Hai thành phố trực thuộc Trung ương mới và lựa chọn khác biệt
Việc định vị Quảng Ninh thành đô thị di sản gắn với kinh tế biển và Bắc Ninh thành đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao thể hiện chiến lược xây dựng hai cực tăng trưởng mới cho vùng Đông Bắc, dựa trên thế mạnh riêng của mỗi địa phương, thay vì một mô hình phát triển dàn trải, na ná nhau.
Trong phiên thảo luận sáng 6/8 tại Tổ 13, các đại biểu Quốc hội đã cơ bản tán thành việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải gắn mô hình phát triển với lợi thế đặc thù từng địa phương. Cả hai nơi đều đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây không phải chỉ là thay đổi tên gọi hành chính; nó là bước “tái thiết kế” không gian phát triển vùng, với tham vọng định hình lại cấu trúc phát triển kinh tế Đông Bắc theo hướng đa cực, chuyên sâu và có bản sắc. Nếu thành công, Quảng Ninh đô thị di sản và Bắc Ninh trung tâm bán dẫn sẽ bổ sung cho nhau, thay vì cạnh tranh cùng một lát bánh đầu tư.
Quảng Ninh đô thị di sản: du lịch bền vững hay áp lực công nghiệp hóa?
Định hướng Quảng Ninh trở thành “đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực” là một lựa chọn táo bạo, vì nó đòi hỏi cân bằng tinh tế giữa bảo tồn và tăng trưởng. Địa phương này sở hữu đủ 5 loại hình giao thông hiện đại và là cửa ngõ kết nối ASEAN với Đông Bắc Á, tạo lợi thế khó địa phương nào trong vùng sánh kịp. Nhưng chính lợi thế đó dễ kéo theo sức ép công nghiệp, cảng biển, logistics, đe dọa vùng đệm di sản Hạ Long – Cái Bầu nếu thiếu kỷ luật môi trường.
Hướng đi mà các đại biểu đề xuất là không để Quảng Ninh tiếp tục “đổi môi trường lấy tăng trưởng”, mà phải khóa chặt bằng khung kinh tế xanh và du lịch bền vững. Điều này bao gồm tăng cường kiểm soát môi trường tại vùng đệm di sản, phát triển du lịch sinh thái cao cấp, công nghiệp văn hóa, kinh tế ban đêm và từng bước chuyển dịch khỏi năng lượng hóa thạch. Nếu làm được, Quảng Ninh không chỉ là Quảng Ninh đô thị di sản để ngắm, mà là một mô hình cho phát triển kinh tế Đông Bắc dựa trên tài sản thiên nhiên và văn hóa, thay vì vòng lặp khai thác – ô nhiễm – xử lý tốn kém.
Bắc Ninh đô thị bán dẫn: tham vọng vượt khỏi vai trò công xưởng
Khác với Quảng Ninh, Bắc Ninh được định vị là “đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao và bản sắc Kinh Bắc”, đặt cược vào chuỗi giá trị công nghệ thay vì khai thác tài nguyên. Việc hợp nhất không gian phát triển Bắc Ninh – Bắc Giang được đánh giá có thể kết hợp lợi thế thu hút FDI về bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo với quỹ đất công nghiệp, cùng tiềm năng du lịch và nông nghiệp. Nếu chỉ dừng lại ở vai trò công xưởng gia công, Bắc Ninh sẽ dễ bị tổn thương trước biến động chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các đại biểu vì thế nhấn mạnh cần nâng cấp tham vọng: Bắc Ninh không chỉ là nơi sản xuất, mà phải trở thành trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ cao, có chính sách đặc thù thu hút nhân lực chất lượng cao và liên kết đào tạo ngành bán dẫn với các trường đại học. Đồng thời, quy hoạch không gian bảo tồn di sản Quan họ, kết nối đô thị với vùng sinh thái nông nghiệp công nghệ cao để xây dựng mô hình “thành phố xanh – thông minh – giàu bản sắc”. Đây là điều kiện để Bắc Ninh trung tâm bán dẫn không đánh mất bản sắc Kinh Bắc, và tạo một cực tăng trưởng công nghệ bền vững cho vùng Đông Bắc.
Tác động trực tiếp tới người dân và trật tự kinh tế vùng Đông Bắc
Về kinh tế vùng, các đại biểu nhận định nếu Quốc hội thông qua, hai thành phố trực thuộc Trung ương này sẽ hình thành hai cực tăng trưởng mới, tạo động lực phát triển cho vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước trong giai đoạn tới. Với vị trí chiến lược, Quảng Ninh còn được đề xuất phân cấp mạnh hơn trong quản lý khu kinh tế cửa khẩu và cảng biển nước sâu, gắn phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực Đông Bắc. Điều này có ý nghĩa rõ rệt với phát triển kinh tế Đông Bắc, khi vùng này có thể chuyển từ phụ thuộc vài đầu mối lớn sang mạng lưới đô thị – công nghiệp – dịch vụ liên kết.
Ở góc độ người dân, câu chuyện không dừng ở bản đồ hành chính. Các đại biểu đề nghị ưu tiên chuyển đổi các trụ sở công sở dôi dư sau sắp xếp thành trường học, trung tâm y tế, công viên hoặc thiết chế văn hóa cộng đồng, tránh bỏ hoang gây lãng phí. Nếu các khuyến nghị này được thực hiện nghiêm túc, người dân sẽ cảm nhận được “lợi ích hữu hình” của quá trình thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, thay vì chỉ thấy thêm thủ tục và khoảng cách hành chính.
Kết luận: Đông Bắc bước vào kỷ nguyên phát triển theo bản sắc
Điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện Quảng Ninh đô thị di sản và Bắc Ninh đô thị bán dẫn là sự dứt khoát rời xa tư duy phát triển “một màu”. Thay vì tạo ra hai thành phố trực thuộc Trung ương giống nhau, chiến lược hiện nay cố tình phân vai: một cực du lịch – di sản – kinh tế biển, một cực công nghiệp bán dẫn – công nghệ cao – văn hóa Kinh Bắc.
Theo các dự thảo, nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, còn nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9/2026 để đồng bộ với việc thành lập các phường mới. Khoảng thời gian chuẩn bị từ nay đến thời điểm đó sẽ quyết định liệu hai mô hình này chỉ là khẩu hiệu hay trở thành hình mẫu mới cho phát triển kinh tế Đông Bắc. Lựa chọn đã rõ: hoặc kiên trì đầu tư cho kinh tế xanh, công nghiệp công nghệ cao và bảo tồn di sản, hoặc chấp nhận đánh mất lợi thế chiến lược ngay từ vạch xuất phát.
