Tuyên bố khai thác Greenland: tài nguyên và quyền lực
Chiến lược khai thác tài nguyên Greenland của Donald Trump là kế hoạch thăm dò dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản quy mô lớn gắn chặt với mục tiêu kiểm soát các nguồn tài nguyên chiến lược và củng cố ưu thế địa chính trị của Mỹ tại Bắc Cực, thay vì chỉ là một dự án kinh tế đơn lẻ.
Ngày 14/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ đang chuẩn bị triển khai hoạt động thăm dò quy mô lớn dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản tại Greenland, coi đây là vùng có tiềm năng dầu mỏ vượt xa nhiều khu vực khác về trữ lượng có thể khai thác. Tuyên bố này không đi kèm số liệu cụ thể về trữ lượng, tiến độ hay danh sách doanh nghiệp tham gia, nhưng thông điệp chính trị thì rất rõ: Washington muốn biến khai thác dầu khí Greenland thành một trụ cột trong chiến lược tài nguyên Mỹ.
Điều đáng chú ý là tuyên bố của Trump được đưa ra ngay sau khi Mỹ, Đan Mạch và Greenland ký thỏa thuận an ninh hồi tháng 9, cho phép Washington tăng cường hiện diện quân sự và xây thêm hai cơ sở tại Narsarsuaq và Mestersvig, bên cạnh căn cứ Pituffik hiện có. Nói cách khác, thăm dò dầu mỏ Greenland và bố trí quân sự đang được thiết kế như hai mặt của cùng một chiến lược: bảo vệ an ninh năng lượng bằng sức mạnh cứng. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà là một bước leo thang có tính toán trong cuộc đua kiểm soát Bắc Cực.
Greenland nói gì: chủ quyền, hạ tầng và giới hạn của Mỹ
Nếu Trump xem Greenland như một “biên giới tài nguyên mới”, thì giới chức trên đảo lại nhìn kế hoạch này với tâm thế dè chừng. Greenland là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, và những đề xuất trước đây của Washington về việc tiếp quản hòn đảo đã vấp phải phản đối mạnh từ Đan Mạch, các đồng minh NATO và người dân địa phương. Thông điệp ngầm rất rõ: tài nguyên có thể là của chung để khai thác, nhưng chủ quyền thì không thể đem ra mặc cả.
Trước tuyên bố mới của Trump, quan chức Bộ Khai khoáng Greenland thừa nhận “có các hoạt động do các công ty Mỹ thực hiện” trên đảo, nhưng nhấn mạnh rằng còn “rất xa mới đến giai đoạn thăm dò hay khai thác ở quy mô lớn”. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng thực tế trên mặt đất không hề theo kịp giọng điệu hùng hồn từ Washington. Hạ tầng khai khoáng của Greenland hiện rất hạn chế, chỉ có hai dự án đang hoạt động, chưa từng có khai thác đất hiếm thương mại, hệ thống cảng và điện đều yếu.
Trong bối cảnh đó, việc Trump đẩy mạnh khai thác dầu khí Greenland dễ bị người dân địa phương xem là một nỗ lực áp đặt từ bên ngoài, nhất là khi nó gắn với mở rộng căn cứ quân sự. Nếu Washington không chứng minh được rằng chiến lược tài nguyên Mỹ tôn trọng luật lệ và lợi ích của Greenland, phản ứng chính trị trên đảo có thể trở thành rào cản lớn hơn cả băng tuyết Bắc Cực.
Đất hiếm: “mỏ vàng” thầm lặng trong chiến lược tài nguyên Mỹ
Trong khi Trump nói nhiều về dầu khí, phần nguy hiểm nhất và tham vọng nhất của kế hoạch lại nằm ở khoáng sản hiếm Bắc Cực, đặc biệt là đất hiếm. Greenland đứng thứ 8 toàn cầu về trữ lượng đất hiếm với khoảng 1,5 triệu tấn, trong đó mỏ Kvanefjeld và Tanbreez ở phía Nam đảo được xem là hai trong số những mỏ lớn nhất thế giới. Đây mới là “trái tim” của chiến lược tài nguyên Mỹ, vì đất hiếm là nguyên liệu cốt lõi cho quốc phòng, năng lượng sạch và công nghệ cao.
Theo một báo cáo nghiên cứu, Kvanefjeld có trữ lượng trên 11 nghìn tấn, trong đó có 370.000 tấn đất hiếm nặng, với hàm lượng 1,43%, cao hơn nhiều mỏ tại Brazil hay Texas. Tanbreez được ước tính có trữ lượng 28,2 triệu tấn và có khả năng trở thành mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới. Dưới nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, Mỹ đã ký một biên bản ghi nhớ với Greenland về hợp tác thăm dò và công nghệ đất hiếm, nhưng nỗ lực gia hạn dưới thời chính quyền sau đó thất bại.
