Kiệt sức công việc: Khi chiếc ghế văn phòng trở thành nguy cơ cho sức khỏe tâm thần
Hiện tượng người trẻ bỏ việc văn phòng để chuyển sang làm freelancer, kinh tế gig hay tự kinh doanh là phản ứng trực diện trước tình trạng kiệt sức công việc, khi áp lực công việc kéo dài làm họ mất ngủ, lo âu, thu mình và buộc phải ưu tiên sức khỏe tâm thần cùng nhu cầu cân bằng cuộc sống hơn những danh xưng, đãi ngộ tưởng như hấp dẫn. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), "burnout" là hội chứng gây ra bởi stress kéo dài không được quản lý tốt trong môi trường làm việc. Đó không còn là từ khóa thời thượng mà đã trở thành trải nghiệm cụ thể của một bộ phận lớn người trẻ mới đi làm, đặc biệt trong bối cảnh deadline chồng chất, kỳ vọng tăng cao và văn hóa làm việc coi chịu đựng là chuẩn mực. Vấn đề không phải là thế hệ trẻ yếu đuối, mà là mô hình công việc cũ kĩ đã không còn phù hợp với tâm lý và giá trị sống mới.
Chân dung những người trẻ dám bước ra khỏi công sở
Câu chuyện của Bích Phương, 25 tuổi ở TP.HCM, là điển hình cho quyết định "rời ghế, cứu mình". Tháng 5.2025, cô chọn nghỉ việc sau thời gian dài lặp lại vòng quay sáng đến cơ quan, tối về nhà mà luôn tự hỏi: "Mình đang làm gì với cuộc đời?"; đến tháng 6.2025, Phương chính thức chấm dứt hợp đồng lao động và rời công ty. Công việc thiết kế tự do giúp cô thoát khỏi áp lực công sở, nhưng số lượng khách hàng không ổn định khiến thu nhập bấp bênh hơn trước. Lan Anh, 29 tuổi ở Hà Nội, bỏ việc văn phòng từ tháng 10.2023 để làm freelancer trong lĩnh vực truyền thông và tổ chức workshop, sự kiện cho trẻ em. Thu nhập của cô phụ thuộc hoàn toàn vào dự án, dao động khoảng 15–20 triệu đồng mỗi tháng và không ít tháng gần như không có khoản nào. Quyết định bỏ việc của họ không phải bốc đồng mà là kết quả tích tụ của kiệt sức công việc và mong muốn giành lại quyền sở hữu thời gian, cảm xúc, sức khỏe.
Tự tạo áp lực, mất ngủ và thu mình: mặt tối của những năm đầu đi làm
Không phải ai cũng bỏ việc, nhưng nhiều người trẻ đang trả giá đắt cho việc cố bám trụ trong môi trường không lành mạnh. Mới 23 tuổi, chị Nguyễn Thị Lan ở Hà Nội vừa bước vào thị trường lao động đã liên tục mất ngủ, mơ thấy công việc, mỗi sáng thức dậy đều trong trạng thái lo âu, mệt mỏi và dần xa lánh mọi người. Áp lực công việc, kỳ vọng quá cao vào bản thân và khó khăn trong thích nghi với môi trường mới khiến nhiều bạn trẻ tự tạo ra sức ép khủng khiếp cho chính mình. Khi không chia sẻ, không tìm kiếm hỗ trợ, những biểu hiện như rối loạn giấc ngủ, căng thẳng kéo dài, khó kiểm soát cảm xúc rất dễ tiến triển thành rối loạn cảm xúc, rối loạn tâm thần. Thời gian gần đây, các cơ sở chuyên khoa ghi nhận xu hướng tăng bệnh nhân trẻ đến khám vì vấn đề tâm lý, tâm thần, cho thấy cái giá của việc coi chịu đựng là đức tính bắt buộc đã đến lúc phải được nhìn nhận lại.
Tự do nghề nghiệp: Chiến lược đối phó hay con dao hai lưỡi?
Rời công sở để làm freelancer, gig, hoặc ôm nhiều nghề một lúc đang được người trẻ xem như chiến lược đối phó với áp lực công việc truyền thống. Lan Anh thừa nhận làm tự do mang lại sự chủ động, nhưng đồng nghĩa với việc phải tự quản lý mọi thứ: sắp xếp khối lượng công việc, gặp khách, xây dựng hồ sơ năng lực, chịu trách nhiệm cho mọi phát sinh. Không có tháng lương cố định, cô đã quay lại công việc toàn thời gian trong lĩnh vực truyền thông từ tháng 5.2025, đồng thời nhận thêm job nội dung, sự kiện cuối tuần. Quỳnh Anh, 26 tuổi ở TP.HCM, cũng bỏ việc văn phòng để review sản phẩm, viết kịch bản, quay dựng video, học tiếng Đức và thử các hoạt động như du lịch, gốm, piano, yoga. Dù phải gánh nhiều việc để đạt mức thu nhập tương đương, cô vẫn thấy thoải mái hơn vì không để công việc kiểm soát mình. Sự linh hoạt nghề nghiệp rõ ràng giúp nhiều người dịu lại các triệu chứng kiệt sức công việc, nhưng nếu thiếu kế hoạch tài chính và kỹ năng tự quản lý, tự do dễ biến thành bất ổn mới.
Từ bỏ hay tái thiết? Con đường lành cho cân bằng cuộc sống
Làn sóng người trẻ bỏ việc cho thấy một thực tế: khi sức khỏe tâm thần bị coi nhẹ, hệ thống lao động sẽ tự bị từ chối. Nhiều người không còn muốn đánh đổi mọi thứ cho deadline, họ chuyển sang ưu tiên nghỉ ngơi, học thêm, vận động thể chất, dành thời gian cho hoạt động ngoài công việc để tìm lại cân bằng cuộc sống. Theo các bác sĩ chuyên khoa, nếu các triệu chứng căng thẳng, mất ngủ, lo âu, thu mình kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến đời sống và công việc, người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá và can thiệp phù hợp, thay vì cố gắng chịu đựng một mình. Câu hỏi đúng lúc này không phải là "có nên bỏ việc không", mà là: "Mình cần tổ chức lại cuộc sống và công việc thế nào để không còn phải sống trong trạng thái kiệt sức?". Với người trẻ, dũng cảm rời môi trường độc hại là bước đầu; với doanh nghiệp, dũng cảm thay đổi cách quản lý để đặt sức khỏe tâm thần lên bàn nghị sự mới là điều quyết định. Chỉ khi cả hai phía cùng nhìn nhận giá trị của con người vượt lên trên năng suất ngắn hạn, thị trường lao động mới có cơ hội trở nên lành mạnh hơn.
