Từ quyết định mở tuyến xe buýt đến tầm nhìn kết nối vùng
Chủ đề của bài viết này là chiến lược kết nối vùng của Khánh Hòa thông qua việc mở các tuyến xe buýt liên tỉnh Nha Trang – Đà Lạt và Nha Trang – Buôn Ma Thuột kết hợp với mạng lưới cao tốc Vân Phong – Nha Trang và Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, nhằm tạo trục giao thông công cộng liền mạch giữa phố biển và khu vực Tây Nguyên, qua đó thúc đẩy giao thương, du lịch và tái cấu trúc không gian kinh tế vùng theo hướng mở và bền vững. Theo Văn phòng UBND tỉnh Khánh Hòa, tỉnh đã ban hành quyết định phê duyệt danh mục mạng lưới tuyến xe buýt giai đoạn 2026 – 2030 với tổng cộng 44 tuyến được chia thành 5 nhóm. Đây không phải là động thái kỹ thuật đơn thuần, mà là tuyên bố chiến lược: Khánh Hòa muốn định hình mình như một "cửa ngõ" giao thông công cộng của miền Trung hướng lên Tây Nguyên. Trong đó, việc bổ sung các tuyến buýt Khánh Hòa liên tỉnh giữ vai trò then chốt, tạo khung xương sống cho dịch chuyển hàng hóa, con người và cơ hội đầu tư.
Hai tuyến xe buýt Nha Trang – Đà Lạt, Nha Trang – Buôn Ma Thuột: kết nối mềm giữa biển và núi
Điểm nhấn trong mạng lưới mới là hai tuyến xe buýt Nha Trang Đà Lạt và Nha Trang – Buôn Ma Thuột với tổng chiều dài gần 300km. Tuyến từ bến xe phía Nam (xã Diên Khánh) đến bến xe Đà Lạt dài 123km, còn tuyến từ bến xe phía Bắc (phường Bắc Nha Trang) đến bến xe liên tỉnh Đắk Lắk dài gần 175km. Những con số này cho thấy tham vọng xây dựng kết nối mềm giữa đô thị du lịch biển và các trung tâm du lịch – nông nghiệp trên cao nguyên. Quan trọng hơn, đây là kết nối bằng giao thông công cộng, tạo lựa chọn di chuyển chi phí hợp lý cho người dân, thay vì chỉ dựa vào xe cá nhân hoặc xe hợp đồng. Khi hai tuyến buýt Khánh Hòa này vận hành tốt, một du khách có thể đi từ Nha Trang lên Đà Lạt, rồi sang Buôn Ma Thuột bằng phương tiện công cộng xuyên suốt, tạo ra các vòng tour biển – núi – cao nguyên linh hoạt mà doanh nghiệp lữ hành sẽ nhanh chóng tận dụng. Đồng thời, lao động, sinh viên, tiểu thương giữa các địa phương có thêm kênh đi lại ổn định và an toàn.
Cao tốc Vân Phong – Nha Trang và Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột: hạ tầng cứng nâng đỡ hạ tầng mềm
Để các tuyến xe buýt liên tỉnh thực sự hiệu quả, chúng cần dựa trên nền hạ tầng đường bộ liên vùng đủ mạnh. Khu Quản lý đường bộ III (Cục Đường bộ Việt Nam) đã thông báo phương án phân luồng giao thông tại nút giao kết nối đường bộ cao tốc Vân Phong Nha Trang với đường bộ cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột. Tuyến cao tốc Vân Phong – Nha Trang sẽ được khai thác toàn tuyến từ ngày 1-1-2026, trong khi đoạn 22km đầu của cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột đã đưa vào sử dụng từ ngày 28-5-2026. Mục tiêu là hoàn thành toàn tuyến Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột vào đầu năm 2027, qua đó giảm khoảng cách đi lại giữa Khánh Hòa và phía tây Đắk Lắk từ gần 200km xuống còn khoảng 117km. "Việc giảm quãng đường từ gần 200km xuống 117km không chỉ là tối ưu số km trên bản đồ, mà là rút ngắn thời gian và chi phí giao thương cho cả hai bên" – con số này cho thấy tác động trực tiếp tới vận tải hàng hóa và hành khách. Khi cao tốc thông suốt, xe buýt sẽ không còn phải chen chúc trên các tuyến quốc lộ hẹp, giúp hành trình an toàn và ổn định hơn.
Tác động lên người dân, du lịch và thương mại vùng
Từ góc nhìn người dân, sự kết hợp giữa cao tốc và xe buýt liên tỉnh mang lại lợi ích thực tế hơn là các khẩu hiệu kết nối vùng. Người điều khiển phương tiện được khuyến nghị chủ động nắm thông tin phân luồng, chọn lộ trình phù hợp và chấp hành hướng dẫn, biển báo để bảo đảm an toàn giao thông. Với giao thông công cộng, Sở Xây dựng được giao phối hợp Sở Tài chính để bố trí kinh phí thực hiện chính sách hỗ trợ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, bao gồm miễn, giảm giá vé cho người sử dụng dịch vụ. Điều này cho thấy quyết tâm biến xe buýt thành lựa chọn có sức cạnh tranh, không phải phương án thứ yếu. Về mặt kinh tế vùng, việc cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột rút ngắn quãng đường và thời gian di chuyển sẽ "góp phần kết nối Khánh Hòa và phía tây tỉnh Đắk Lắk", tạo điều kiện để nông sản, cà phê, gỗ, và các sản phẩm của Tây Nguyên tiếp cận nhanh hơn với cảng biển, khu du lịch, đô thị ven biển; ngược lại, dịch vụ du lịch, nguồn hàng tiêu dùng từ Nha Trang và khu vực phụ cận cũng dễ dàng mở rộng lên cao nguyên.
Kết nối Tây Nguyên: chiến lược dài hơi hơn một vài tuyến xe buýt
Nếu chỉ nhìn hai tuyến xe buýt mới, có thể coi đây là động thái giao thông nhỏ. Nhưng đặt trong tổng thể kết nối Tây Nguyên, chúng là mắt xích của một tầm nhìn dài hạn. Khi Khánh Hòa thiết kế mạng lưới gồm 44 tuyến xe buýt chia thành 5 nhóm, trong đó có các tuyến BRT, các tuyến đô thị và liên tỉnh, tỉnh đang chuẩn bị khung vận tải công cộng đủ dày để gắn kết mọi mắt lưới kinh tế – xã hội của mình. Cao tốc Vân Phong – Nha Trang mở ra trục Bắc – Nam ven biển, cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột mở cánh tay vươn lên phía tây; xe buýt là lớp hạ tầng mềm đưa dịch chuyển thường ngày của người dân lên trục hạ tầng cứng này. Hệ quả là du lịch không còn bị giới hạn trong ranh giới hành chính, thương mại và dịch vụ có thể tổ chức theo chuỗi miền biển – Tây Nguyên. Trong bức tranh đó, quyết định đẩy mạnh xe buýt liên tỉnh không chỉ là giải pháp giao thông, mà là lựa chọn chính sách: Khánh Hòa chọn xây kinh tế vùng trên nền di chuyển công cộng, thay vì để xe cá nhân định hình không gian phát triển.
