TIA là gì và vì sao triệu chứng thoáng qua vẫn cực kỳ nguy hiểm?
Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là tình trạng dòng máu lên một vùng não bị gián đoạn trong thời gian rất ngắn, gây ra các triệu chứng thần kinh đột ngột như tê bì, yếu tay chân, nói khó, méo miệng hoặc nhìn mờ rồi biến mất trong vài phút đến vài giờ, khiến nhiều người lầm tưởng là “không sao” và bỏ qua cơ hội vàng để ngăn đột quỵ thực sự.
Điểm đánh lừa nhất của triệu chứng đột quỵ thoáng qua là chúng đến đột ngột rồi… biến mất. Đang nói chuyện bình thường, bệnh nhân bỗng nói khó, tay chân yếu, đi loạng choạng; vài phút sau mọi thứ gần như trở lại bình thường, khiến người xung quanh nghĩ đó chỉ là cơn mệt, tụt huyết áp hay chóng mặt thoáng qua. Thực tế, đây có thể là tia cảnh báo đột quỵ rõ ràng nhất mà cơ thể gửi ra. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ gọi TIA là “cơn đột quỵ cảnh báo”, vì nó cho thấy não đã từng bị thiếu máu tạm thời và hệ mạch đang có vấn đề cần xử lý.
Những triệu chứng “chớp nhoáng” dễ bỏ qua nhưng là cảnh báo sớm đột quỵ
Không phải mọi cơn chóng mặt hay nhức đầu đều là TIA, nhưng bất kỳ thay đổi thần kinh nào xuất hiện đột ngột, khác hẳn trạng thái thường ngày đều phải được coi là cảnh báo sớm đột quỵ. Tê bì, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hay mất thăng bằng đột ngột rồi tự hết chính là những triệu chứng đột quỵ thoáng qua điển hình.
Một bên mặt, tay hoặc chân đột nhiên yếu, tê, khó nâng tay hay cầm nắm là dấu hiệu rất gợi ý TIA và cả đột quỵ thực sự. Khi yêu cầu người bệnh cười, giơ hai tay và nói một câu đơn giản, nếu một bên mặt xệ xuống, một tay không giữ được hoặc lời nói bất thường, phải coi đó là dấu hiệu huyết khối não hoặc tắc mạch nguy hiểm, cần gọi cấp cứu lập tức. Đáng sợ ở chỗ, nhiều trường hợp những biểu hiện này biến mất nhanh chóng, khiến bệnh nhân và gia đình chủ quan. Theo dữ liệu, gần 1/5 người bị TIA có thể gặp đột quỵ trong vòng 90 ngày và nguy cơ cao nhất nằm ở những ngày ngay sau cơn TIA đầu tiên.
Buồn ngủ sau ăn, đau đầu như sét đánh: cái bẫy ở người trẻ khỏe
Một cái bẫy khác là cảm giác buồn ngủ, nặng đầu sau ăn – điều nhiều người coi là bình thường. Trường hợp của Tiểu Trương, 30 tuổi, là lời nhắc quá đắt: sau bữa trưa, anh cảm thấy đầu nặng, buồn ngủ và nghĩ mình chỉ bị “choáng sau ăn”. Vài phút sau, một cơn đau đầu dữ dội bất ngờ ập đến.
Anh mô tả cảm giác như “có thứ gì đó nổ tung trong đầu”, kèm buồn nôn, nôn ói, hai chân mềm nhũn rồi ngã quỵ, nửa người bên trái gần như mất vận động và không thể nói thành câu. Khi được đưa tới Khoa Cấp cứu Bệnh viện Trung Tây y kết hợp tỉnh Chiết Giang (Bệnh viện Chữ thập đỏ Hàng Châu), anh đã hôn mê, tiên lượng rất nặng. Kết quả cho thấy xuất huyết não vùng thùy trán trái, máu tràn vào não thất, kèm hình ảnh mạch máu giãn ngoằn ngoèo – dị dạng động tĩnh mạch não, một bệnh lý có thể âm thầm nhiều năm ở người trẻ. Câu chuyện này chứng minh: không mắc tăng huyết áp hay đái tháo đường không đồng nghĩa là không có nguy cơ xuất huyết não.
Vì sao phải đi viện ngay cả khi triệu chứng đã biến mất?
Nhiều người lầm tưởng rằng khi tay chân hết tê, nói lại rõ, thị lực bình thường thì vấn đề đã qua. Trên thực tế, việc triệu chứng biến mất là lý do khiến TIA nguy hiểm hơn – nó khiến bệnh nhân trì hoãn, trong khi não đã phát tín hiệu cầu cứu. Điều cần nhớ là TIA không phải cơn bệnh “nhẹ” chỉ vì các triệu chứng nhanh chóng biến mất; đây có thể là lời cảnh báo đầu tiên rằng người bệnh đang có nguy cơ đột quỵ và cần được kiểm tra càng sớm càng tốt.
Theo khuyến cáo, người có triệu chứng nghi ngờ TIA phải được đánh giá y tế khẩn cấp, ngay cả khi các dấu hiệu đã biến mất. Các xét nghiệm như đo huyết áp, xét nghiệm máu, điện tim và chụp hình não giúp tìm nguyên nhân, phát hiện nguy cơ huyết khối, tắc mạch và lập kế hoạch giảm nguy cơ đột quỵ trong tương lai. Một điểm quan trọng khác: khám sức khỏe thông thường không phải lúc nào cũng phát hiện được các dị dạng mạch máu não, nên không thể dựa vào kết quả “khám tổng quát bình thường” để chủ quan. Khi có dấu hiệu thần kinh cấp tính, chờ thêm vài phút để xem có tự hết hay không là một quyết định đầy rủi ro.
Ai cũng có thể là nạn nhân: đừng để tuổi trẻ hay “khỏe mạnh” đánh lừa
Trường hợp Tiểu Trương – 30 tuổi, không tăng huyết áp, không đái tháo đường, trước đó vẫn khỏe mạnh – cho thấy người trẻ vẫn có thể gặp bệnh mạch máu não và xuất huyết não. Các chuyên gia nhấn mạnh: “không mắc tăng huyết áp hay đái tháo đường không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không có nguy cơ xuất huyết não”. Dị dạng động tĩnh mạch não có thể tồn tại từ khi sinh ra, âm thầm nhiều năm và biểu hiện đầu tiên lại là một cơn xuất huyết não cấp tính.
Người trẻ cần nghi ngờ sớm nếu có những cơn đau đầu tái diễn không rõ nguyên nhân, không giảm khi nghỉ ngơi, kèm chóng mặt, nặng đầu. Đặc biệt, nếu bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội như “sét đánh”, đau như có thứ gì đó nổ tung trong đầu, kèm nôn ói, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, nói khó, lú lẫn hay mất ý thức, đó là tình huống cấp cứu cần gọi 115 ngay lập tức. Đừng tự gán nhãn cho các cơn đau đầu hay triệu chứng thoáng qua là do stress, thiếu ngủ hay “choáng sau ăn”. Trong câu chuyện của TIA và xuất huyết não, vài phút chần chừ có thể quyết định phần đời còn lại.
