‘Lối’ là gì? Một con đường nhỏ dành cho người biết lắng nghe
Lối là concert của nhạc sĩ Quốc Trung tại Nhà hát Hồ Gươm, diễn ra lúc 20h tối 17/9 ở Hà Nội, được thiết kế như một hành trình âm nhạc không MC, nơi từng lớp âm thanh, ánh sáng và hình ảnh dẫn dắt khán giả tự tìm lấy “con đường” cảm xúc riêng của mình trong di sản và sáng tạo đương đại.
Điều quan trọng nhất ở concert Lối Hà Nội không phải là một chương trình “kể công” sau hơn 40 năm làm nghề, mà là tuyên ngôn nghệ thuật: âm nhạc phải được nói bằng chính âm thanh của nó. Nhạc sĩ Quốc Trung từ chối mọi lời dẫn giải, bỏ hẳn MC, cắt đi những phần “thuyết minh” vốn đã thành thói quen trong các đêm nhạc lớn. Sự mạo hiểm này giúp khán giả buộc phải lắng nghe nhiều hơn, cảm nhận sâu hơn, thay vì ngồi chờ câu chuyện được sắp sẵn. Đó là lựa chọn chỉ có thể đến từ một nghệ sĩ đủ trải nghiệm và đủ bình tĩnh để tin vào thứ ngôn ngữ duy nhất mình theo đuổi: âm nhạc.
Không MC: quyết định mạo hiểm nhưng cần thiết với một hành trình đã chín
Chương trình không sử dụng người dẫn để giới thiệu từng tiết mục – một lựa chọn được chính ê-kíp nhìn nhận là mạo hiểm, vì khán giả không được “cung cấp sẵn” câu chuyện để đi theo. Nhưng đó là cái mạo hiểm của một người đã đi đủ xa để dám bỏ khung an toàn. Hơn bốn thập niên làm nghề, nhạc sĩ Quốc Trung cho thấy ông không cần thêm những lớp từ ngữ trung gian: ông để âm nhạc đối thoại trực tiếp với người nghe.
Ở Lối, âm nhạc, ánh sáng, hình ảnh và chuyển động sân khấu được tổ chức như một trải nghiệm đa giác quan, nhưng luôn giữ tinh thần tối giản. Visual trừu tượng, ánh sáng tiết chế, không hiệu ứng phô trương: tất cả là để âm thanh ở vị trí trung tâm. Chính sự tối giản này khiến những khoảng lặng trở nên có giá, buộc khán giả phải tự lấp đầy bằng ký ức, trải nghiệm, thay vì nghe một “bài giảng” về tác phẩm. Ai quen kiểu xem show có MC có thể thấy hụt hẫng; nhưng với những người muốn âm nhạc lên tiếng trọn vẹn, đây là một sự giải phóng rất đáng giá.
Âm nhạc truyền thống Việt: nền đất để Quốc Trung trồng lại những ý niệm mới
Điểm đáng nói nhất ở concert Lối Hà Nội là cách nhạc sĩ Quốc Trung dùng âm nhạc truyền thống Việt như một nền đất chung, chứ không như món “đặc sản” để trang trí. Chèo, quan họ, xẩm, âm hưởng ngũ cung, tiếng nhạc cụ dân tộc hiện diện tự nhiên trong cấu trúc tác phẩm, được kết nối với nhạc điện tử và ngôn ngữ đương đại.
Ở đó, cái cũ không bị phủ mờ, cái mới cũng không bị xem như kẻ lạ mặt: người nghe có thể nhận ra một giai điệu từng thuộc lòng, một âm sắc gắn với tuổi thơ, nhưng lại nghe chúng trong một không gian âm thanh khác hẳn. Theo một thông cáo, phần đầu chương trình lấy cảm hứng từ album Đường Xa Vạn Dặm phát triển trên nền chất liệu dân gian Việt Nam và world music, trong khi tổng thể Lối sử dụng nhạc điện tử, motif và hòa thanh tối giản, đa nhịp điệu để tạo cảm giác trôi nổi, bay bổng. Đó là lựa chọn của một nghệ sĩ coi sáng tạo không phải “làm khác cho lạ”, mà là hiểu sâu di sản rồi tìm cách nói mới phù hợp đời sống hôm nay.
Hai “báu vật” Thanh Hoài – Thúy Hường: trụ cột của cây cầu nối thế hệ
Trái tim cảm xúc của Lối nằm ở sự xuất hiện của hai nghệ sĩ mà nhạc sĩ Quốc Trung gọi là “báu vật” và “diva của âm nhạc truyền thống Việt Nam”: NSND Thanh Hoài và NSND Thúy Hường. Họ không phải khách mời danh nghĩa; họ là hai cột trụ tinh thần đã đồng hành với ông hơn 20 năm, là chứng nhân sống cho một quãng đường tìm kiếm ngôn ngữ mới cho âm nhạc truyền thống.
Trên sân khấu, giọng hát thính phòng của Thăng Long hòa cùng tiếng đàn nhị của NSƯT Xuân Diệu; ca nương Kiều Anh đối thoại với giọng hát NSND Thúy Hường; tiếng piano của Đăng Quang, tiếng sáo NSƯT Hoàng Anh và phần trình diễn của NSND Thanh Hoài tạo nên cuộc gặp gỡ đa thế hệ giàu cảm xúc. Theo một ghi nhận, “Lối Concert” là đêm nhạc mà nhạc sĩ Quốc Trung thể hiện sự tri ân và niềm đam mê sáng tạo. Tri ân, ở đây, không phải vài lời cảm ơn trên micro, mà là việc ông chủ động tạo không gian để những “báu vật” được tỏa sáng đúng giá trị, trong một cấu trúc âm nhạc mà họ là trung tâm chứ không là “phụ họa” hoài niệm.
Từ ‘Đường Xa Vạn Dặm’ đến ‘Lối’: khi người nghệ sĩ chọn con đường nhỏ
Nếu Đường Xa Vạn Dặm từng cho thấy hình ảnh một Quốc Trung trẻ với khát vọng mở rộng không gian world music, thì Lối là bước ngoặt trở về với con đường nhỏ, tối giản và cô đọng hơn. Ông vẫn lấy truyền thống làm nền cho những khám phá mới, nhưng thay vì nhấn mạnh những ý niệm lớn, ông dồn năng lượng vào bản sắc cá nhân – vào cách mình tổ chức âm thanh, kể câu chuyện bằng nhịp điệu, hòa thanh và khoảng trống.
Đêm nhạc cũng là lời tri ân với những người đã đồng hành cùng ông suốt hơn 40 năm, đồng thời mở ra không gian để mỗi khán giả tự tìm thấy một “lối” riêng khi thưởng thức âm nhạc. Mỗi người có thể bước vào Lối bằng trải nghiệm khác nhau: ký ức tuổi thơ, tò mò với xử lý âm thanh hiện đại, hoặc đơn giản là đồng cảm với lựa chọn “trở về cái căn bản” của một nghệ sĩ đã đi qua nhiều chặng đường. Hạn chế của cấu trúc không MC là không phải ai cũng sẵn sàng cho kiểu nghe ấy; nhưng chính sự “khó tính” này làm nên giá trị: Lối không chiều khán giả, mà mời họ cùng đi, cùng nghĩ, cùng nhận trách nhiệm gìn giữ và tiếp tục di sản âm nhạc truyền thống Việt trong một thời đại mới.
