Từ tuyên bố của Trump đến lời “phanh gấp” của Greenland và Đan Mạch
Tranh cãi quanh kế hoạch Greenland khai thác tài nguyên với sự tham gia của Mỹ là cuộc đối đầu giữa tham vọng năng lượng, luật pháp địa phương và bài toán chủ quyền Bắc Cực trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị Bắc Cực ngày càng gay gắt. Điểm khởi phát là phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Washington sắp triển khai chiến dịch quy mô lớn nhằm khai thác dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản tại Greenland sau một thỏa thuận ba bên. Ngay lập tức, giới chức Greenland bác bỏ, khẳng định các hoạt động của doanh nghiệp Mỹ mới dừng ở mức khảo sát nhỏ lẻ và “còn rất xa” mới đến giai đoạn thăm dò hay khai thác quy mô lớn. Bộ Ngoại giao Đan Mạch cũng lên tiếng, nhấn mạnh thỏa thuận không trao đặc quyền tiếp cận tài nguyên Greenland cho Mỹ so với các đối tác NATO hay EU. Thông điệp ngầm rất rõ: Bắc Cực không phải vùng trống cho bất kỳ cường quốc nào muốn vẽ lại luật chơi.
Luật pháp Greenland: “hàng rào” chặn tham vọng khai thác tài nguyên
Trọng tâm của tranh chấp Đan Mạch Mỹ tranh chấp không nằm ở việc có tài nguyên Greenland hay không, mà ở câu hỏi: ai có quyền quyết định cách tiếp cận chúng. Bộ Ngoại giao Đan Mạch tuyên bố thẳng, nếu Mỹ muốn thăm dò tại Greenland để tìm kiếm dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản, mọi hoạt động phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan của Greenland. Cơ quan này cũng nhắc lại rằng thỏa thuận ba bên gần đây không dành bất kỳ ưu đãi đặc biệt nào cho nhà đầu tư Mỹ so với các nước NATO, EU hay đối tác NATO khác. Nói cách khác, Washington không thể dùng sức mạnh quân sự hay chính trị để “đi cửa sau” vào các mỏ khoáng sản. Greenland là vùng lãnh thổ tự trị, có hệ thống luật riêng, và Copenhagen đang dùng chính khung pháp lý đó như tuyến phòng thủ đầu tiên bảo vệ chủ quyền Bắc Cực của mình.
Thỏa thuận an ninh: Mỹ được thêm căn cứ, Đan Mạch giữ chủ quyền
Điểm tinh vi của thỏa thuận mới là nó tách bạch an ninh và tài nguyên Greenland. Theo tuyên bố của ông Trump, văn kiện này trao cho Mỹ “quyền kiểm soát vĩnh viễn” đối với an ninh Greenland, đồng thời vẫn công nhận chủ quyền của Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland. Thỏa thuận cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự, thành lập thêm căn cứ và đảm bảo quyền tiếp cận quân sự, nhưng không đề cập trực tiếp đến dầu mỏ hay khí đốt, chỉ nói chung về “hợp tác khoáng sản” và “hợp tác phát triển kinh tế cùng xúc tiến thương mại”. Chính vì khoảng mờ này mà Nhà Trắng diễn giải theo hướng mở đường cho khai thác quy mô lớn, trong khi Copenhagen và Nuuk lại coi đó là giới hạn: an ninh có thể chia sẻ, nhưng chủ quyền Bắc Cực và quyền định đoạt tài nguyên Greenland thì không.
Địa chính trị Bắc Cực: vì sao Greenland trở thành “miếng bánh nóng”
Đằng sau tranh cãi là vị trí chiến lược của Greenland trong bức tranh địa chính trị Bắc Cực. Hòn đảo này nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ châu Âu đến Bắc Mỹ, giữ vai trò quan trọng với hệ thống cảnh báo tên lửa đạn đạo của Mỹ, khiến nơi đây trở thành ưu tiên chiến lược của Washington. Cùng lúc, tài nguyên Greenland – từ dầu mỏ “dễ tiếp cận” mà ông Trump ca ngợi cho tới khoáng sản nằm sâu dưới lớp băng – được xem là kho dự trữ cho kỷ nguyên hậu khủng hoảng năng lượng. Nhưng thực tế phũ phàng: băng giá vẫn bao phủ khoảng 80% diện tích đảo, nhiều mỏ nằm sâu phía bắc Vòng Cực Bắc, bị chôn dưới lớp băng dày tới 1,6km, trong khi hạ tầng kỹ thuật gần như bằng không. Cuộc chơi địa chính trị Bắc Cực vì thế không chỉ là ai mạnh hơn, mà là ai chịu được chi phí và rủi ro lớn hơn.
Kết luận: Bắc Cực không còn là vùng trắng trên bản đồ quyền lực
Phản ứng cứng rắn của Greenland và Đan Mạch trước tuyên bố khai thác quy mô lớn của Mỹ cho thấy một thực tế: thời kỳ các cường quốc tự vẽ lại luật chơi ở vùng cực đã qua. Khi Copenhagen khẳng định mọi doanh nghiệp Mỹ phải tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp địa phương, họ đang gửi thông điệp cho toàn bộ cộng đồng quốc tế, không chỉ riêng Washington. Tranh chấp quanh Greenland khai thác tài nguyên là lời nhắc rằng chủ quyền Bắc Cực không phải khái niệm trừu tượng, mà là tập hợp các quyết định pháp lý, kinh tế và an ninh rất cụ thể. Trong kỷ nguyên địa chính trị Bắc Cực nóng lên, quốc gia nào coi nhẹ tiếng nói của các vùng lãnh thổ “nhỏ” sẽ phải trả giá bằng uy tín, ảnh hưởng và cả cơ hội tiếp cận tài nguyên Greenland trong dài hạn.
