Giải thưởng quốc tế: Từ một tuyến cao tốc đến câu chuyện tài chính bền vững
Dự án cao tốc Hà Nội Hải Phòng là một tuyến đường ô tô cao tốc chiến lược được phát triển theo mô hình tài chính bền vững, vừa giải quyết bài toán kết nối giao thông vùng, vừa chứng minh khả năng huy động và sử dụng nguồn vốn dài hạn một cách hiệu quả, từ đó trở thành ví dụ điển hình cho hướng phát triển hạ tầng xanh Việt Nam trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Trong khuôn khổ Hội nghị Tài chính Bền vững Toàn cầu lần thứ 16 tại Karlsruhe, Đức, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) đã được trao Giải thưởng Đổi mới sáng tạo xuất sắc trong Sản phẩm và Dịch vụ Tài chính Bền vững cho Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Tại lễ trao giải tối 27/8, đại diện VDB nhận kỷ niệm chương cùng chứng nhận từ thị trưởng Karlsruhe và CEO của tổ chức trao giải quốc tế. Đây không chỉ là một giải thưởng quốc tế mang tính danh dự, mà là lời khẳng định rằng nếu Việt Nam nghiêm túc với tài chính bền vững, các dự án hạ tầng xanh có thể bước ra sân chơi toàn cầu và được đánh giá như những sáng kiến ngang tầm các định chế tài chính phát triển.
Vai trò của VDB và VIDIFI: Mô hình huy động vốn cho hạ tầng giao thông xanh
Điểm đáng nói của câu chuyện cao tốc Hà Nội Hải Phòng không nằm ở chiều dài tuyến đường, mà ở cách nó được tài trợ. Dự án do Tổng công ty Phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI) làm chủ đầu tư theo hình thức BOT, với VDB giữ vai trò ngân hàng phát triển thu xếp nguồn vốn dài hạn cho một dự án giao thông quy mô lớn. Theo thông tin từ VIDIFI, tuyến cao tốc này thay thế Quốc lộ 5 đã xuống cấp và thường xuyên ùn tắc, trở thành hành lang huyết mạch kết nối Hà Nội, Hải Phòng, Hạ Long và Vân Đồn, tạo động lực cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và đồng bằng sông Hồng. Việc VDB chủ động gửi hồ sơ dự án vào hạng mục tài chính bền vững Karlsruhe và được lựa chọn vào vòng cuối cho thấy ngân hàng này coi đây là sản phẩm tài chính bền vững đúng nghĩa, chứ không phải một khoản cho vay hạ tầng đơn lẻ. Thực tế, theo tổ chức trao giải, quá trình tham gia tài trợ giúp VDB tích lũy tri thức, nâng cao năng lực thể chế và kinh nghiệm thực tiễn, từ đó phát triển các sản phẩm tài chính bền vững có thể áp dụng cho nhiều dự án hạ tầng khác.
Tác động thực tế: Người dùng được hưởng gì từ một dự án hạ tầng xanh?
Nếu bỏ qua các từ khóa tài chính bền vững, cao tốc Hà Nội Hải Phòng trước hết là một thay đổi rất cụ thể đối với người dân và doanh nghiệp. Tuyến đường dài 105,5 km, tiêu chuẩn quốc tế loại A với 6 làn xe, 2 làn dừng khẩn cấp, đã rút ngắn thời gian di chuyển Hà Nội – Hải Phòng từ 2,5 giờ xuống còn 1,5 giờ. Tuyến cao tốc góp phần cải thiện kết nối giữa Hà Nội và Hải Phòng, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng thông qua dòng hàng hóa và lao động lưu thông nhanh hơn. Về vận hành, đây là tuyến đầu tiên tại Việt Nam triển khai đầy đủ hệ thống thu phí điện tử không dừng, được hỗ trợ bởi hệ thống quản lý giao thông thông minh và trung tâm giám sát 24/7. Một câu nói đáng trích dẫn là: "Lưu lượng phương tiện trên tuyến tăng từ 6,6 triệu lượt xe năm 2016 lên gần 17 triệu lượt xe chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, tăng khoảng 3,5 lần". Với người sử dụng, tài chính bền vững nghe có vẻ xa vời, nhưng kết quả là một tuyến đường an toàn hơn, thời gian vận chuyển ngắn hơn, khí thải được kiểm soát tốt hơn nhờ quy hoạch hành lang xanh rộng 100 mét với 15–20 mét mỗi bên dành cho cây xanh và quỹ mở rộng.
Từ cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đến mô hình hạ tầng xanh Việt Nam
Giải thưởng quốc tế dành cho dự án cao tốc Hà Nội Hải Phòng đã đặt ra một câu hỏi quan trọng: mô hình này có thể nhân rộng cho các tuyến giao thông khác hay không. Giải thưởng là sự ghi nhận đối với nỗ lực của VDB trong thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên phát triển của Chính phủ, thông qua hỗ trợ các dự án chiến lược, trọng điểm có ý nghĩa lâu dài đối với kinh tế – xã hội. Theo đánh giá của tổ chức trao giải, ý nghĩa của dự án không chỉ nằm ở bản thân tuyến đường mà ở những giá trị lâu dài mà quá trình tài trợ mang lại cho một ngân hàng phát triển; kinh nghiệm từ một dự án thành công có thể trở thành mô hình để triển khai tài trợ hạ tầng một cách chiến lược, có hệ thống và trên quy mô lớn. Việc kết hợp nguồn lực của VDB với các đối tác quốc tế, trong đó có Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) với vai trò đối tác tín dụng xanh lâu năm, đã mở ra khả năng tiếp tục thu hút các nguồn lực quốc tế cho những dự án hạ tầng quan trọng khác, gắn tài chính với phát triển hạ tầng giao thông bền vững. Nói cách khác, cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đang được quốc tế nhìn nhận như một bản mẫu cho cách Việt Nam có thể xây dựng hạ tầng xanh dựa trên tài chính bền vững.
Kết luận: Cam kết không thể chỉ dừng ở một tuyến đường
Dự án cao tốc Hà Nội Hải Phòng được trao giải thưởng sáng kiến tài chính bền vững tại một diễn đàn quốc tế cho thấy đầu tư đường cao tốc không đơn thuần là câu chuyện xây dựng thêm một tuyến đường mới, mà là bài toán huy động vốn, tổ chức tài chính và quản trị nguồn lực trong dài hạn. Việc VDB được lựa chọn và vinh danh khẳng định hiệu quả của mô hình huy động, thu xếp và sử dụng nguồn vốn cho một dự án hạ tầng giao thông chiến lược, đồng thời tạo thêm động lực để ngân hàng tiếp tục đổi mới, mở rộng hợp tác quốc tế và tham gia tài trợ các dự án phát triển bền vững trong thời gian tới. Nếu Việt Nam coi hạ tầng xanh là trụ cột tăng trưởng, thì câu chuyện tài chính bền vững không thể dừng ở một tuyến cao tốc hay một giải thưởng quốc tế. Nó phải trở thành tiêu chuẩn thiết kế cho mọi dự án giao thông lớn, từ đường bộ, đường sắt đến cảng biển, với các định chế tài chính phát triển như VDB, cùng các nhà đầu tư như VIDIFI, đóng vai trò nòng cốt. Khi đó, mỗi km đường mới không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, mà còn kéo dài tầm nhìn của hệ thống tài chính quốc gia về phía phát triển bền vững.
