Từ thành phố trực thuộc Trung ương đến tham vọng bán dẫn và AI
Bắc Ninh đô thị thông minh là định hướng xây dựng một thành phố xanh hiện đại, dùng công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và quản trị đô thị dữ liệu làm nền tảng phát triển, đồng thời tổ chức lại không gian phát triển để nâng cao chất lượng sống, năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ quốc gia. Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9, Bắc Ninh được khoác lên một vai trò mới: không chỉ là cực tăng trưởng công nghiệp phía Bắc mà còn là phòng thí nghiệm cho mô hình thành phố xanh hiện đại, giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Miền quê từng nổi tiếng với quan họ, làng nghề nay được kỳ vọng trở thành trung tâm công nghiệp điện tử, công nghiệp bán dẫn Việt Nam và AI hàng đầu cả nước. Đây không chỉ là câu chuyện nâng cấp hành chính, mà là bước ngoặt tư duy phát triển, quyết định Bắc Ninh có bứt phá hay tụt lại trong cuộc đua công nghệ.
Nghị quyết 57 và yêu cầu tái tổ chức không gian đô thị
Định hướng mới của Bắc Ninh gắn chặt với Nghị quyết 57 về đột phá khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thành phố đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng công nghiệp khoảng 13,3% mỗi năm đến 2030 – một con số tham vọng chỉ có thể đạt được nếu không gian đô thị được tổ chức lại theo mô hình gắn công nghiệp – dịch vụ – sinh thái một cách thống nhất. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Bắc Ninh phải được quy hoạch như một chỉnh thể, kết nối hài hòa công nghiệp, đô thị, nông nghiệp, sinh thái và văn hóa, đồng thời phát triển nhanh nhưng bền vững, lấy đời sống và hạnh phúc nhân dân làm đích đến. Định hướng tỷ lệ đô thị hóa 65–70% vào năm 2030, thậm chí có thể hướng tới 90% trong điều kiện phát triển nhanh, càng đặt áp lực phải kiểm soát chặt chất lượng môi trường sống, không để đô thị hóa biến thành mở rộng dàn trải, ô nhiễm và thiếu tiện nghi.
Hạ tầng số và quản trị đô thị bằng dữ liệu: trục xương sống của thành phố thông minh
Nếu không có quản trị đô thị dữ liệu, khẩu hiệu “Bắc Ninh đô thị thông minh” sẽ dễ trở thành hình thức. Thành phố đã xác định phải hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung và các hệ thống quản lý đô thị thông minh, lấy khoa học – công nghệ và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi. Theo kế hoạch phát triển đô thị thông minh, Bắc Ninh ưu tiên xây dựng nền tảng “bản sao số đô thị” để phục vụ quản lý, phát triển đô thị thông minh gắn với bảo đảm an ninh trật tự. Đồng thời, yêu cầu “đẩy mạnh quản trị đô thị bằng dữ liệu; giải quyết căn cơ ô nhiễm tại các khu công nghiệp, làng nghề và lưu vực sông” đã được đặt thẳng thắn như một nhiệm vụ chính trị. Nếu dữ liệu trở thành ngôn ngữ chung cho giao thông, nhà ở, y tế, môi trường, an ninh, người dân mới thấy rõ lợi ích cụ thể: dịch vụ công minh bạch hơn, cảnh báo ô nhiễm kịp thời hơn và không gian sống an toàn, tiện nghi, đáng sống hơn.
6 nhiệm vụ công nghệ chiến lược: nền móng cho hệ sinh thái bán dẫn và an ninh số
Bắc Ninh không che giấu tham vọng trở thành mắt xích quan trọng của công nghiệp bán dẫn Việt Nam. Tỉnh đã đề xuất 6 nhiệm vụ công nghệ chiến lược, trong đó nổi bật là Trung tâm thực hành số và chuyển giao công nghệ đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn để hình thành hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn. Song song là đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2030, định hướng đến 2035, hướng các doanh nghiệp Việt vào những khâu có giá trị cao trong chuỗi sản xuất. Ở chiều dịch vụ công và an sinh, hệ thống điều hành thông minh quản lý thuốc, vắc-xin, vật tư và thiết bị y tế, cùng hệ sinh thái bệnh viện thông minh với khám chữa bệnh từ xa, cho thấy cách Bắc Ninh dùng công nghệ để bảo vệ người dân. Việc xây dựng Trung tâm An ninh mạng tỉnh và ứng dụng bản sao số đô thị gắn bảo đảm an ninh trật tự cho thấy nhận thức rõ ràng: không có an ninh số, mọi nỗ lực chuyển đổi số đô thị đều tiềm ẩn rủi ro.
Cơ hội bứt phá và những thách thức không thể né tránh
Cơ hội của Bắc Ninh là rõ ràng: vị trí trong Vùng Thủ đô, nền tảng công nghiệp sẵn có, khả năng thu hút đầu tư công nghệ cao và chiều sâu văn hóa Kinh Bắc tạo ra lợi thế hiếm nơi nào có. Việc quy hoạch các khu công nghệ cao, khu công nghệ thông tin tập trung quy mô 259 ha dự kiến tạo việc làm cho khoảng 20.000 lao động cho thấy hướng đi nghiêm túc vào phát triển công nghệ chiến lược, từ bán dẫn, AI đến an ninh mạng. Nhưng thách thức cũng không nhỏ: ô nhiễm tại khu công nghiệp và làng nghề, áp lực hạ tầng khi đô thị hóa nhanh, nguy cơ phát triển lệch nếu chỉ chăm lo tăng trưởng công nghiệp mà bỏ quên nhà ở, trường học, bệnh viện, công viên cho người dân. Bắc Ninh sẽ chỉ thành công nếu: coi dữ liệu là nền tảng quản trị, coi môi trường sống là thước đo thành tựu, và coi công nghiệp bán dẫn, AI là công cụ để nâng cao giá trị giữ lại trên quê hương, chứ không phải mục tiêu tự thân.
