Metro TP.HCM 2030 là gì và vì sao phải chạy đua tiến độ?
Metro TP.HCM 2030 là kế hoạch phát triển 8 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài mạng lưới metro 255km, trong đó 3 tuyến đang thi công và 5 tuyến chuẩn bị khởi công, nhằm tái tổ chức lại giao thông công cộng trục lớn, kết nối trung tâm với các cửa ngõ và đô thị vệ tinh, giảm ùn tắc và tạo động lực phát triển không gian đô thị mới. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng mà là canh bạc về năng lực tổ chức, quản trị dự án và khả năng giữ kỷ luật tiến độ của thành phố.
Hiện thành phố đang tăng tốc đồng thời 3 tuyến: Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, tuyến Bến Thành - Cần Giờ và đoạn ngầm Bến Thành - Thủ Thiêm. Cùng lúc, hồ sơ 5 tuyến còn lại được chuẩn bị để có thể khởi công trong năm 2026, tạo nền tảng hoàn thành mạng lưới metro 255km vào năm 2030. Tham vọng lớn luôn đi kèm rủi ro: càng dồn tiến độ, áp lực kỹ thuật, tài chính và giải phóng mặt bằng càng dễ bộc lộ. Câu hỏi không phải chỉ là “có làm được không”, mà là “làm được đến đâu và có chấp nhận những đánh đổi nào”.
Ba tuyến đang thi công: Tăng tốc nhưng vẫn đối mặt bài toán kỹ thuật
Tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Tham Lương dài 11,27km, gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao, hiện là dự án có tiến độ nhanh nhất trong các tuyến metro đang triển khai, với tổng vốn hơn 55.000 tỉ đồng từ ngân sách thành phố. Tại ga ngầm Phạm Văn Bạch trên đường Trường Chinh, công nhân đang thi công lồng thép và tường vây dài khoảng 534m, sâu 41m; không khí thi công ghi nhận vào ngày 3.8 cho thấy công trường hoạt động liên tục. Ở ga Lê Thị Riêng, tường vây dài khoảng 486m, lồng thép được hạ xuống độ sâu khoảng 47m.
"Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM, ga Phạm Văn Bạch và ga Lê Thị Riêng là hai vị trí sẽ lắp đặt máy khoan hầm TBM để thi công đoạn hầm của Metro số 2." Việc hoàn thành các hạng mục chính ở hai ga này là điều kiện để đưa 2 robot TBM khoan hầm xuống lòng đất, dự kiến bắt đầu thi công từ tháng 8.2027 sau khi tối ưu phương án để rút ngắn khoảng 2 tháng so với kế hoạch ban đầu. Đoạn ngầm gồm hai đường hầm tròn đơn dài hơn 9km, đường kính ngoài 6,8m, đường kính trong 6,2m, độ sâu lớn nhất từ đáy hầm đến mặt đất khoảng 30m. Đây là mức độ kỹ thuật cao mà nếu chậm trễ hoặc sai sót, toàn bộ tuyến có thể bị kéo lùi nhiều năm.
Bến Thành – Cần Giờ và Bến Thành – Thủ Thiêm: Đột phá tốc độ và hầm vượt sông Sài Gòn
Ở phía Nam, tuyến Bến Thành - Cần Giờ dài khoảng 53,8km được triển khai theo hình thức BOO, hiện bước vào giai đoạn thi công sôi động. Trên sông Soài Rạp, nhiều cọc ống thép, ống vây và khung định vị đã được lắp đặt để thi công móng trụ cầu dây văng dài khoảng 920m, với nhịp chính 360m. Tại khu vực ga Cần Giờ, máy móc được huy động xây dựng nhà ga rộng khoảng 1,2ha cùng depot và Trung tâm điều hành vận tải trên diện tích khoảng 25,5ha. Tuyến này đặt mục tiêu hoàn thành vào năm 2028, rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm thành phố đến Cần Giờ xuống khoảng 13 phút; nếu đạt được, đây sẽ là cú nhảy vọt về khả năng tiếp cận vùng biển cho người dân.
