Khảo sát đã xong, hồ sơ vẫn đang hoàn thiện
Đề án thành lập phường là phương án chuyển các xã đủ điều kiện thành đơn vị hành chính đô thị, trong trường hợp này giữ nguyên diện tích, dân số, tên gọi và địa giới của từng xã. Đây là thay đổi về loại hình hành chính, không phải điều chỉnh ranh giới.
Ngày 25/10, đoàn công tác liên ngành của Bộ Nội vụ khảo sát thực tế tại một số xã; ngày 26/10, đoàn do Thứ trưởng Trương Hải Long dẫn đầu làm việc với UBND TP.HCM về kết quả khảo sát 29 xã dự kiến chuyển thành phường. Nội dung xem xét gồm hiện trạng kinh tế - xã hội, phát triển đô thị và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn để phục vụ thẩm định hồ sơ.
TP.HCM chưa ở chặng phê duyệt cuối cùng. Thành phố cho biết vẫn “vừa làm, vừa hoàn thiện, vừa tiếp tục điều chỉnh”, đồng thời tiếp thu góp ý của đoàn công tác. Điều đó cho thấy khảo sát là bước rà soát quan trọng, nhưng chưa thể xem như quyết định chính thức cho 29 xã lên phường.
Quy mô thay đổi lớn, nhưng địa giới được giữ nguyên
Nếu được cấp có thẩm quyền thông qua, cơ cấu cấp xã của thành phố sẽ chuyển từ 113 phường, 54 xã và một đặc khu thành 142 phường, 25 xã và một đặc khu. Tổng số đơn vị vẫn là 168; thay đổi nằm ở phân loại 29 đơn vị hiện hữu, không phải mở rộng địa giới.
Danh sách đề xuất trải trên các địa bàn thuộc TP.HCM trước sáp nhập, Bình Dương trước đây và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Trong đó có các xã như Củ Chi, Nhà Bè, Cần Giờ, Bàu Bàng, Bắc Tân Uyên, Long Hải và Hồ Tràm. Đề án thành lập phường giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số và tên gọi của từng xã.
Thành phố cho biết 29 xã đáp ứng 9/9 tiêu chí theo quy định và đã tổ chức lấy ý kiến người dân, HĐND các cấp. Tuy nhiên, kết luận rà soát này không thay cho việc hoàn thiện hồ sơ và thẩm định ở cấp trung ương. Vì thế, con số 142 phường là kịch bản dự kiến, chưa phải cơ cấu đã có hiệu lực.
Quy hoạch là phép thử quan trọng của đề án
Điểm đáng chú ý không chỉ là bao nhiêu xã được lên phường, mà là việc chuyển đổi có khớp với định hướng phát triển đô thị hay không. Thứ trưởng Trương Hải Long yêu cầu quy hoạch các phường dự kiến phải phù hợp quy hoạch tổng thể TP.HCM. Đây là căn cứ có ý nghĩa thực chất: tên gọi hành chính mới cần gắn với vị trí, chức năng và định hướng không gian được xác định rõ.
Đề án được xem xét trong lúc thành phố hoàn thiện Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. TP.HCM dự kiến trình quy hoạch tại kỳ họp HĐND cuối tháng 10, trong đó xác định các khu đô thị và vùng đô thị liên quan đến 29 xã. Bởi vậy, quy hoạch TP.HCM không nên chỉ là tài liệu đi kèm hồ sơ, mà phải giúp giải thích vì sao từng khu vực phù hợp với mô hình phường.
Các yêu cầu còn lại cho thấy phần việc kỹ thuật chưa nhỏ: cần làm rõ phân loại đô thị, căn cứ quy hoạch, vị trí và chức năng, chỉ tiêu kinh tế - xã hội; bổ sung xác nhận số người thường trú, tạm trú tại thời điểm 31/12/2025 rồi tính lại quy mô dân số và tỷ lệ dân số đô thị. Trường hợp chưa đạt tiêu chuẩn cũng cần phương án xử lý cụ thể.
Chưa đến bước quyết định cuối cùng
Sau khi rà soát và hoàn thiện, TP.HCM sẽ gửi hồ sơ tới Bộ Nội vụ để tổ chức họp thẩm định. Tiếp đó, đề án được trình Chính phủ xem xét trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Trình tự này cho thấy cuộc làm việc ngày 26/10 là một cột mốc góp ý, không phải thông báo đã thông qua đề án.
Lý do thúc đẩy rà soát là chủ trương xem xét đưa các đơn vị cấp xã mới hình thành hoặc khu vực đã được quy hoạch đô thị lên phường nếu đáp ứng quy định, trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và kết thúc hoạt động cấp huyện. TP.HCM có cơ sở để tiến tiếp, nhưng hồ sơ phải chứng minh đồng thời tiêu chuẩn hành chính, số liệu dân số và sự ăn khớp với quy hoạch.
Kết luận: 29 xã TP.HCM đã qua khảo sát và đang tiến gần hơn tới bước thẩm định chính thức, song chưa thể khẳng định thời điểm hay kết quả cuối cùng. Chất lượng hoàn thiện hồ sơ, nhất là căn cứ quy hoạch và số liệu, sẽ quyết định đề án có đủ vững để đi tiếp hay không.
