Hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ là gì và ai thực sự hưởng lợi?
Hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ là việc chính phủ Mỹ trả lại các khoản thuế đã thu trước đó trên hàng nhập khẩu, vốn bắt nguồn từ chính sách bảo hộ thương mại áp thuế cao để bảo vệ sản xuất trong nước, nhưng khi bị coi là không hợp lệ hoặc gây méo mó thương mại thì phải hoàn lại cho các doanh nghiệp nhập khẩu đã nộp, tạo ra câu hỏi lớn về việc ai là người cuối cùng hưởng lợi, doanh nghiệp xuất khẩu hay người tiêu dùng. Điều cần thấy ngay là: hơn 100 tỷ USD thuế nhập khẩu được hoàn lại không tự động biến thành lợi ích cho các hộ gia đình hay nhà xuất khẩu. Phần lớn tiền quay về tài khoản các công ty nhập khẩu và nhà phân phối trên đất Mỹ, vì về mặt pháp lý họ mới là người trực tiếp nộp thuế với Hải quan. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu từng là nạn nhân của chính sách bảo hộ từ 2025, quyền lợi của họ phụ thuộc vào hợp đồng với đối tác Mỹ và khả năng thương lượng chia lại khoản hoàn trả. Nhiều nghiên cứu cho thấy 90% gánh nặng thuế quan do chính sách bảo hộ thương mại của Washington rốt cuộc người Mỹ phải chịu qua giá hàng hóa cao hơn. Điều này nghĩa là nếu thuế bị hủy và tiền được hoàn trả, về mặt logic người tiêu dùng Mỹ nên được giảm giá. Nhưng giữa lý thuyết và thực tế vẫn tồn tại khoảng cách lớn: doanh nghiệp có thể giữ lại phần lớn khoản hoàn trả để củng cố lợi nhuận, chỉ chia sẻ một phần nhỏ thông qua khuyến mãi.
Nintendo và cách dùng tiền hoàn thuế để "tri ân" người chơi
Trong làn sóng hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ, Nintendo là ví dụ sống động cho thấy doanh nghiệp có thể biến tiền thuế thành công cụ marketing hơn là hoàn trả thực sự cho người mua. Sau khi theo đuổi vụ kiện chống chính phủ Mỹ về thuế nhập khẩu, hãng này nhận được khoản hoàn thuế đáng kể, rồi thông báo một chương trình "Customer Appreciation Sale" với mức giảm giá 30% cho một số tựa game trên nền tảng số trong khoảng thời gian nhất định. Ở bề mặt, đây là hình thức chia sẻ lợi ích với người tiêu dùng: hãng dùng hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ để tài trợ khuyến mãi. Nhưng thông điệp đi kèm lại gây cảm giác lệch tông: Nintendo khẳng định đã "hấp thụ phần lớn chi phí thuế", và chính các khoản hoàn trả đã giúp họ tổ chức được đợt giảm giá này. Người chơi, trong khi vẫn từng phải mua hàng với giá cao vì chính sách bảo hộ thương mại, chỉ được khuyến khích tiếp tục chi tiêu thêm để nhận ưu đãi. Thực chất, đây là cách doanh nghiệp vừa giữ nguyên cấu trúc giá sản phẩm nhập khẩu, vừa dùng tiền hoàn thuế để kích cầu tiêu dùng, thay vì điều chỉnh mặt bằng giá dài hạn. Nó cho thấy một lựa chọn phổ biến: dùng hoàn thuế để tài trợ sale ngắn hạn, hơn là tái thiết kế chính sách giá công bằng hơn cho người mua.
Quy trình xin hoàn trả thuế tại Hải quan Mỹ: vùng sương mù với doanh nghiệp xuất khẩu
Đằng sau con số hơn 100 tỷ USD được hoàn trả là một bộ máy thủ tục phức tạp tại Sở Quan Thuế và Biên Phòng Mỹ (CBP), vốn thân thuộc với các công ty nhập khẩu Mỹ nhưng xa lạ với phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu nước ngoài. Theo dữ liệu công khai, hàng trăm nghìn doanh nghiệp trên đất Mỹ đã chủ động nộp đơn xin hoàn trả, và CBP đã xử lý hồ sơ để trả lại số tiền khổng lồ cho họ. Điểm mấu chốt: tiền hoàn thuế luôn chảy về "Importer of Record" (IOR), tức thực thể pháp lý chịu trách nhiệm nhập khẩu tại Mỹ. Với doanh nghiệp Pháp, Nhật hay Việt Nam, IOR có thể là chi nhánh, có thể là nhà phân phối độc lập. Vì vậy, ngay cả khi thuế bị tuyên bố là "bất hợp pháp" và phải hoàn trả, khoản này về pháp lý thuộc về IOR – tiền Mỹ vẫn nằm lại trên đất Mỹ. Việc doanh nghiệp xuất khẩu có nhận được phần nào hay không hoàn toàn phụ thuộc vào thỏa thuận nội bộ với đối tác. Các doanh nghiệp xuất khẩu phản ánh hàng loạt khó khăn: quy định về hạn ngạch và mức thuế thay đổi liên tục, không có hướng dẫn rõ ràng về thủ tục, hồ sơ kéo dài và dễ sai sót. Trong bối cảnh chính sách bảo hộ thương mại liên tục được điều chỉnh, việc đòi lại tiền từ chính phủ Mỹ đã khó với doanh nghiệp trong nước, lại càng là bài toán nan giải với doanh nghiệp xuất khẩu không am hiểu hệ thống pháp lý Mỹ.