Đoạn đường sắt đô thị Bến Thành - Thủ Thiêm dài khoảng 6,2km, đi ngầm hoàn toàn, hiện được khảo sát địa chất bằng hàng chục mũi khoan để hoàn thiện giải pháp kỹ thuật cho tuyến, đặc biệt là đoạn hầm vượt sông Sài Gòn ở độ sâu lớn. Ga cuối Thủ Thiêm sẽ kết nối với ga trung tâm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, tạo đầu mối giao thông giữa metro đô thị, đường sắt quốc gia và sân bay Long Thành. Đây có thể trở thành “nút giao chiến lược” của toàn vùng, nhưng đồng thời là mắt xích dễ gây chậm tiến độ nếu gặp sự cố kỹ thuật dưới lòng sông – nơi việc xử lý luôn tốn kém thời gian và rủi ro cao.
Năm tuyến còn lại và tham vọng mạng lưới metro 255km
Thành phố đang đẩy nhanh thủ tục đầu tư để khởi công thêm 5 tuyến metro trong năm 2026, nhằm hoàn thiện mạng lưới metro 255km vào mốc 2030. Nổi bật là tuyến Thủ Thiêm - Long Thành dài khoảng 47,7km, dự kiến thực hiện theo hình thức BT, được định hướng trở thành hành lang vận tải khối lượng lớn kết nối trung tâm thành phố với Cảng hàng không quốc tế Long Thành và liên kết với mạng lưới metro nội đô. Bên cạnh đó, các tuyến Metro số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu), Thủ Dầu Một - Tao Đàn và TP mới Bình Dương - Suối Tiên đang được khảo sát địa chất để hoàn thiện báo cáo tiền khả thi.
Về lý thuyết, việc hoàn thành 8 tuyến metro TP.HCM 2030 sẽ tạo khung xương mới cho giao thông công cộng, giảm phụ thuộc vào xe máy và ô tô cá nhân. Tuy nhiên, càng nhiều tuyến khởi công cùng lúc, áp lực điều phối nhà thầu, vốn, giải phóng mặt bằng và quản lý an toàn càng lớn. Nếu không có cơ chế giám sát độc lập và kỷ luật tiến độ nghiêm, mạng lưới này có nguy cơ biến từ “mạng lưới metro 255km” thành một chuỗi công trường kéo dài, gây ách tắc hơn là giải tỏa giao thông trong trung hạn.
Khả năng hoàn thành trước 2030: Lạc quan có điều kiện
Metro số 2 được khởi công từ tháng 1.2026, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2030, kết nối khu trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc. Thành phố thậm chí đặt mục tiêu hoàn thành sớm hơn kế hoạch, phấn đấu đưa tuyến này vào khai thác trong năm 2029 thông qua yêu cầu các đơn vị tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ. Về mặt tuyên bố, đây là tín hiệu tích cực, nhưng lịch sử các dự án hạ tầng đô thị cho thấy khoảng cách giữa cam kết và thực tế thường rất lớn.
Ở cấp độ người dân, lợi ích và cái giá phải trả đang song hành. Khi thi công, rào chắn trên các trục đường đông như Trường Chinh buộc phải dựng lên, gây ảnh hưởng đến đi lại; chủ đầu tư phải liên tục tổ chức phân luồng để giảm tác động. Khi vận hành, những tuyến metro này có thể rút ngắn mạnh thời gian di chuyển, như Bến Thành - Cần Giờ chỉ còn khoảng 13 phút. Câu trả lời cho câu hỏi “có kịp trước 2030 không” vì vậy nên là: kịp, nếu thành phố dám chấp nhận minh bạch tiến độ, siết trách nhiệm từng mắt xích, và không xem mỗi lần điều chỉnh mốc thời gian là chuyện bình thường.
