29 xã lên phường: đổi loại hình, không đổi địa giới
Đề án 29 xã lên phường là phương án chuyển đổi loại hình của 29 đơn vị cấp xã tại TP.HCM, giữ nguyên diện tích, dân số, tên gọi và địa giới hiện hữu thay vì chia tách hay sáp nhập địa bàn. Ngày 26/10, UBND TP.HCM làm việc với đoàn công tác liên ngành Bộ Nội vụ do Thứ trưởng Trương Hải Long dẫn đầu về kết quả khảo sát hiện trạng những khu vực dự kiến thành lập phường. Đoàn xem xét tình hình kinh tế - xã hội, mức độ đô thị hóa và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn pháp luật, đồng thời góp ý để hoàn thiện hồ sơ. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng chưa phải quyết định cuối cùng: việc TP.HCM thành lập phường vẫn cần hoàn tất thẩm định và được cấp có thẩm quyền thông qua.
Đề án được thúc đẩy trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và kết thúc hoạt động cấp huyện. Chủ trương hiện nay là rà soát các xã mới hình thành và khu vực đã được quy hoạch đô thị, nơi đủ điều kiện thì làm thủ tục chuyển thành phường nhằm nâng tỷ lệ đô thị hóa. Trước đó, ngày 27/8, HĐND TP.HCM đã tán thành đề án trên cơ sở giữ nguyên hiện trạng các xã.
Thẩm định chưa xong: quy hoạch và số liệu là khâu then chốt
Kết quả khảo sát giúp hồ sơ tiến thêm một bước, nhưng cũng chỉ ra những việc thành phố phải xử lý trước khi trình cấp có thẩm quyền. Các nội dung cần làm rõ gồm phân loại đô thị, số liệu dân số và dân số đô thị, căn cứ quy hoạch, vị trí chức năng, chỉ tiêu kinh tế - xã hội, cùng phương án đối với nơi chưa đạt tiêu chuẩn. Đoàn công tác còn đề nghị bổ sung xác nhận của Công an Thành phố về số thường trú, tạm trú tại từng xã tính đến ngày 31/12/2025 để rà soát lại quy mô dân số và tỷ lệ dân số đô thị.
Quy hoạch phường xã vì thế không thể chỉ là bước đổi tên đơn vị trên giấy tờ. TP.HCM đang hoàn thiện Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; ngày 30/10, HĐND thành phố đã thông qua quy hoạch này. Việc xác định rõ vùng đô thị của 29 xã sẽ là căn cứ để gắn đề án với định hướng phát triển chung, thay vì nâng loại hành chính trước rồi mới tìm cách xử lý các thiếu hụt về hạ tầng và tiêu chí.
Sau góp ý, thành phố được đề nghị khẩn trương hoàn thiện đề án, gửi Bộ Nội vụ thẩm định; tiếp đó hồ sơ sẽ được trình Chính phủ xem xét và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Vì vậy, đồng thuận ở địa phương là điều kiện quan trọng, nhưng chưa thể thay thế các yêu cầu pháp lý và dữ liệu phải được kiểm chứng.
Cơ cấu đơn vị hành chính sẽ đổi ra sao?
Nếu được phê duyệt, TP.HCM sẽ có 142 phường, 25 xã và một đặc khu Côn Đảo, với tổng số đơn vị hành chính cấp xã giữ nguyên ở mức 168. Các phường mới hình thành trên cơ sở nguyên trạng, giữ tên gọi và không làm thay đổi địa giới hay tổng số đơn vị cấp xã. Với người dân, điều đó có nghĩa là đề án không tự nó tạo ra ranh giới hành chính mới; tác động chủ yếu nằm ở việc khu vực được quản lý theo loại hình phường và phải đáp ứng định hướng, tiêu chuẩn đô thị tương ứng.
Sự thay đổi cũng cần được nhìn đúng quy mô: đây không phải một đợt sắp xếp làm giảm số lượng đơn vị cấp xã, mà là chuyển 29 xã sang phường trong tổng thể đô thị đang mở rộng. Theo quy hoạch mới, đến năm 2030 thành phố dự kiến có 142 phường; sau năm 2030, con số định hướng tăng lên 149, đồng thời tiếp tục phát triển đô thị Côn Đảo. Như vậy, kế hoạch thêm 7 phường sau năm 2030 cho thấy việc điều chỉnh đơn vị hành chính TP.HCM là một lộ trình kéo dài, gắn với khả năng phát triển đô thị chứ không kết thúc ở đề án hiện tại.
Thước đo thành công do đó không nên dừng ở số lượng phường. Nếu chuyển đổi đi cùng quy hoạch rõ ràng, đầu tư hạ tầng và giải pháp cho các khu vực chưa đạt chuẩn, việc nâng loại có thể phản ánh đúng quá trình đô thị hóa. Ngược lại, nếu tiêu chí chỉ được hoàn thiện trên hồ sơ, danh xưng mới sẽ đi trước chất lượng phát triển.
Kết luận: tiến gần hơn, nhưng còn phải chứng minh bằng chất lượng đô thị
TP.HCM đã tiến gần một bước đến phương án chuyển 29 xã thành phường nhờ khảo sát liên ngành, sự tán thành của HĐND và việc quy hoạch tổng thể được thông qua. Tuy vậy, hồ sơ vẫn phải hoàn thiện các tiêu chí, thống nhất số liệu dân cư và trải qua quy trình thẩm định, quyết định. Điểm đáng chú ý không chỉ là thành phố có thể đạt 142 phường, mà là cách quy hoạch và đầu tư sẽ theo kịp sự thay đổi ấy. Lộ trình lên 149 phường sau năm 2030 càng khiến yêu cầu này rõ hơn: chuyển loại hành chính chỉ có ý nghĩa khi đem lại quản lý phù hợp và môi trường đô thị tốt hơn cho cư dân.