Chính quyền Trump dường như đang tìm cách mới để tiếp cận đất hiếm Greenland, từ việc thúc đẩy dự án Tanbreez cho tới gắn khai thác với các cam kết an ninh. Tuy nhiên, Greenland đã thông qua luật cấm khai thác các mỏ có nồng độ uranium trên 100 ppm, khiến Kvanefjeld – với khoảng 300 ppm – bị chặn lại. Nói cách khác, “mỏ vàng” đất hiếm mà Mỹ thèm khát nhất lại bị khóa bởi chính luật môi trường và an toàn phóng xạ của Greenland. Nếu Washington không chấp nhận chơi theo luật này, chiến lược đất hiếm ở Bắc Cực sẽ chỉ dừng ở mức tham vọng trên giấy.
Cuộc đua Bắc Cực: Mỹ, Trung Quốc và bài toán chuỗi cung ứng
Khai thác dầu khí Greenland và khoáng sản hiếm Bắc Cực không diễn ra trong chân không; nó là một phần của cuộc cạnh tranh chiến lược rộng hơn. Bắc Cực đang trở thành tâm điểm vì tiềm năng tài nguyên và khả năng hình thành các tuyến hàng hải mới khi băng tan, biến Greenland thành “cửa ngõ” kiểm soát cả tài nguyên lẫn đường biển. Không ngẫu nhiên Trump nhấn mạnh vị trí chiến lược của hòn đảo đối với an ninh Mỹ và châu Âu.
Trong bảy năm qua, Trung Quốc đã theo đuổi chiến lược Bắc Cực riêng, mở rộng hiện diện qua nghiên cứu, hạ tầng và các dự án tài nguyên, dù nhiều kế hoạch bị chặn vì lo ngại an ninh. Ở lĩnh vực đất hiếm, Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới trong cả khai thác và tinh chế, và doanh nghiệp Shenghe Resources là cổ đông lớn thứ hai tại mỏ Kvanefjeld, đồng thời đã ký biên bản ghi nhớ hỗ trợ tinh chế và đưa sản phẩm ra thị trường. Điều này có nghĩa là ngay cả khi Mỹ tiếp cận được quặng, công nghệ tinh chế vẫn là “con bài tẩy” trong tay Bắc Kinh.
Quan chức Greenland cũng nói rõ rằng nếu sự quan tâm của các đối tác phương Tây không đi cùng dòng vốn đầu tư, họ sẽ chọn đối tác khác, bao gồm cả Trung Quốc. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chịu sức ép từ xung đột tại Trung Đông, việc Mỹ đẩy mạnh thăm dò tài nguyên ở Greenland là nỗ lực giảm phụ thuộc, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ đẩy Bắc Cực thành một mặt trận cạnh tranh mới giữa các cường quốc. Nếu Washington không xây dựng được một chuỗi cung ứng đất hiếm và năng lượng bền vững, minh bạch, chiến lược này rất dễ bị nhìn nhận như một cuộc tranh giành tài nguyên thuần túy.
Kết luận: Greenland là phép thử cho tham vọng Bắc Cực của Mỹ
Chiến lược khai thác tài nguyên Greenland của Trump là phép thử quan trọng cho tham vọng Bắc Cực của Mỹ: kết hợp khai thác dầu khí Greenland, thăm dò dầu mỏ Greenland và khoáng sản hiếm Bắc Cực vào một gói chiến lược tài nguyên Mỹ thống nhất. Nhưng giữa tuyên bố chính trị và hiện thực là một khoảng cách lớn: luật môi trường của Greenland, hạ tầng yếu, sự phản đối về chủ quyền và lợi thế công nghệ của Trung Quốc trong tinh chế đất hiếm.
Nếu Washington muốn biến Greenland thành trụ cột lâu dài trong chiến lược tài nguyên, họ phải chứng minh rằng có thể đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng, tôn trọng luật lệ địa phương và xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập, thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân sự và những tuyên bố hùng hồn. Greenland không phải vùng đất trống để các cường quốc mặc sức vẽ lại bản đồ; đó là một xã hội có tiếng nói, luật pháp và lựa chọn đối tác của riêng mình. Bỏ qua thực tế đó, chiến lược Bắc Cực của Mỹ sẽ mãi mắc kẹt trong băng giá.
