Thuế Section 301 Trump là gì và vì sao 25 bang quyết đối đầu?
Thuế Section 301 Trump là vòng thuế quan mới do chính quyền Tổng thống Donald Trump áp dụng trên cơ sở Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974, nhằm đánh thêm 10–12,5% vào hàng hóa nhập khẩu từ khoảng 60 nền kinh tế với lý do liên quan đến lao động cưỡng bức, nhưng đang bị cáo buộc là vượt quá thẩm quyền và sử dụng sai mục đích. Một nhóm gồm 25 bang của Mỹ đã nộp đơn kiện lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT) ngày 3/8, yêu cầu ngăn chặn vòng thuế Section 301 bắt đầu áp dụng từ 24/7/2026. Đây không chỉ là một vụ kiện chính sách thuế Mỹ đơn thuần, mà là cuộc đối đầu trực diện giữa các bang và Nhà Trắng về giới hạn quyền lực hành pháp trong tranh chấp thương mại Mỹ. Bản chất của cuộc chiến này là câu hỏi: liệu Tổng thống có thể dùng lý do đạo đức để áp một hệ thống thuế rộng khắp mà không bị ràng buộc bởi thủ tục pháp lý chặt chẽ?
Lý do pháp lý: Section 301 không phải tấm séc trắng cho Nhà Trắng
Các bang nguyên đơn cho rằng chính quyền Trump đã dùng Mục 301 như một tấm séc trắng để áp thuế trên diện rộng, thay vì tuân thủ cấu trúc điều tra – nhắm trúng hành vi – rồi mới ra biện pháp mà luật yêu cầu. Theo họ, USTR phải xác định những “hành vi, chính sách hoặc thông lệ cụ thể” của từng quốc gia gây gánh nặng cho thương mại Mỹ, chứ không thể áp cùng một cơ chế thuế cho 60 đối tác với mức độ chống lao động cưỡng bức rất khác nhau. Cái cớ được Nhà Trắng nêu ra – nhiều nước “chưa có biện pháp đầy đủ nhằm ngăn chặn lao động cưỡng bức” – bị cho là quá mơ hồ để biện minh cho một biện pháp thuế lớn như vậy. Trong bối cảnh này, các bang lập luận rằng thuế Section 301 Trump đã biến một công cụ xử lý tranh chấp thương mại Mỹ có mục tiêu thành vũ khí thuế quan bao trùm, vượt ra ngoài phạm vi Quốc hội từng trao.
Chuỗi thất bại thuế quan của Trump và vì sao Section 301 khó bị đánh sập hơn
Một điểm đáng chú ý là thuế Section 301 xuất hiện ngay sau khi hai công cụ thuế diện rộng trước đó của Trump lần lượt bị tòa án bác bỏ. Thuế dựa trên IEEPA đã bị Tòa án Tối cao gạt bỏ vào tháng 2/2026, còn thuế toàn cầu 10% theo Section 122 bị CIT phán quyết là bất hợp pháp vào tháng 5, dù vẫn được thu cho tới khi hết hiệu lực vào tháng 7. Liberty Justice Center – nhóm luật sư từng thắng trong vụ IEEPA – nay tiếp tục dẫn dắt vụ kiện mới chống các mức thuế Section 301. Họ lập luận rằng chính quyền dùng Section 301 để “thay thế” Section 122 vừa hết hiệu lực, với cấu trúc và nhóm quốc gia chịu thuế gần như y hệt. Nói cách khác, đây là sự đổi nền pháp lý chứ không phải điều chỉnh chính sách. Tuy vậy, Section 301 vốn được Đạo luật Thương mại 1974 thiết kế khá chi tiết cho USTR, nên việc đánh sập nó khó hơn nhiều so với IEEPA hay Section 122.
Tác động kinh tế: 60 đối tác, hàng loạt doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng bị kéo vào
Vòng thuế Section 301 mới áp dụng mức bổ sung 10–12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ khoảng 60 nền kinh tế, gồm cả Trung Quốc, EU, Việt Nam và nhiều nước khác; hàng Việt Nam nằm trong nhóm chịu thuế 12,5%. Điều này biến một tranh chấp pháp lý ở Washington thành cú sốc chi phí trên diện rộng cho doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng toàn cầu. Liberty Justice Center khẳng định thuế mới có hiệu lực ngay khi thuế Section 122 chấm dứt, với cấu trúc tương tự và áp lên gần như cùng nhóm quốc gia. Hai doanh nghiệp Burlap & Barrel và Collective Horology – đại diện cho hàng nghìn công ty nhập khẩu – nói rằng dù chuỗi cung ứng minh bạch, không dính lao động cưỡng bức, sản phẩm của họ vẫn bị đánh thuế. Đây là ví dụ điển hình cho một chính sách dùng lý do đạo đức nhưng lại đánh đồng mọi nhà cung cấp, bất kể hồ sơ tuân thủ.
Cuộc chiến chưa có hồi kết: doanh nghiệp cần chuẩn bị điều gì?
Các chuyên gia pháp lý thừa nhận khó dự đoán bên nguyên có thắng hay không; một vụ kiện kiểu này thường kéo dài ít nhất khoảng sáu tháng, dù CIT có thể đẩy nhanh tiến độ xử lý. Trong thời gian đó, thuế Section 301 Trump vẫn là hiện thực trên hóa đơn nhập khẩu, tiếp tục bóp nghẹt biên lợi nhuận của doanh nghiệp và đẩy chi phí sang người tiêu dùng. Luật sư Vinicius Adam khuyến nghị các nhà nhập khẩu – trong đó có doanh nghiệp thủy sản – theo dõi sát diễn biến tại tòa, bởi nếu thuế bị kết luận trái luật như vụ IEEPA, họ có thể yêu cầu hoàn trả phần thuế đã nộp. Câu chuyện vì thế vượt xa cuộc đấu chính trị nội bộ: nó sẽ là tiền lệ định hình giới hạn của Nhà Trắng trong các tranh chấp thương mại Mỹ, và quyết định liệu tòa án thương mại quốc tế có dám chặn lại làn sóng “vũ khí hóa” thuế quan đang lan rộng hay không.
