng chuyện "có đóng quỹ" để phân biệt đối xử hay gây bất lợi. Nếu trước đây nhiều phụ huynh "ngại lên tiếng" vì khoản thu được khoác áo ban đại diện cha mẹ, thì từ 15/11/2026, bất kỳ danh sách hay thông báo đóng tiền mang màu sắc bắt buộc là trái với Thông tư và phụ huynh có quyền từ chối.
Giới hạn sử dụng tiền hỗ trợ và chấm dứt chuyện quà cáp, thù lao cho giáo viên
Một thay đổi được nhiều phụ huynh quan tâm là việc siết chặt mục đích sử dụng các khoản hỗ trợ liên quan đến ban đại diện cha mẹ học sinh. Thông tư nêu rõ: nguồn hỗ trợ cho hoạt động của ban không được sử dụng để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, thuê, lắp đặt, bảo dưỡng trang thiết bị, đồ dùng; phục vụ hoạt động quản trị, quản lý, điều hành, chuyên môn của cơ sở giáo dục. Đáng chú ý, các khoản này cũng không được dùng để chi trả thù lao, tiền công, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục hoặc chi cho các dịch vụ thường xuyên thuộc trách nhiệm của nhà trường. Đây là điểm cắt đứt cơ chế "quà cáp tập thể" thông qua quỹ lớp, quỹ ban đại diện, vốn tạo tâm lý nặng nề cho nhiều gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế. Quy định cũng cấm ban đại diện lợi dụng danh nghĩa tập thể để vận động tài trợ cho nhà trường, thu, tiếp nhận, quản lý hoặc sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục. Nói thẳng: nếu có tài trợ cho trường, đó phải là câu chuyện giữa nhà trường và các bên tài trợ theo đúng quy định, không đi qua tay ban đại diện cha mẹ.
Đóng góp tự nguyện vẫn được khuyến khích: phụ huynh nên hỗ trợ thế nào cho đúng?
Nhiều người lo lắng: cấm thu tiền qua ban đại diện liệu có làm mất đi nguồn lực xã hội hóa cho học sinh? Thông tư 81 không phủ nhận tinh thần hỗ trợ của phụ huynh, nhưng chuyển từ mô hình quỹ trường học mập mờ sang cơ chế đóng góp tự nguyện, minh bạch theo từng hoạt động. Khi cần hỗ trợ cho một hoạt động cụ thể đã có trong kế hoạch, ban đại diện có trách nhiệm thông tin công khai, để phụ huynh tự quyết định tham gia hay không. Cha mẹ học sinh tự nguyện quyết định việc hỗ trợ bằng cách cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho hoạt động, hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Các khoản này tuyệt đối không được dùng để hình thành quỹ của ban đại diện. Quy định cũng bảo vệ phụ huynh ở tầng số hóa: việc phối hợp giữa ban đại diện và nhà trường có thể làm trực tiếp, trực tuyến hoặc qua nền tảng số, nhưng không được bắt buộc phụ huynh sử dụng ứng dụng, nền tảng hay dịch vụ có thu phí. Đây là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng, tránh việc đóng thêm phí chỉ để "vào nhóm" hay dùng app bắt buộc.
Vì sao phải siết hoạt động thu tiền và phụ huynh nên làm gì tiếp theo?
Thông tư 81 không xuất hiện trong khoảng trống, mà là kết quả của quá trình rà soát, lấy ý kiến rộng rãi, sau khi nhiều nơi xuất hiện tình trạng vận động, quản lý các khoản hỗ trợ tự nguyện thiếu thống nhất, có nguy cơ lạm thu. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã tiếp nhận 37 văn bản góp ý, trong đó có ý kiến của 22 sở giáo dục và đào tạo, trước khi hoàn thiện quy định mới. Điều này cho thấy áp lực cải tổ đến từ cả cơ sở và dư luận, không chỉ từ phía cơ quan quản lý. Mục tiêu được nhấn mạnh là hoàn thiện quy định về tổ chức và hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh phù hợp pháp luật, làm rõ vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền và giới hạn hoạt động, tăng hiệu quả phối hợp giữa gia đình và nhà trường trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch. Với phụ huynh, bước tiếp theo không phải là quay lưng với ban đại diện, mà là chủ động sử dụng các quyền mới được bảo đảm: yêu cầu minh bạch kế hoạch hoạt động, từ chối mọi khoản thu trái với Thông tư, và khẳng định quan điểm chỉ hỗ trợ trên cơ sở tự nguyện, không phân biệt đối xử. Khi ban đại diện cha mẹ học sinh trở về đúng bản chất là tiếng nói chung của phụ huynh, không phải "đơn vị tài chính", mối quan hệ với nhà trường sẽ lành mạnh hơn và quỹ trường học, nếu có, phải là quỹ được quản lý đúng pháp luật, không núp bóng bất kỳ tổ chức phụ huynh nào.
