Từ nhóm giữa bảng xếp hạng du lịch toàn cầu đến điểm sáng cải thiện nhanh nhất
Chỉ số phát triển du lịch (Travel & Tourism Development Index – TTDI) là bộ đo lường của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, dùng để đánh giá các điều kiện và chính sách nền tảng giúp một điểm đến thu hút, phục vụ và duy trì hoạt động du lịch – lữ hành dài hạn, tập trung vào năng lực cạnh tranh bền vững hơn là số lượng khách hay doanh thu. Việt Nam trong báo cáo TTDI mới nhất đạt 4,15 điểm, xếp hạng 52/110 nền kinh tế và tăng 7 bậc so với kỳ đánh giá trước đó. Điều đáng nói không nằm ở việc chúng ta đã đứng thứ bao nhiêu, mà ở nhịp cải thiện: điểm TTDI của Việt Nam tăng 6,3% trong giai đoạn 2024–2026, giúp nước ta đứng thứ hai thế giới về mức cải thiện điểm số, chỉ sau Albania. Trong bối cảnh trung bình 110 nền kinh tế chỉ tăng khoảng 2,1% – mức nhanh nhất kể từ 2019 – việc Việt Nam bứt lên cho thấy một chiến lược du lịch đang bắt đầu phát huy tác dụng, dù vẫn còn nhiều khoảng trống.
Vì sao Việt Nam được xem là một trong những động cơ tăng trưởng du lịch toàn cầu?
Điểm đáng chú ý nhất trong WEF tourism ranking lần này là Việt Nam được xếp trong nhóm 10 nền kinh tế du lịch và lữ hành được đánh giá là nguồn tăng trưởng quan trọng nhất trong tương lai, cùng Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippines, Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico và Brazil. Khối 10 nước này hiện chiếm hơn 28% GDP ngành du lịch – lữ hành toàn cầu và được dự báo có thể nâng tỷ trọng lên 35% vào năm 2035. "Do đó, các nền kinh tế này sẽ là một trong những nguồn tăng trưởng du lịch quan trọng nhất trong tương lai". Việc Việt Nam góp mặt trong danh sách đó mang ý nghĩa vượt xa một sự công nhận mang tính hình thức. Nó gián tiếp khẳng định năng lực du lịch Việt Nam đang chuyển từ vai trò “người theo sau” sang nhóm “động cơ tăng trưởng”, nơi các quyết sách về hạ tầng, nguồn nhân lực và bảo tồn tài nguyên sẽ không chỉ ảnh hưởng nội địa, mà còn định hình cấu trúc xếp hạng du lịch toàn cầu trong thập kỷ tới.
Điểm mạnh cốt lõi: giá cả cạnh tranh, an toàn và tài nguyên văn hóa – thiên nhiên
Nếu bóc tách sâu hơn chỉ số phát triển du lịch, có thể thấy chân dung năng lực du lịch Việt Nam khá rõ ràng: chúng ta đang mạnh về những yếu tố “thiên phú” và lợi thế chi phí, nhưng lại yếu ở khâu chuyển hóa thành giá trị kinh tế – xã hội. Việt Nam hiện có tới 7 chỉ số thuộc nhóm hàng đầu thế giới; nổi bật là sức cạnh tranh về giá đứng hạng 7, an toàn và an ninh hạng 9, tài nguyên văn hóa hạng 21 và tài nguyên thiên nhiên hạng 24. Đây là nền tảng quý giá để thu hút du khách quốc tế và định vị thương hiệu điểm đến. Tuy nhiên, WEF đồng thời chỉ ra rằng hạ tầng và dịch vụ du lịch của Việt Nam mới ở hạng 74, sự bền vững môi trường hạng 76, mức độ ưu tiên cho du lịch hạng 97 và tác động kinh tế – xã hội của du lịch ở vị trí rất thấp – hạng 106. Nói cách khác, Việt Nam đang sở hữu một “kho báu” văn hóa – thiên nhiên, được bảo đảm bởi yếu tố an toàn và chi phí hợp lý, nhưng cơ chế khai thác và phân phối lợi ích vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Thách thức mới: du lịch không chỉ là tăng khách mà phải tăng giá trị
Bối cảnh chung của xếp hạng du lịch toàn cầu cho thấy tăng trưởng điểm TTDI đang được thúc đẩy bởi nguồn lực văn hóa, hạ tầng, dịch vụ du lịch và cải thiện kết nối hàng không. Tuy vậy, WEF cảnh báo nhiều sức ép mới: cạnh tranh về giá giảm ở khoảng 3/4 số nền kinh tế; đầu tư cho du lịch chưa theo kịp nhu cầu; thiếu hụt nhân lực và khoảng cách về kỹ năng tiếp tục bào mòn triển vọng ngành. Đồng thời, sự gia tăng hoạt động du lịch và chi tiêu của du khách không tự động chuyển thành lợi ích kinh tế – xã hội rộng hơn cho cộng đồng địa phương; tình trạng quá tải và tập trung du khách vẫn cao hơn trước đại dịch, gây sức ép lên hạ tầng và tài nguyên. Bởi vậy, khuyến nghị rất rõ ràng: "Chặng đường tiếp theo không chỉ là thu hút thêm du khách, mà còn tạo ra giá trị lớn hơn thông qua đầu tư vào con người, cơ sở hạ tầng và tăng cường hợp tác công – tư". Với một nước vừa được xếp vào nhóm động cơ tăng trưởng như Việt Nam, đây không chỉ là lời nhắc nhở, mà là yêu cầu bắt buộc nếu muốn vị trí 52 tiến dần vào top 40 rồi top 30.
Chiến lược tiếp theo cho Việt Nam: từ cải thiện điểm số đến phân bổ lợi ích công bằng
Việt Nam đặt mục tiêu đón 26 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2026. Với nhịp tăng điểm TTDI và vị trí thứ hai về mức cải thiện chỉ số, mục tiêu đó không quá xa về mặt năng lực, nhưng sẽ trở nên rủi ro nếu cách nhìn vẫn dừng ở “tăng trưởng về lượng”. Báo cáo TTDI nhấn mạnh rằng các điểm đến cần phân bổ rộng hơn lợi ích từ du lịch, đồng thời hạn chế sức ép lên cộng đồng, cơ sở hạ tầng và tài nguyên tự nhiên. Điều này đặt ra cho Việt Nam bài toán mới: ưu tiên cho du lịch trong chính sách cần đi kèm với cải thiện bền vững môi trường, nâng cấp hạ tầng hàng không – lưu trú và xây dựng cơ chế chia sẻ giá trị rõ ràng với người dân ở vùng điểm đến. Ngành du lịch đang bước vào một giai đoạn khác, nơi một điểm đến đông khách chưa chắc đã tạo ra nhiều giá trị hơn. Nếu không dịch chuyển sang tư duy “tăng giá trị mỗi lượt khách”, thành tích 4,15 điểm hôm nay rất dễ trở thành trần tăng trưởng ngày mai.
