Tám đô thị cho một không gian tỉnh mới
Quy hoạch đô thị Quảng Trị là định hướng tổ chức mạng lưới các trung tâm đô thị, chức năng và kết nối hạ tầng trên toàn tỉnh, nhằm phân bổ động lực phát triển thay vì dồn mọi vai trò vào một thành phố. Ngày 3/11, UBND tỉnh báo cáo tiến độ lập quy hoạch chung cho tám đô thị: Đồng Hới, Đông Hà, Ba Đồn, Hoàn Lão, Quảng Ninh, Lệ Thủy, Quảng Trị và Lao Bảo.
Định hướng đến năm 2050 đặt Đồng Hới và Đông Hà ở vị trí hai đô thị loại II, lần lượt làm trung tâm phát triển phía Bắc và phía Nam tỉnh. Đây là lựa chọn hợp lý sau hợp nhất: tỉnh mới có diện tích khoảng 12.700 km², dân số hơn 1,86 triệu người và 78 đơn vị hành chính cấp xã. Một mạng lưới nhiều trung tâm có thể giúp nối các địa bàn rộng lớn, nhưng chỉ phát huy tác dụng nếu quy hoạch vượt khỏi ranh giới hành chính cũ và gắn các đô thị với hạ tầng, việc làm cùng dịch vụ thiết yếu.
Hai đầu tàu, hai bộ chức năng khác nhau
Đồng Hới được xác định là trung tâm hành chính - chính trị của tỉnh và hạt nhân phát triển phía Bắc, tập trung thương mại, tài chính, giáo dục, y tế, du lịch và logistics. Phạm vi quy hoạch khoảng 15.497 ha, gồm ba phường Đồng Hới, Đồng Thuận và Đồng Sơn; khu vực nghiên cứu mở rộng khoảng 38.500 ha, hướng tới kết nối các xã lân cận, ga đường sắt tốc độ cao và những khu đô thị gắn với giao thông công cộng. Định hướng đô thị biển - sông - hồ xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu sẽ có ý nghĩa nếu đi kèm quản lý đất đai và giao thông nhất quán.
Đông Hà đô thị loại II được giao vai trò trung tâm thương mại, dịch vụ, công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa ở phía Nam. Phạm vi quy hoạch khoảng 7.305 ha, gồm hai phường Đông Hà và Nam Đông Hà; khu vực nghiên cứu mở rộng khoảng 62.604 ha, kết nối Cửa Việt, Nam Cửa Việt, Gio Linh, Ái Tử cùng Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Trong khi Đồng Hới nổi bật với chức năng hành chính và dịch vụ tổng hợp, Đông Hà có lợi thế tổ chức luồng hàng, công nghiệp và liên kết Hành lang kinh tế Đông - Tây. Sự phân vai này đáng tin hơn việc để hai trung tâm cạnh tranh cùng một chức năng.
Năm đô thị bổ trợ quyết định độ phủ của quy hoạch
Tám đô thị Quảng Trị không thể chỉ được hiểu là hai trung tâm lớn cộng thêm những điểm dân cư. Ba Đồn được định hướng là đô thị loại III và trung tâm tổng hợp phía Bắc, gắn với khu vực hai bờ sông Gianh, Khu kinh tế Hòn La, quốc lộ 1 và tuyến ven biển. Hoàn Lão là đô thị vệ tinh phía Bắc trong không gian Đồng Hới mở rộng; Quảng Ninh được tính như đầu mối giao thông, thương mại và trung chuyển hàng hóa phía Nam Đồng Hới. Lệ Thủy, đô thị Quảng Trị và Lao Bảo hoàn thiện mạng lưới theo lợi thế riêng của từng khu vực.
Cách tổ chức này có thể giúp người dân tiếp cận dịch vụ và cơ hội việc làm gần nơi sinh sống hơn, đồng thời giảm áp lực lên hai đô thị trung tâm. Nhưng vệ tinh chỉ có ý nghĩa khi được nối với nhau bằng giao thông thuận tiện và có chức năng kinh tế thực chất; nếu không, chúng dễ trở thành những cái tên trên bản đồ quy hoạch. Bối cảnh mới mở ra dư địa kết nối cảng biển, cửa khẩu, hành lang giao thông và các vùng sản xuất, song cũng đòi hỏi tránh đầu tư dàn trải giữa nhiều địa bàn.
Phê duyệt quy hoạch là bước thử sức thực thi
Tỉnh đặt mục tiêu phê duyệt cả tám đồ án quy hoạch chung đô thị trước tháng 7/2027, làm cơ sở thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và quản lý không gian đô thị. Mốc này cần được xem là điểm bắt đầu cho việc phối hợp dự án và phân bổ nguồn lực, không phải đích đến. Với người dân, giá trị của quy hoạch sẽ thể hiện qua đường sá kết nối tốt hơn, dịch vụ công dễ tiếp cận hơn và cơ hội sinh kế gắn với thế mạnh địa phương.
Sau sáp nhập, quy hoạch chung cần biến không gian tỉnh rộng hơn thành một mạng lưới có liên kết, thay vì cộng cơ học các kế hoạch cũ. Đồng Hới và Đông Hà chia sẻ vai trò trung tâm theo hai hướng Bắc - Nam; năm đô thị còn lại giúp mở rộng độ phủ và kết nối các cực kinh tế. Kết luận cần giữ rõ: mô hình tám đô thị có logic, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc biến phân vai trên giấy thành hạ tầng liên thông, dịch vụ hữu ích và tăng trưởng cân bằng giữa các vùng.
