Trump muốn biến Greenland thành mũi nhọn Bắc Cực – nhưng luật không đứng về phía ông
Tranh cãi quanh kế hoạch thăm dò dầu khí và khoáng sản quy mô lớn ở Greenland của Donald Trump là cuộc đối đầu giữa tham vọng chiến lược Bắc Cực của Mỹ với khung pháp lý chặt chẽ do Đan Mạch và chính quyền tự trị Greenland đặt ra, phơi bày xung đột chủ quyền và lợi ích tài nguyên trong một vùng đất giàu khoáng sản nhưng không dễ bị áp đặt. Ngày 14-10, Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng hoạt động thăm dò dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản quy mô lớn tại Greenland sắp bắt đầu, coi đây là phần của chiến lược phòng thủ Bắc Cực và hệ thống “Vòm Vàng” nhằm kiểm soát tuyến tên lửa ngắn nhất giữa Nga và Mỹ. Nhưng chỉ một ngày sau, cả Greenland lẫn Đan Mạch đồng loạt bác bỏ, nhấn mạnh mọi dự án phải tuân thủ luật địa phương và hiện còn “rất xa” mới đến giai đoạn thăm dò quy mô lớn.
Greenland khoáng sản: kho báu chiến lược không dành riêng cho Washington
Điểm yếu lớn nhất trong lập luận của Trump là ông nói về dầu, khí và “khoáng sản” một cách chung chung, trong khi thứ Mỹ khao khát nhất ở Greenland lại là đất hiếm Greenland – mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng công nghệ cao. Greenland sở hữu nguồn tài nguyên phong phú với quặng sắt, graphite, tungsten, palladium, vanadium, kẽm, vàng, uranium, đồng và dầu mỏ. Một nghiên cứu địa chất cho thấy hòn đảo có tới 25/34 nguyên liệu thô thiết yếu của EU và 39/50 loại khoáng sản được Mỹ xếp vào nhóm thiết yếu. Theo một báo cáo chiến lược, Greenland đứng thứ 8 toàn cầu về trữ lượng đất hiếm với khoảng 1,5 triệu tấn, trong đó các mỏ Kvanefjeld và Tanbreez ở phía nam có tiềm năng nằm trong nhóm lớn nhất thế giới. Nói cách khác, Greenland khoáng sản là “mỏ vàng” chiến lược, nhưng luật và chính trị địa phương quyết định ai được chạm tay vào.
Trump Bắc Cực: an ninh tên lửa không đồng nghĩa quyền đào dầu
Trump cố gắn kế hoạch thăm dò dầu khí với câu chuyện an ninh, nhấn mạnh vị trí chiến lược “không nơi nào sánh bằng” của Greenland đối với Mỹ và châu Âu. Greenland nằm trên tuyến đường ngắn nhất để tên lửa di chuyển giữa Nga và Mỹ, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ Bắc Cực và kế hoạch “Vòm Vàng” của Washington. Thỏa thuận an ninh ba bên ký tháng 9 cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự, xây thêm hai căn cứ ở Narsarsuaq và Mestersvig. Nhưng văn bản này mở đầu bằng việc thừa nhận chủ quyền Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland. Nói cách khác, Trump có thêm radar và căn cứ, không phải giấy phép khoan dầu. Việc ông từng nhiều lần đe dọa dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát hòn đảo chỉ khiến Copenhagen cảnh giác hơn, chứ không tạo ra “đường tắt” pháp lý nào.
Chiến lược Đan Mạch: luật Greenland là lằn ranh đỏ
Phản ứng của Đan Mạch không chỉ là lời nhắc ngoại giao; đó là chiến lược Đan Mạch nhằm khóa chặt mọi tham vọng vượt luật của Mỹ. Bộ Ngoại giao nước này khẳng định nếu Mỹ muốn thăm dò tài nguyên tại Greenland, họ phải làm trong khuôn khổ pháp luật của vùng lãnh thổ Bắc Cực này, và thỏa thuận an ninh không dành bất kỳ ưu đãi đặc biệt nào cho nhà đầu tư Mỹ so với các nước NATO hay EU. Cùng lúc, quan chức Bộ Khai khoáng Greenland nhấn mạnh hiện “còn rất xa” mới đến giai đoạn thăm dò hay khai thác quy mô lớn, dù đã có một số hoạt động của doanh nghiệp Mỹ. Trên thực tế, Greenland còn ban hành luật cấm các dự án có nồng độ uranium cao, khiến mỏ Kvanefjeld bị chặn lại. Luật địa phương vì thế trở thành công cụ chủ quyền, giới hạn bất kỳ kế hoạch “tăng tốc” nào từ Washington.
Đất hiếm Greenland: khoảng trống trong diễn ngôn của Trump và cuộc chơi nhiều cực
Điều đáng chú ý là trong khi Trump nói nhiều về dầu và khí, ông tránh nhắc thẳng tới đất hiếm Greenland – tài nguyên mà các báo cáo chiến lược Mỹ gọi là “gây thèm khát nhất” tại đây. Dưới nhiệm kỳ trước, Washington từng ký biên bản ghi nhớ với Greenland về hợp tác đất hiếm, nhưng nỗ lực gia hạn dưới chính quyền sau đó thất bại. Gần đây, một ngân hàng xuất – nhập khẩu Mỹ hứa hẹn khoản vay cho dự án Tanbreez, có trữ lượng ước tính 28,2 triệu tấn và có thể trở thành mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới nếu được triển khai. Trong khi đó, doanh nghiệp Trung Quốc đã nắm cổ phần lớn tại Kvanefjeld và ký thỏa thuận hỗ trợ tinh chế. Quan chức Greenland cảnh báo nếu phương Tây không đi kèm vốn, họ sẽ chọn đối tác khác, kể cả Trung Quốc. Rõ ràng, để chạm tới đất hiếm Greenland, chính quyền Trump phải giải bài toán pháp lý, tài chính và cạnh tranh địa chính trị cùng lúc.
Kết luận: chủ quyền Bắc Cực không phải sân khấu cho những tuyên bố chính trị
Tranh chấp quanh kế hoạch thăm dò dầu khí của Trump cho thấy một thực tế: Bắc Cực không còn là vùng trắng trên bản đồ pháp lý, nơi cường quốc muốn làm gì thì làm. Greenland khoáng sản là tài sản chiến lược, nhưng được khóa bằng luật của Greenland và chiến lược Đan Mạch, chứ không phải bằng những dòng trạng thái trên mạng xã hội. Khi giới chức Greenland khẳng định việc tiếp cận tài nguyên trên diện rộng hiện “chưa thể diễn ra” và chi phí khai thác ở vùng băng dày tới 1,6km là vô cùng đắt đỏ, họ đang gửi thông điệp rằng thực tế địa lý và pháp lý mạnh hơn mọi khẩu hiệu. Cuộc giằng co này vì thế là phép thử cho cách Mỹ chấp nhận chơi trong khuôn khổ luật đồng minh, hay tiếp tục biến Bắc Cực thành sân khấu cho những tuyên bố chính trị khó thành hiện thực.