Thuế đối ứng, mức phụ thu 10% và áp lực lên giá sản phẩm nhập khẩu
Dù một số mức thuế đối ứng đã bị hủy, cấu trúc thuế quan của Mỹ hiện vẫn là "vùng sương mù" đối với đối tác thương mại toàn cầu. Hàng hóa từ Việt Nam từng phải chịu thuế đối ứng ở mức cao, trong khi các nước như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng chịu mức riêng; đến nay các sắc thuế này đã bị xóa nhưng doanh nghiệp xuất khẩu vẫn phải chịu một mức thuế phụ thu 10% trên nhiều dòng hàng. Kèm theo đó là hệ thống thuế đặc biệt đánh vào các sản phẩm nhôm, thép với các mức khác nhau tùy từng nước, tạo thêm tầng chi phí khó dự báo. Hậu quả trực tiếp là giá sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ tăng, khiến nhà xuất khẩu phải chia sẻ gánh nặng với người mua. Ví dụ một hầm rượu Pháp cho biết dòng sản phẩm phổ thông của họ bị đội giá đáng kể vì thuế đối ứng 15%, làm thị trường gần như đóng băng. Khi thuế được hủy và hoàn trả cho IOR, câu hỏi đặt ra là: liệu giá có quay về mức cũ hay doanh nghiệp sẽ giữ nguyên mức giá cao để tối đa hóa lợi nhuận? Sự thiếu ổn định của chính sách bảo hộ thương mại khiến doanh nghiệp phải liên tục điều chỉnh chiến lược. Đối với người tiêu dùng, họ thường chỉ thấy giá tăng khi thuế được áp dụng, nhưng hiếm khi thấy giảm tương ứng khi thuế bị bỏ. Khoản hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ vì vậy nhiều khi trở thành phần thưởng cho doanh nghiệp, hơn là cơ chế bù đắp thiệt hại cho người mua cuối cùng.
Hoàn thuế có chảy tới người tiêu dùng không? Kết luận từ Nintendo và các vụ kiện
Những diễn biến quanh Nintendo, Apple, các nhà sản xuất ô tô hay rượu vang cho thấy một kết luận không dễ chịu: không phải mọi doanh nghiệp đều chọn chuyển lợi ích hoàn thuế cho người tiêu dùng. Một số hãng lớn nhanh chóng hoàn tất thủ tục đòi lại thuế, thu về khoản tiền rất lớn, nhưng giá sản phẩm nhập khẩu không phản ánh đầy đủ việc gánh nặng thuế đã được gỡ bỏ. Trong trường hợp Nintendo, các kịch bản được nêu rất thẳng thắn: nếu thua kiện, người tiêu dùng tiếp tục phải trả giá cao; nếu thắng kiện và được hoàn thuế, người tiêu dùng vẫn tiếp tục trả giá cao, trong khi hãng hưởng lợi kép từ hoàn trả và doanh số. Đợt giảm giá 30% được quảng bá như "tri ân khách hàng" không làm thay đổi thực tế này, vì nó gắn với việc người chơi phải tiếp tục chi tiền mua sản phẩm số mới. Bức tranh chung là một cuộc chiến pháp lý còn kéo dài xung quanh chính sách bảo hộ thương mại của Mỹ. Doanh nghiệp xuất khẩu buộc phải tỉnh táo: không thể trông chờ hệ thống hoàn thuế như nguồn cứu trợ tự động, mà phải xây chiến lược giá và đàm phán với IOR để giữ phần lợi ích của mình. Người tiêu dùng, ở phía cuối chuỗi, chỉ hưởng lợi khi có áp lực cạnh tranh đủ mạnh buộc doanh nghiệp phải hạ giá. Nếu không, hơn 100 tỷ USD hoàn trả thuế nhập khẩu Mỹ sẽ tiếp tục là câu chuyện trong báo cáo tài chính, hơn là sự thay đổi nhìn thấy được trên hóa đơn mua hàng.
