Chuyển đổi loại hình, không mở rộng địa giới
Đề án TP.HCM nâng cấp 29 xã thành phường là phương án chuyển đổi loại hình của các đơn vị cấp xã hiện hữu, giữ nguyên ranh giới, dân số, diện tích và tên gọi thay vì lập thêm địa bàn mới. Tại kỳ họp thứ tư, HĐND thành phố đã thống nhất thông qua tờ trình để xem xét, cho ý kiến về đề án; đây chưa phải quyết định cuối cùng về việc thành lập các phường. Điểm đáng chú ý vì thế không nằm ở việc thành phố có thêm địa bàn hành chính, mà ở sự dịch chuyển trong cơ cấu giữa phường và xã. Với một thành phố đang rà soát quy hoạch tổng thể sau sắp xếp đơn vị hành chính, sự thay đổi này cần được nhìn như một bước điều chỉnh cấu trúc có điều kiện, không phải kết quả đã hoàn tất. Mọi đánh giá về quy mô tương lai vẫn phải gắn với quá trình thẩm định và quyết định của cấp có thẩm quyền.
Cơ cấu mới thay đổi tỷ trọng phường và xã
Nếu đề án được thông qua, TP.HCM sẽ có 142 phường, 25 xã và một đặc khu Côn Đảo; tổng số đơn vị hành chính cấp xã vẫn là 168. So với cơ cấu hiện tại được nêu trong hồ sơ, số phường tăng từ 113 lên 142, còn số xã giảm từ 54 xuống 25. Đây là thay đổi đáng kể về tỷ trọng, nhưng không phải phép cộng thêm đơn vị: 29 xã dự kiến chuyển đổi được giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số, tên gọi và địa giới. Cách tiếp cận ấy khiến cơ cấu hành chính mới phản ánh sự phân loại lại các khu vực hơn là mở rộng ranh giới thành phố. Tuy nhiên, con số 142 chỉ trở thành hiện thực sau khi hồ sơ đáp ứng tiêu chuẩn và được cấp có thẩm quyền xem xét. Gọi đây là bước hoàn tất sẽ vượt quá những gì tiến trình hiện nay xác nhận.
Quy hoạch là phép thử của đề án
Bối cảnh của đề xuất bắt nguồn từ việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và kết thúc hoạt động cấp huyện. Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo rà soát các đơn vị cấp xã mới hình thành hoặc những khu vực từng được quy hoạch đô thị, để nơi đủ điều kiện có thể làm thủ tục thành lập phường và góp phần nâng tỷ lệ đô thị hóa. Nhưng chuyển đổi tên loại đơn vị không thể thay thế việc chứng minh điều kiện đô thị. Bộ Nội vụ đề nghị thành phố đối chiếu dữ liệu dân số, lao động, tỷ lệ dân số đô thị, phân loại đô thị, chỉ tiêu kinh tế - xã hội và căn cứ quy hoạch. Vì vậy, trọng tâm chiến lược của quy hoạch hành chính không phải là chạy theo số lượng phường, mà là làm rõ vai trò, chức năng và mức độ phù hợp của từng khu vực trong định hướng phát triển đô thị chung.
Hồ sơ còn phải hoàn thiện trước khi quyết định
Đoàn công tác liên ngành của Bộ Nội vụ khảo sát thực tế tại các xã ngày 25/10, rồi làm việc với UBND TP.HCM ngày 26/10 để rà soát kết quả. Khảo sát đã hoàn tất, nhưng hồ sơ vẫn đang được thẩm định và cần bổ sung, thống nhất dữ liệu cũng như căn cứ pháp lý trước khi trình cấp có thẩm quyền. Thành phố cho biết đang hoàn thiện quy hoạch tổng thể để trình HĐND tại kỳ họp cuối tháng, đồng thời tiếp thu ý kiến của đoàn công tác để hoàn thiện đề án. Đây là trình tự cần thiết: quy hoạch và phương án thành lập phường phải được rà soát song song, thay vì để một quyết định hành chính đi trước cơ sở quy hoạch. Kết luận hợp lý lúc này là TP.HCM đang tiến gần hơn tới một cơ cấu mới, nhưng việc nâng cấp 29 xã chỉ có ý nghĩa khi hồ sơ chứng minh đầy đủ sự phù hợp và được phê duyệt.
