Mạng lưới đô thị thay cho phát triển rời rạc
Quy hoạch đô thị Quảng Trị là định hướng tổ chức tám đô thị thành một mạng lưới liên kết đến năm 2050, phân vai các trung tâm và đô thị vệ tinh theo lợi thế từng khu vực. Ngày 3/11, UBND tỉnh báo cáo tiến độ lập quy hoạch chung cho Đồng Hới, Đông Hà, Ba Đồn, Hoàn Lão, Quảng Ninh, Lệ Thủy, Quảng Trị và Lao Bảo. Đây không chỉ là việc vẽ lại địa giới phát triển: sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh cần một cấu trúc không gian mới để kết nối hạ tầng và mở rộng hoạt động kinh tế. Vì vậy, cách tiếp cận đáng chú ý là tổ chức các địa bàn thành mạng lưới thay vì để từng đô thị phát triển riêng lẻ. Đô thị Quảng Trị 2050 sẽ có ý nghĩa nếu sự phân vai này biến thành kết nối thực tế, chứ không dừng ở danh sách các đồ án.
Đồng Hới và Đông Hà chia sẻ vai trò dẫn dắt
Đồng Hới và Đông Hà được định hướng là hai đô thị loại II, giữ vai trò trung tâm tổng hợp và động lực phát triển ở phía Bắc, phía Nam tỉnh. Hai đô thị không được giao cùng một nhiệm vụ. Đồng Hới là trung tâm hành chính - chính trị, đồng thời tập trung thương mại, tài chính, giáo dục, y tế, du lịch và logistics; đô thị này còn là cửa ngõ kết nối Phong Nha - Kẻ Bàng với các điểm du lịch và đầu mối giao thông. Phạm vi quy hoạch Đồng Hới khoảng 15.497 ha, gồm ba phường Đồng Hới, Đồng Thuận và Đồng Sơn. Đông Hà được định hướng thành trung tâm thương mại, dịch vụ, công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa phía Nam. Nằm trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, thành phố có kết nối với Quốc lộ 1, Quốc lộ 9, đường sắt Bắc - Nam và cảng biển. Phân vai này đặt Đồng Hới Đông Hà vào vị trí bổ trợ lẫn nhau, thay vì cạnh tranh chức năng.
Không gian nghiên cứu mở rộng cho thấy quy hoạch nhìn vượt khỏi ranh giới đô thị hiện hữu: Đồng Hới có khu vực nghiên cứu khoảng 38.500 ha, còn Đông Hà khoảng 62.604 ha, gắn với các đầu mối giao thông và vùng kinh tế lân cận.
Sáu đô thị còn lại tạo các mắt xích chuyên biệt
Sáu đô thị còn lại không phải phần phụ của hai trung tâm; chúng được giao những chức năng có thể mở rộng sức lan tỏa của mạng lưới. Ba Đồn là đô thị loại III, trung tâm tổng hợp khu vực phía Bắc, gắn với khu kinh tế Hòn La, Quốc lộ 1 và tuyến đường ven biển. Hoàn Lão được xác định là đô thị vệ tinh phía Bắc trong không gian Đồng Hới mở rộng; Quảng Ninh là vệ tinh phía Nam, có vai trò đầu mối giao thông, thương mại và trung chuyển hàng hóa. Lệ Thủy kết hợp chức năng hành chính, dịch vụ, du lịch với nông nghiệp công nghệ cao và cảnh quan sông Kiến Giang. Phường Quảng Trị hướng tới trung tâm kinh tế, văn hóa, lịch sử và du lịch phía Nam. Lao Bảo có vai trò đô thị cửa khẩu, phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch và logistics trên Hành lang kinh tế Đông - Tây. Sự khác biệt chức năng là điểm mạnh, miễn là các đô thị được nối bằng hạ tầng đủ tốt.
Thử thách nằm ở triển khai và lợi ích thiết thực
Quy hoạch kỳ vọng mở rộng không gian kinh tế, tăng kết nối hạ tầng và tạo cơ sở thu hút đầu tư. Với người dân, điều đó chỉ có giá trị khi chuyển thành giao thông thuận tiện hơn, dịch vụ dễ tiếp cận hơn và cơ hội việc làm không tập trung ở riêng hai đô thị lớn. Tỉnh giao Sở Xây dựng lập quy hoạch cho Đồng Hới, Đông Hà và Ba Đồn; các địa phương trực tiếp thực hiện năm đồ án còn lại. Các đồ án phải thống nhất với quy hoạch tỉnh và quy hoạch liên quan, đồng thời xác định hạ tầng ưu tiên, khả năng huy động nguồn lực và cách thu hút doanh nghiệp. Đây là phần quyết định: nếu chức năng đô thị được xác lập mà thiếu dự án kết nối và nguồn lực, mạng lưới sẽ tồn tại trên giấy. Quảng Trị đặt mục tiêu hoàn thành, phê duyệt cả tám đồ án trước tháng 7/2027 để làm cơ sở quản lý không gian, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư.
Kết luận: mô hình hai trung tâm Đồng Hới – Đông Hà cùng sáu đô thị chuyên biệt là hướng tổ chức hợp lý cho trung tâm phát triển Quảng Trị sau hợp nhất. Thành công không được đo bằng số lượng đồ án, mà bằng việc các địa bàn thực sự liên thông và người dân ở cả trung tâm lẫn vùng vệ tinh được hưởng lợi.
