Từ một phiếu thu 80.000 đồng đến câu chuyện quyền lợi phụ huynh
Thu tiền giữ xe trường học là khoản thu dịch vụ gắn với nhu cầu gửi phương tiện của học sinh và cha mẹ, phải dựa trên đăng ký sử dụng, tuân thủ mức trần do cơ quan nhà nước quy định, được công khai, minh bạch và tuyệt đối không áp dụng cho những phụ huynh không sử dụng dịch vụ hoặc đi bộ. Ngày 8/10, trên một diễn đàn phụ huynh xuất hiện phản ánh về phiếu báo thu tháng 9 của Trường Mầm non 19/5 (phường Hòa Hưng, TPHCM) có mục “Dịch vụ giữ xe cha mẹ học sinh” với số tiền 80.000 đồng/tháng. Gia đình này sống ngay đối diện trường, thường đưa trẻ sang đường rồi vào lớp bằng cách đi bộ nhưng vẫn thấy khoản thu giữ xe trên phiếu. Nếu phản ánh là đúng, đó không chỉ là chuyện vài chục nghìn mà là dấu hiệu của tình trạng phí giáo dục bất hợp pháp, đe doạ quyền lợi phụ huynh học sinh ngay từ đầu năm học.
Nhà trường nói gì và khoảng trống minh bạch trong khoản thu giữ xe?
Trước bức xúc trên mạng, hiệu trưởng Trường Mầm non 19/5 khẳng định nhà trường "đang thu 80.000 đồng/tháng tiền trông giữ xe đối với phụ huynh đăng ký sử dụng xe máy để đưa đón trẻ" và khoản thu này "không áp dụng cho tất cả phụ huynh mà chỉ thực hiện với những người đăng ký sử dụng xe". Thành phố cũng cho phép áp dụng mức thu tối đa 80.000 đồng/xe/tháng với xe máy trong khung phí dịch vụ trông giữ xe học sinh, cha mẹ học sinh. Về phía phụ huynh, người phản ánh cho biết khi hỏi lại giáo viên thì được trả lời rằng cha mẹ vào sân trường đều phải đóng tiền, dù đi bộ hay đi xe. Hai cách hiểu trái ngược cho thấy một vấn đề quen thuộc: nhà trường có thể đúng về văn bản, nhưng sai ở khâu triển khai, truyền đạt, và đó chính là điểm dễ biến một khoản dịch vụ hợp pháp thành cảm nhận lạm thu đầu năm học.
Quy định hiện hành: đâu là ranh giới giữa dịch vụ hợp lệ và phí bất hợp pháp?
Ở góc độ pháp lý, thu tiền giữ xe trường học không phải tự do muốn thu thế nào cũng được. Với TPHCM, mức trần trông giữ xe của học sinh và cha mẹ được quy định theo loại phương tiện: xe máy, xe máy điện tối đa 80.000 đồng/xe/tháng; xe đạp, xe đạp điện tối đa 40.000 đồng/xe/tháng. Khoản thu chỉ được tính trên cơ sở có sử dụng dịch vụ và theo nguyên tắc lấy thu bù chi. Ở Hà Nội, Sở GD&ĐT nhấn mạnh yêu cầu rộng hơn: "Không được thu bất kỳ một khoản nào ngoài quy định; không được thu hộ và đặc biệt không được dưới danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu các khoản không đúng quy định". Nói thẳng, mọi hình thức phí giáo dục bất hợp pháp – dù gắn mác "dịch vụ", "xã hội hoá" hay "quỹ phụ huynh" – đều vi phạm. Khi Ban đại diện cha mẹ học sinh bị "mượn danh" để đứng ra vận động tiền cho các khoản chưa được phê duyệt, ranh giới này càng bị làm mờ và phụ huynh càng dễ mất quyền lợi.
Từ lạm thu đầu năm học đến quyền lên tiếng của phụ huynh
Sự việc ở Trường Mầm non 19/5 không phải trường hợp cá biệt mà là lát cắt của bức tranh lạm thu đầu năm học: thu dịch vụ giữ xe thiếu rõ ràng; họp lớp rồi vận động góp tiền mua đồ dùng học tập qua Ban đại diện cha mẹ học sinh. Trong khi đó, đại diện Sở GD&ĐT Hà Nội khẳng định người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm toàn diện về công tác thu, chi; Sở đã lập các tổ công tác kiểm tra trong tháng 10 và "kiên quyết xử lý theo thẩm quyền" với đơn vị vi phạm. Phụ huynh không chỉ có quyền mà còn có nghĩa vụ giám sát, phát hiện và phản ánh những khoản thu bất thường. Chấp nhận "cho xong việc" là cách góp phần nuôi dưỡng phí giáo dục bất hợp pháp. Con số vài chục nghìn một tháng cho tiền giữ xe tưởng nhỏ, nhưng nếu lặp lại ở nhiều trường, nhiều khoản, nó trở thành gánh nặng và làm méo mó môi trường giáo dục vốn phải minh bạch, công bằng.
Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ quyền lợi trước các khoản thu mập mờ?
Điểm tích cực là hệ thống quản lý giáo dục đã bắt đầu siết chặt: văn bản hướng dẫn, thông tư về hoạt động Ban đại diện cha mẹ học sinh, kế hoạch kiểm tra, các kênh tiếp nhận phản ánh đều đã được xây dựng. Nhưng nếu phụ huynh không dùng, mọi quy định sẽ nằm trên giấy. Khi nhận phiếu thu, cần kiểm tra từng khoản: có trong khung quy định không, có gắn với dịch vụ mình thực sự sử dụng không, đã được công khai trong cuộc họp chung chưa. Những khoản mang dấu hiệu lạm thu đầu năm học hoặc "mượn danh" Ban phụ huynh nên được yêu cầu giải thích bằng văn bản, đồng thời phản ánh chính thức qua ban giám hiệu, phòng giáo dục, hoặc các kênh góp ý của trường. Không có cơ chế nào hiệu quả bằng việc phụ huynh hiểu luật và kiên trì lên tiếng. Bảo vệ vài chục nghìn hôm nay là bảo vệ sự minh bạch và tôn trọng trong trường học mà con mình đang lớn lên.
