Từ tám đồ án đến một mạng lưới đô thị
Quy hoạch đô thị Quảng Trị là kế hoạch tổ chức mạng lưới tám đô thị đến năm 2050, gắn vai trò từng địa bàn với hạ tầng và không gian kinh tế chung của tỉnh. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì để các đô thị phát triển riêng lẻ, tỉnh đang tìm cách kết nối chúng thành những cực bổ trợ nhau. Ngày 3/11, UBND tỉnh báo cáo tiến độ lập quy hoạch chung cho Đồng Hới, Đông Hà, Ba Đồn, Hoàn Lão, Quảng Ninh, Lệ Thủy, Quảng Trị và Lao Bảo.
Động lực của đợt quy hoạch này là việc điều chỉnh quy hoạch tỉnh và cập nhật không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính. Sau hợp nhất, tỉnh có diện tích khoảng 12.700 km², dân số hơn 1,86 triệu người và 78 đơn vị hành chính cấp xã. Quy mô ấy khiến việc xác định đâu là trung tâm, đâu là đô thị bổ trợ trở thành yêu cầu thực tế, không chỉ là bài toán trên bản đồ. Ba đồ án Đồng Hới, Đông Hà và Ba Đồn do Sở Xây dựng tổ chức lập; năm địa phương còn lại phụ trách quy hoạch tại địa bàn mình.
Hai trung tâm, hai vai trò khác nhau
Đồng Hới và Đông Hà được định hướng là hai đô thị loại II, làm trung tâm tổng hợp và động lực phát triển ở phía Bắc và phía Nam tỉnh. Nhưng quy hoạch chỉ có ý nghĩa nếu hai đô thị không bị giao cùng một vai trò trên giấy. Đồng Hới được xác định là trung tâm hành chính - chính trị, đồng thời tập trung thương mại, tài chính, giáo dục, y tế, du lịch và logistics; đô thị này còn là cửa ngõ kết nối Phong Nha - Kẻ Bàng với các hành lang kinh tế.
Đông Hà nghiêng về thương mại, dịch vụ, công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa ở phía Nam tỉnh. Vị trí trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, cùng kết nối Quốc lộ 1, Quốc lộ 9, đường sắt Bắc - Nam và hệ thống cảng biển, tạo cơ sở để đô thị này gắn với khu công nghiệp và kinh tế ven biển. Khác biệt đó nên được giữ xuyên suốt khi phân bổ hạ tầng và đầu tư: Đồng Hới làm đầu mối hành chính, dịch vụ và du lịch; Đông Hà tăng sức kết nối sản xuất, thương mại và logistics.
| Đô thị | Quy mô lập quy hoạch | Vai trò định hướng |
|---|---|---|
| Đồng Hới | Khoảng 15.497 ha, gồm ba phường | Trung tâm hành chính - chính trị và hạt nhân phát triển phía Bắc |
| Đông Hà | Khoảng 7.305 ha, gồm hai phường | Trung tâm thương mại, dịch vụ, công nghiệp và logistics phía Nam |
Ba hạt nhân và năm đô thị vệ tinh
Một cách mô tả cấu trúc quy hoạch là ba hạt nhân Đồng Hới, Đông Hà, Ba Đồn cùng năm đô thị vệ tinh: Hoàn Lão, Quảng Ninh, Lệ Thủy, Quảng Trị và Lao Bảo. Cách gọi này nhấn mạnh rằng mạng lưới không nên dồn mọi chức năng vào hai trung tâm lớn. Ba Đồn là đầu mối phát triển thứ ba; năm đô thị còn lại được định hướng theo lợi thế chuyên biệt, qua đó mở rộng phạm vi phục vụ và giảm sức ép tập trung.
Hoàn Lão được định hướng là đô thị vệ tinh phía Bắc, thuộc không gian Đồng Hới mở rộng, với các chức năng hành chính, thương mại, dịch vụ, logistics và du lịch. Quảng Ninh đảm nhiệm vai trò vệ tinh phía Nam Đồng Hới, đồng thời là đầu mối giao thông, trung chuyển hàng hóa và chia sẻ một phần áp lực phát triển với trung tâm. Lao Bảo có lợi thế khác: vị trí cửa khẩu và điểm kết nối trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, hướng tới các hoạt động thương mại, dịch vụ, du lịch và logistics. Đây là mạng lưới có tiềm năng, nhưng phân vai phải đi kèm hạ tầng và dịch vụ thực chất.
Kết nối mới là phép thử quyết định
Không gian nghiên cứu cho thấy quy hoạch không dừng ở ranh giới đô thị hiện hữu. Với Đồng Hới, phạm vi lập quy hoạch khoảng 15.497 ha, còn khu vực nghiên cứu mở rộng khoảng 38.500 ha, tính đến các địa bàn lân cận và định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Đông Hà có phạm vi quy hoạch khoảng 7.305 ha nhưng khu vực nghiên cứu liên kết rộng khoảng 62.604 ha, gắn với Cửa Việt, các đầu mối giao thông và Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Quy mô nghiên cứu lớn chỉ tạo giá trị khi đường sá, vận tải và dịch vụ công được phối hợp theo cùng một tầm nhìn.
Với người dân, quy hoạch có thể định hình nơi đặt dịch vụ, hướng mở rộng khu dân cư và khả năng tiếp cận việc làm, trường học, y tế. Định hướng Đồng Hới thành đô thị biển - sông - hồ xanh, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu cũng đặt chất lượng sống vào bài toán phát triển, thay vì chỉ chạy theo diện tích xây dựng. Tám đồ án đồng thời là cơ sở để lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư, tổ chức lại động lực tăng trưởng và mở rộng cơ hội tham gia của doanh nghiệp.
Quảng Trị đặt mục tiêu phê duyệt cả tám đồ án trước tháng 7/2027, làm cơ sở thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và quản lý không gian đô thị. Nhiệm vụ quy hoạch chung đô thị Lao Bảo đến năm 2050 cũng đã được đưa ra thẩm định vào cuối tháng 10/2026. Mốc phê duyệt sẽ là bước khởi đầu, không phải thước đo thành công cuối cùng. Thước đo quan trọng hơn là các đô thị có kết nối được với nhau, phân vai đúng lợi thế và đem lại dịch vụ thuận tiện hơn cho cư dân hay không.
