Cúm không phải cảm lạnh: mối đe dọa bị xem nhẹ với người cao tuổi
Cúm ở người cao tuổi là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có khả năng gây tổn thương toàn thân, làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính nền và dẫn tới các biến chứng như viêm phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy hô hấp và tử vong, nguy hiểm vượt xa tình trạng cảm lạnh thông thường thường tự khỏi sau vài ngày. Cúm từ lâu bị nhầm lẫn với cảm, dẫn đến tâm lý coi nhẹ và tự điều trị tại nhà. Nhưng các dữ liệu toàn cầu cho thấy cúm là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến bệnh hô hấp và làm quá tải hệ thống y tế. Sự nhầm lẫn này nguy hiểm nhất ở người cao tuổi – nhóm vốn đã có sức khỏe suy giảm và nhiều bệnh nền. Khi chúng ta tiếp tục gọi cúm là “cảm cúm” cho qua, đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội bảo vệ những người dễ tổn thương nhất trong gia đình mình.
Vì sao cúm ở người cao tuổi gây biến chứng nặng hơn?
Người cao tuổi không chỉ dễ mắc cúm hơn, mà khi đã mắc, họ cũng dễ diễn tiến nặng hơn mọi nhóm tuổi khác. Các báo cáo chuyên môn cho thấy người cao tuổi chiếm khoảng 70% số ca nhập viện và 85% số ca tử vong liên quan đến cúm. Điều này không phải ngẫu nhiên: hệ miễn dịch lão hóa, phổi kém đàn hồi, tim mạch suy yếu, đái tháo đường, bệnh mạch vành, bệnh phổi mạn tính… là nền đất lý tưởng để virus cúm gây tàn phá. Cúm không chỉ tấn công đường hô hấp mà còn làm tăng 10 lần nguy cơ đau tim, nhồi máu cơ tim cấp; tăng 8 lần nguy cơ đột quỵ và 24% nguy cơ nhập viện do suy tim. Trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh, coi cúm là “bệnh nhẹ mùa lạnh” ở người cao tuổi là một sai lầm có thể phải trả giá bằng mạng sống.
Gánh nặng cúm trong bức tranh sức khỏe người lớn tuổi tại Việt Nam
Tại Việt Nam, cúm đang âm thầm bổ sung thêm gánh nặng lên sức khỏe người lớn tuổi vốn đã chồng chất bởi các bệnh mạn tính. Các bệnh như đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường hiện là những nguyên nhân tử vong hàng đầu. Khi virus cúm xuất hiện, nó kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, khiến huyết áp, đường huyết và tuần hoàn trở nên hỗn loạn, đẩy những bệnh nền này vào vùng nguy hiểm. Ước tính mỗi năm có khoảng 34.500 người trên 65 tuổi phải nhập viện do nhiễm trùng hô hấp cấp tính liên quan đến cúm – con số cho thấy đây không phải vấn đề cá nhân mà là thách thức y tế cộng đồng. Cúm ở người cao tuổi vì thế cần được nhìn nhận như một mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng, ngang hàng với các bệnh tim mạch hay đột quỵ, chứ không là cảm lạnh mùa đông có thể bỏ qua.
Vaccine cúm phòng ngừa: “lá chắn” ít được sử dụng
Điều đáng lo không phải chỉ là cúm nguy hiểm, mà là chúng ta có công cụ phòng ngừa hiệu quả nhưng lại dùng quá ít. Các chuyên gia nhấn mạnh tiêm vaccine cúm định kỳ ở người cao tuổi là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ nhập viện và tử vong. Thế nhưng, dựa trên số lượng vaccine được tiêm, tỷ lệ bao phủ ở người cao tuổi Việt Nam chỉ khoảng 5%. Đây là con số báo động: nhóm dễ tổn thương nhất lại được bảo vệ ít nhất. Vaccine cúm có thể làm giảm khả năng mắc bệnh, giảm mức độ nặng nếu mắc, đồng thời gián tiếp bảo vệ tim mạch, não bộ và kiểm soát đường huyết nhờ tránh những đợt viêm cấp dữ dội. Theo Dr. Litjen (L.J.) Tan, vaccine cúm là biện pháp quan trọng bảo vệ nhóm nguy cơ cao, nhưng người cao tuổi cần được bác sĩ tư vấn giải pháp tiêm chủng phù hợp do hệ miễn dịch đã lão hóa.
Từ lời cảnh báo của chuyên gia đến hành động trong mỗi gia đình
Các chuyên gia kêu gọi tăng cường phối hợp giữa Lão khoa, Tim mạch, Hô hấp, Nội tiết và Y học dự phòng, đồng thời chủ động tư vấn tiêm vaccine cúm trong mỗi lần thăm khám để thu hẹp khoảng trống bảo vệ cho người cao tuổi. Nhưng nếu chỉ chờ hệ thống y tế tự thay đổi thì sẽ quá chậm. Gia đình – người sống cùng, chăm sóc và ra quyết định cùng người lớn tuổi – phải xem việc hỏi bác sĩ về vaccine cúm phòng ngừa như một phần của mỗi lần khám bệnh định kỳ. Thông điệp thẳng thắn là: nếu chúng ta tiếp tục chấp nhận tỷ lệ tiêm vaccine cúm ở người cao tuổi dừng lại ở mức 5%, chúng ta đang chấp nhận rủi ro nhập viện, đột quỵ, suy tim và tử vong ở thế hệ ông bà, cha mẹ mình ở mức cao không cần thiết. Cúm là sát thủ ẩn mình; vaccine cúm là chiếc khóa cửa. Mở cửa cho cúm hay đóng cửa bằng mũi tiêm, đó hiện là lựa chọn rất rõ ràng.
