Giải thưởng quốc tế và thông điệp về tài chính bền vững
Tài chính bền vững trong phát triển hạ tầng giao thông là cách thiết kế, huy động và quản lý nguồn vốn cho dự án đường bộ sao cho vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế dài hạn, vừa giảm thiểu rủi ro môi trường, đồng thời nâng cao năng lực thể chế và khả năng hợp tác quốc tế của các tổ chức tài chính. Trong khuôn khổ Hội nghị Tài chính Bền vững Toàn cầu lần thứ 16 tại Karlsruhe, Đức, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) được trao Giải thưởng Đổi mới sáng tạo xuất sắc trong Sản phẩm và Dịch vụ Tài chính Bền vững cho Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Buổi lễ trao giải tối 27/8, với sự tham gia của Thị trưởng thành phố Karlsruhe và CEO của Tổ chức Phát triển Bền vững châu Âu (EOSD), đã biến một tuyến đường cụ thể thành biểu tượng cho cách tiếp cận mới trong tài chính bền vững toàn cầu. Đây không chỉ là một giải thưởng quốc tế, mà là lời khẳng định rằng bài toán vốn cho hạ tầng giao thông ở Việt Nam đã bước sang một giai đoạn trưởng thành hơn.
VIDIFI, VDB và cấu trúc vốn đặt nền cho hạ tầng xanh
Động lực phía sau giải thưởng tài chính bền vững là một cấu trúc vốn được thiết kế kỹ, nơi VIDIFI và VDB đóng vai trò trung tâm. Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng do Tổng công ty Phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI) làm chủ đầu tư, triển khai theo hình thức Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT). Về tài chính, mô hình này kết hợp vốn góp của VIDIFI, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và nguồn vốn tài trợ dài hạn do VDB thu xếp, trong đó ngân hàng phát triển cam kết tài trợ một cơ cấu vốn lớn, bao gồm cả các khoản vay quốc tế từ nhiều đối tác như Citi-SMBC, Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) và KEXIM. Theo thông tin của VIDIFI, VDB đã gửi hồ sơ ứng cử dự án vào hạng mục Tài chính bền vững Karlsruhe và được EOSD lựa chọn vào vòng cuối. Câu chuyện quan trọng không phải ở con số vốn, mà ở việc dòng tiền được tổ chức để bảo đảm tính dài hạn, an toàn cho các bên cho vay, đồng thời vẫn tạo không gian để áp dụng các tiêu chuẩn hạ tầng xanh theo yêu cầu quốc tế.
Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng: từ trục giao thông chiến lược đến hạ tầng xanh
Nếu chỉ nhìn cao tốc Hà Nội - Hải Phòng như một con đường rút ngắn thời gian di chuyển, chúng ta sẽ bỏ lỡ tầng giá trị quan trọng về hạ tầng xanh. Tuyến cao tốc dài 105,5 km, nối từ đường Vành đai III (Gia Lâm, Hà Nội), qua Hưng Yên đến cảng Đình Vũ (Hải Phòng), được thiết kế theo tiêu chuẩn quốc tế loại A với 6 làn xe, 2 làn dừng khẩn cấp và tốc độ thiết kế 120 km/h. Đây là dự án hạ tầng chiến lược, thay thế cho Quốc lộ 5 đã xuống cấp, thường xuyên ùn tắc, đồng thời tạo hành lang giao thông huyết mạch kết nối Hà Nội, Hải Phòng, Hạ Long và Khu kinh tế Vân Đồn, trở thành động lực phát triển cho Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và Đồng bằng sông Hồng. Về môi trường, việc chủ động giải phóng hành lang rộng 100 mét, dành riêng 15–20 mét mỗi bên để trồng cây xanh và dự trữ cho mở rộng lên 10–12 làn xe trong tương lai, kết hợp giám sát định kỳ chất lượng không khí, tiếng ồn và nước mặt theo yêu cầu các bên cho vay quốc tế, cho thấy đây là một tuyến hạ tầng xanh chứ không phải chỉ là công trình bê tông.
Hiệu quả vận hành: người dùng hưởng lợi từ một mô hình tài chính tốt
Điều đáng chú ý nhất ở mô hình tài chính bền vững là người sử dụng đường cảm nhận lợi ích mỗi ngày. Tuyến cao tốc góp phần cải thiện mạnh mẽ kết nối giữa Hà Nội và Hải Phòng, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng. Thời gian di chuyển Hà Nội – Hải Phòng đã được rút ngắn từ khoảng 2,5 giờ xuống còn 1,5 giờ. Đây cũng là tuyến đường đầu tiên tại Việt Nam triển khai đầy đủ hệ thống thu phí điện tử không dừng, được hỗ trợ bởi hệ thống quản lý giao thông thông minh và trung tâm giám sát hoạt động 24/7. Từ tháng 8 đến tháng 9/2025, tuyến này thí điểm rồi chính thức áp dụng biện pháp cấm xe tải và xe khách trên 29 chỗ lưu thông ở làn 1, giúp giảm tai nạn và trở thành tham khảo cho các cao tốc khác. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Sau hơn 10 năm vận hành, dự án tạo ra doanh thu hàng năm khoảng 4.000 tỷ đồng và luôn thực hiện đầy đủ, đúng hạn nghĩa vụ trả nợ”. Hiệu quả tài chính ổn định chính là điều kiện để các cải tiến an toàn, công nghệ và môi trường liên tục được đầu tư.
Từ một dự án điển hình đến chuẩn mới cho hạ tầng khu vực
Giải thưởng tài chính bền vững tại Karlsruhe không chỉ là sự ghi nhận đối với một dự án cao tốc, mà còn cho thấy cách Việt Nam muốn bước vào cuộc chơi hạ tầng xanh trên quy mô khu vực. Theo EOSD, ý nghĩa của Dự án đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng nằm ở những giá trị lâu dài mà quá trình tài trợ mang lại cho một ngân hàng phát triển. Việc tham gia tài trợ một dự án hạ tầng quy mô lớn giúp ngân hàng tích lũy tri thức, nâng cao năng lực thể chế và kinh nghiệm thực tiễn, tạo tiền đề hình thành các sản phẩm tài chính bền vững có thể nhân rộng. Đối với VDB, giải thưởng trở thành dấu ấn trong hành trình 20 năm phát triển, đồng thời tạo động lực tiếp tục đổi mới, mở rộng hợp tác quốc tế và tham gia tài trợ các dự án phát triển bền vững trong thời gian tới. Thực tế, dự án từng nhận Giải thưởng Dự án Phát triển ở hạng mục Phát triển Hạ tầng vào năm 2015, cho thấy nó liên tục được cộng đồng tài chính quốc tế theo dõi như một chuẩn tham chiếu. Điểm mấu chốt là: đầu tư đường cao tốc không còn là câu chuyện “xây thêm một tuyến đường”, mà đã trở thành bài toán về cách dùng tài chính bền vững để đồng thời mở rộng kết nối kinh tế và bảo vệ môi trường. Nếu các dự án hạ tầng tương lai trong vùng kinh tế trọng điểm miền Bắc tiếp tục đi theo hướng này, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng sẽ được nhớ như bước ngoặt đặt tiêu chuẩn mới cho hạ tầng khu vực.
