Đại học nghìn tỷ là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Đại học nghìn tỷ là cách gọi những trường đại học đạt mức doanh thu hoạt động từ 1.000 tỷ đồng trở lên mỗi năm, phản ánh quy mô đào tạo lớn, khả năng tự chủ tài chính cao và mức đầu tư đáng kể cho đội ngũ, cơ sở vật chất, qua đó tạo nền tảng để nâng chất lượng giáo dục đại học và tham gia cạnh tranh trong các bảng xếp hạng đại học châu Á đầy khốc liệt. Từ một trường cao đẳng cộng đồng, Trường Đại học Trà Vinh đã chính thức trở thành Đại học vào tháng 1/2026 theo quyết định của Thủ tướng, trở thành đại học thứ 13 của cả nước và thứ hai tại Đồng bằng sông Cửu Long. Theo báo cáo thường niên, doanh thu đại học Việt Nam này đã đạt 1.101 tỷ đồng năm 2025, tăng 17% so với 934 tỷ đồng của năm trước đó. Cột mốc doanh thu nghìn tỷ không chỉ là thành tích tài chính, mà là phép thử về tầm nhìn chiến lược và năng lực quản trị trong bối cảnh các trường châu Á đang tăng tốc trên bản đồ xếp hạng đại học châu Á.
Doanh thu 1.000 tỷ đồng: tiền đang chảy vào đâu và nói lên điều gì?
Điều đáng nói trong câu chuyện doanh thu đại học Việt Nam không phải là con số 1.101 tỷ đồng, mà là cấu trúc nguồn thu và cách chi tiêu đằng sau nó. Năm 2025, Đại học Trà Vinh thu khoảng 1.033 tỷ đồng từ giáo dục và đào tạo, trong đó học phí và lệ phí người học chiếm 1.016 tỷ đồng; nguồn thu khoa học và công nghệ đạt 65 tỷ đồng, tăng mạnh so với 12 tỷ năm 2024. Đáng chú ý, trường chỉ nhận khoảng 3 tỷ đồng hỗ trợ chi thường xuyên, nghĩa là mô hình này gần như vận hành trên nền tảng tự chủ tài chính. Về chi, tổng chi hoạt động đạt 1.049 tỷ đồng, trong đó chi cơ sở vật chất và dịch vụ khoảng 812 tỷ đồng và chi lương, thu nhập cho giảng viên, cán bộ khoảng 208 tỷ đồng. Câu nói có thể trích dẫn là: "Chi lương, thu nhập cho giảng viên, cán bộ đạt khoảng 208 tỷ đồng, tăng 47,5%". Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt câu hỏi: tỷ trọng đầu tư cho nghiên cứu, quốc tế hóa và hỗ trợ người học đã đủ cao để tạo lợi thế cạnh tranh khu vực hay chưa.
Chuyển đổi mô hình đại học: từ cao đẳng cộng đồng đến hệ sinh thái đào tạo đa bậc
Bước ngoặt của Đại học Trà Vinh không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở chuyển đổi mô hình. Từ một trường cao đẳng cộng đồng hình thành từ dự án hợp tác Việt Nam - Canada, trường được nâng cấp thành đại học năm 2006 để đáp ứng nhu cầu nhân lực cho Đồng bằng sông Cửu Long. Đến tháng 1/2026, trường chính thức trở thành Đại học với 5 trường đại học trực thuộc và nhiều viện nghiên cứu, bệnh viện đại học, trung tâm chuyển giao công nghệ. Hệ thống đào tạo trải dài từ hệ cao đẳng, đại học chính quy, vừa làm vừa học, đào tạo từ xa đến sau đại học như thạc sĩ, tiến sĩ và chuyên khoa cấp I, II trong khoa học sức khỏe. Trường hiện có khoảng 30.000 người học với 49 ngành đại học, 21 ngành thạc sĩ và 10 ngành tiến sĩ, cùng nhiều chương trình đạt kiểm định quốc tế như FIBAA, AUN-QA, ABET. Mô hình này tạo nền tảng cho chất lượng giáo dục đại học, nhưng để chen chân vào top 500, khâu nghiên cứu và quốc tế hóa phải tăng tốc nhanh hơn tốc độ mở rộng quy mô.
Bối cảnh châu Á tăng hạng: Trung Quốc, Hàn Quốc đang chơi ở một “giải đấu” khác
Trong khi một đại học Việt Nam chạm mốc nghìn tỷ, các đại học châu Á khác đã chuyển trọng tâm sang cuộc đua xếp hạng. Ở nhóm dẫn đầu, một loạt trường châu Á nằm trong top 20 thế giới: Đại học Quốc gia Singapore đứng thứ 10, Đại học Hồng Kông thứ 11, Đại học Công nghệ Nanyang thứ 12; tiếp theo là Đại học Bắc Kinh thứ 13 và Đại học Thanh Hoa thứ 14. Trung Quốc có 29 trường tăng trên 20 bậc và thêm 13 trường vào bảng xếp hạng, nhiều nhất thế giới, trong khi Hàn Quốc có 10 trường tăng hơn 20 bậc, duy trì nhóm trường cạnh tranh cao như Đại học Quốc gia Seoul, Yonsei, Korea, KAIST, POSTECH, Sungkyunkwan. Theo phương pháp xếp hạng mới, 50% tổng điểm đến từ danh tiếng học thuật và trích dẫn khoa học trên mỗi giảng viên, 20% từ việc làm, 15% từ quốc tế hóa. Nói cách khác, tiền và quy mô tuyển sinh không còn là vũ khí chủ lực; chất lượng nghiên cứu, mức độ quốc tế hóa và khả năng thu hút nhân tài mới là “đồng tiền mạnh” trong cuộc chơi xếp hạng đại học châu Á hiện nay.
Con đường tiến vào top 500 châu Á: tiền là điều kiện cần, chiến lược mới là điều kiện đủ
Từ cột mốc doanh thu nghìn tỷ và hệ thống đào tạo trải từ cao đẳng đến tiến sĩ, Đại học Trà Vinh đã chứng minh rằng các trường ngoài hai đô thị lớn vẫn có thể tự chủ và phát triển nhanh. Trường đặt mục tiêu trở thành một trong những cơ sở giáo dục đại học hàng đầu Đồng bằng sông Cửu Long vào năm 2030 và tiến tới top 500 châu Á vào năm 2035. Trong khi đó, các đại học hàng đầu châu Á đã chọn hướng đi rõ ràng: thu hút nhà nghiên cứu hàng đầu, tăng nghiên cứu liên ngành, đầu tư mạnh cho mạng lưới hợp tác quốc tế và chuẩn bị nguồn nhân lực cho thời đại trí tuệ nhân tạo, như chiến lược mà một số đại học kỹ thuật lớn đang theo đuổi. Nếu muốn tham gia cuộc đua xếp hạng đại học châu Á một cách sòng phẳng, các đại học nghìn tỷ của Việt Nam buộc phải dịch chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô đào tạo sang nâng chất lượng nghiên cứu, cải thiện trải nghiệm học tập và xây dựng thương hiệu quốc tế. Doanh thu 1.000 tỷ đồng là điểm khởi đầu đáng nể, nhưng chỉ khi tiền được chuyển hóa thành tri thức và ảnh hưởng học thuật, cánh cửa top 500 mới thực sự mở ra.
