Dầm mưa, nằm máy lạnh và nỗi sợ cúm: một sự nhầm lẫn dai dẳng
Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus influenza gây ra, lây từ người sang người qua đường hô hấp, không phải do cơ thể bị lạnh vì dầm mưa, nằm máy lạnh hay tiếp xúc với thời tiết lạnh, và việc gán nguyên nhân cho thời tiết khiến nhiều người hiểu sai cách phòng ngừa bệnh. Ngộ nhận “dầm mưa là bị cúm” ăn sâu đến mức trở thành lời dặn dò mặc định trong nhiều gia đình. Vấn đề không chỉ là sai về mặt khoa học, mà còn nguy hiểm vì làm chúng ta bỏ qua nguyên nhân cúm thực sự: lây truyền virus cúm giữa người với người. Khi tin rằng chỉ cần tránh mưa gió là đủ, nhiều người không chú ý đeo khẩu trang, rửa tay hay tiêm vaccine, trong khi đây mới là những biện pháp phòng ngừa cúm đúng cách và có cơ sở.
Vì sao cúm tăng khi trời mưa lạnh nhưng không phải do “nhiễm lạnh”?
Thời tiết mưa lạnh thường trùng với thời điểm dịch cúm tăng, nhưng đó là mối liên quan về hoàn cảnh, không phải nguyên nhân trực tiếp. Theo các chuyên gia hô hấp tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, tác nhân gây bệnh là virus cúm, có khả năng lây truyền nhanh qua các hạt dịch hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Mùa mưa khiến độ ẩm cao, mọi người có xu hướng sinh hoạt trong không gian kín, đông người, tạo điều kiện cho lây truyền virus cúm chứ không phải cho “gió máy” gây bệnh. Sự trùng hợp về thời điểm – vừa dầm mưa vài ngày trước, rồi xuất hiện ho, sốt – khiến nhiều người nhầm rằng cúm do lạnh, trong khi nguyên nhân cúm thực sự là đã tiếp xúc với nguồn lây virus trước đó.
Cúm vs cảm lạnh: đừng đổ mọi cơn ho, sổ mũi cho virus cúm
Một phần của hiểu lầm đến từ việc chúng ta hay gọi chung mọi triệu chứng hô hấp là “bị cúm”. Sau khi dầm mưa hoặc nằm máy lạnh lâu, cơ thể có thể bị lạnh, niêm mạc hô hấp khô hơn, sức đề kháng tại chỗ suy giảm, dẫn tới cảm lạnh hoặc các nhiễm trùng nhẹ khác với triệu chứng ho, sổ mũi, đau họng. Những biểu hiện này dễ bị gán nhầm là cúm, dù cúm thường khởi phát đột ngột, kèm sốt hoặc ớn lạnh, đau đầu, đau nhức cơ thể và mệt mỏi rõ rệt. Sự nhầm lẫn cúm vs cảm lạnh làm nhiều người chủ quan với cúm thật sự – vốn có nguy cơ biến chứng nặng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền – đồng thời lại lo lắng thái quá với những cơn cảm lạnh nhẹ do thay đổi thời tiết.
Cúm lây như thế nào: câu chuyện là virus, không phải mưa gió
Nếu muốn phòng bệnh hiệu quả, chúng ta phải nhìn thẳng vào cơ chế lây truyền virus cúm thay vì đổ lỗi cho thời tiết. Cúm lây chủ yếu qua các hạt dịch hô hấp phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện gần; virus cũng có thể bám trên tay nắm cửa, bàn làm việc, điện thoại rồi theo bàn tay lên mắt, mũi, miệng. Đáng chú ý, người mắc cúm có thể lây cho người khác từ khoảng một ngày trước khi xuất hiện triệu chứng và tiếp tục lây trong 5–7 ngày sau đó, khả năng lây cao nhất trong 3 ngày đầu. Điều này nghĩa là một người “chỉ hơi mệt” nhưng vẫn đi làm, đi học, sinh hoạt cùng gia đình có thể là nguồn lây, bất kể trời nắng hay mưa. Mưa gió không phóng virus vào không khí; chính chúng ta mới là cầu nối cho lây truyền virus cúm.
Phòng ngừa cúm đúng cách: bỏ huyền thoại thời tiết, tập trung vào virus
Khi hiểu rõ nguyên nhân cúm thực sự, cách phòng ngừa cũng thay đổi: thay vì ám ảnh chuyện dầm mưa, hãy ưu tiên cắt đứt đường lây truyền virus cúm. Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng là những thói quen đơn giản nhưng hiệu quả. Bên cạnh đó, tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp chủ động quan trọng, giúp giảm nguy cơ mắc và hạn chế diễn tiến nặng, đặc biệt cho trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Theo các bác sĩ hô hấp, phần lớn người khỏe mạnh sẽ hồi phục sau cúm, nhưng nhóm nguy cơ cao có thể gặp viêm phổi, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não hoặc làm bệnh nền trở nặng – những biến chứng mà “tránh mưa gió” không thể ngăn được.
