Một tuyến cao tốc hiện đại Việt Nam và thông điệp từ giải thưởng tại Đức
Tuyến cao tốc Hà Nội – Hải Phòng là một cao tốc hiện đại Việt Nam được đầu tư khoảng 45.000 tỷ đồng, thiết kế theo tiêu chuẩn quốc tế loại A với 6 làn xe, 2 làn dừng khẩn cấp và tốc độ thiết kế 120km/h, hình thành trục giao thông then chốt kết nối thủ đô với khu vực cảng biển và các trung tâm công nghiệp phía Bắc.
Việc tuyến cao tốc quan trọng này vừa được vinh danh tại Đức với một giải thưởng hạ tầng quốc tế về tài chính bền vững không chỉ là câu chuyện danh tiếng. Nền tảng của vinh danh đó là hơn 10 năm vận hành cao tốc hiệu quả, thể hiện khả năng thiết kế, đầu tư và quản lý một dự án giao thông bền vững theo chuẩn quốc tế. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng được khởi công từ tháng 9/2008, hoàn thành cuối năm 2015 và được đầu tư theo hình thức BOT bởi VIDIFI, với sự tham gia vốn của Ngân hàng Phát triển Việt Nam và Ngân hàng Tái thiết Đức. Đây là dự án cho thấy khi Việt Nam chọn mục tiêu dài hạn, kết hợp vốn trong nước và quốc tế, chúng ta có thể tạo ra một chuẩn mực hạ tầng mới.
Vì sao cao tốc Hà Nội – Hải Phòng được vinh danh như một dự án giao thông bền vững?
Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng được vinh danh tại Hội nghị Tài chính Bền vững Toàn cầu lần thứ 16 ở Đức với Giải thưởng Đổi mới sáng tạo xuất sắc trong Sản phẩm và Dịch vụ Tài chính Bền vững. Đây là sự công nhận cho cách tiếp cận hạ tầng không chỉ dừng ở bê tông, nhựa đường, mà còn ở mô hình tài chính, quản trị rủi ro và tác động kinh tế – xã hội. Theo VIDIFI, việc kết hợp nguồn vốn trong nước với nguồn lực tài chính quốc tế là một điểm nhấn trong hồ sơ dự án.
Điều đáng chú ý là tuyến cao tốc đầu tiên tại Việt Nam xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế loại A, quy mô 6 làn xe, 2 làn dừng khẩn cấp, tốc độ thiết kế 120km/h, đồng bộ từ đường gom, cây xanh đến mặt đường phủ nhựa polymer. Một câu nói đáng trích dẫn là: "Dự án còn được đánh giá ở phương diện huy động và kết hợp các nguồn lực tài chính để phát triển một công trình hạ tầng có quy mô lớn, thời gian đầu tư dài và tác động lan tỏa tới hoạt động kinh tế – xã hội của cả khu vực". Nói cách khác, đây là một dự án giao thông bền vững, nơi tiêu chuẩn kỹ thuật, tài chính và hiệu quả xã hội được đặt trên cùng một mặt phẳng.
Tác động thực tế: từ quãng đường 2,5 giờ xuống 1 giờ và cú hích logistics
Giải thưởng hạ tầng quốc tế không tự thân có ý nghĩa nếu người dân và doanh nghiệp không cảm nhận được thay đổi. Trên tuyến cao tốc này, thay đổi đó là rất rõ. Thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Hải Phòng đã giảm từ khoảng 2,5 giờ xuống còn khoảng 1–1,5 giờ, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho phương tiện thay vì phụ thuộc chủ yếu vào Quốc lộ 5. Đây không chỉ là vài chục phút trên đồng hồ, mà là năng suất lao động, chi phí vận tải và cả chất lượng cuộc sống của hàng triệu người.
Lưu lượng phương tiện tăng từ khoảng 6,6 triệu lượt xe năm 2016 (trung bình 18.000 xe/ngày) lên gần 17 triệu lượt chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, tương đương khoảng 63.000 xe/ngày, tức tăng khoảng 3,5 lần so với năm đầu khai thác. Đây là minh chứng định lượng rằng vận hành cao tốc hiệu quả không phải khẩu hiệu, mà là kết quả của thiết kế chuẩn, bảo trì tốt và chính sách khai thác hợp lý. Với logistics, kết nối thuận lợi hơn với cụm cảng biển Hải Phòng giúp doanh nghiệp giảm thời gian lưu thông, chi phí vận chuyển, và củng cố vị thế của hành lang vận tải Hà Nội – Hải Phòng như trục xương sống của phía Bắc.
Mô hình hạ tầng hiện đại: bài học cho tương lai cao tốc Việt Nam
Điểm giá trị nhất của câu chuyện cao tốc Hà Nội – Hải Phòng là nó đã vận hành hiệu quả hơn 10 năm, với lưu lượng tăng nhanh mà vẫn duy trì vai trò tuyến chính kết nối Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng với hệ thống cảng biển lớn. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh mạng lưới cao tốc, đây là minh chứng rằng mô hình hạ tầng hiện đại, tiêu chuẩn cao, có thể khả thi nếu đi cùng thiết kế tài chính linh hoạt và tầm nhìn dài hạn.
Cao tốc này không chỉ giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm áp lực cho Quốc lộ 5 – tuyến đường từng thường xuyên ùn tắc – mà còn cho thấy cách một dự án giao thông bền vững có thể trở thành mắt xích quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và Đồng bằng sông Hồng. Khi nói về cao tốc hiện đại Việt Nam, không thể chỉ nhìn vào mật độ làn xe hay lớp phủ polymer, mà phải nhìn vào khả năng phục vụ logistics, thúc đẩy liên kết vùng và khả năng duy trì hiệu quả vận hành cao tốc lâu dài. Nếu coi đây là một “chuẩn đầu tiên”, những tuyến cao tốc mới sẽ buộc phải đặt mục tiêu cao hơn, thay vì chấp nhận những tiêu chuẩn ở mức trung bình.
