Cáp treo Am Tiên là gì và vì sao đỉnh Nưa đang ở ngã rẽ lịch sử?
Cáp treo Am Tiên là tuyến cáp treo Thanh Hóa dự kiến đưa du khách trực tiếp lên khu di tích Núi Nưa – Đền Nưa – Am Tiên, thuộc quần thể du lịch tâm linh gắn với khởi nghĩa Bà Triệu, với mục tiêu giải quyết bài toán tiếp cận điểm đến trong mùa cao điểm và trở thành hạ tầng xương sống cho một quần thể đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng hướng tới phát triển bền vững du lịch tâm linh Việt Nam.
Quần thể di tích Núi Nưa, Đền Nưa và Am Tiên là di tích lịch sử – danh thắng cấp quốc gia, gắn liền địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu, trên diện tích quy hoạch khoảng 100 ha. Khu vực này vốn đã là “điểm nóng” du lịch tâm linh Việt Nam khi chỉ từ mùng 1 đến 17 tháng Giêng đã đón gần 100.000 lượt khách, riêng kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ có khoảng 18.000 lượt. Sức hút xuất phát từ huyệt đạo linh thiêng được xem là một trong ba huyệt đạo quan trọng nhất cả nước, cùng giếng Tiên “nước không bao giờ cạn”.
Trong bối cảnh đó, dự án 3000 tỷ đồng – chính xác là 2.969 tỷ đồng cho Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên trên diện tích 31,7 ha, thời gian thực hiện 2025–2030 – không chỉ là một hạ tầng giao thông. Nó là phép thử xem Thanh Hóa có đủ bản lĩnh biến sức hút tâm linh thành một mô hình phát triển bền vững du lịch, thay vì để đỉnh Nưa lặp lại vòng luẩn quẩn “lễ hội quá tải – môi trường xuống cấp – trải nghiệm kém chất lượng”.
Bài học từ Bà Nà: Cáp treo có thể thay đổi số phận một ngọn núi
Nhìn về quá khứ gần, câu chuyện Bà Nà cho thấy cáp treo không chỉ rút ngắn hành trình mà có thể tái sinh cả một điểm đến. Trước khi có cáp treo, con đường độc đạo dài khoảng 15 km với nhiều khúc cua tay áo khiến hành trình lên Bà Nà là thử thách lớn, khách mỗi năm chỉ 30.000–40.000 lượt. Ngày 25-3-2009, tuyến cáp treo Bà Nà – Suối Mơ vận hành, lập cùng lúc 4 kỷ lục Guinness thế giới và “mở ra một phương thức tiếp cận hoàn toàn khác với đỉnh núi Chúa”.
Kết quả là trong giai đoạn 2009–2018, lượng khách đến Bà Nà tăng hơn 160 lần, còn khách đến Đà Nẵng tăng 463%, lượng khách qua sân bay Đà Nẵng tăng từ 2,08 triệu lên khoảng 13,3 triệu lượt. Đây là trích dẫn đáng suy nghĩ: “Trong giai đoạn 2009-2018, lượng khách đến Bà Nà tăng hơn 160 lần.” Quan trọng hơn, hệ sinh thái sản phẩm mới – từ làng Pháp, khu vui chơi đến Cầu Vàng – giúp Bà Nà duy trì sức hút, tạo lý do để du khách quay lại thay vì chỉ đến một lần.
Tuy vậy, Bà Nà cũng là lời nhắc nhở: nếu chạy theo hiệu ứng “check-in” mà bỏ quên bản sắc, điểm đến dễ trượt sang thuần giải trí, xa dần chiều sâu văn hóa. Với đỉnh Nưa – một không gian tâm linh gắn huyệt đạo và truyền thuyết Bà Triệu – áp lực giữ cân bằng giữa trải nghiệm hiện đại và sự tôn nghiêm còn lớn hơn nhiều. Cáp treo Thanh Hóa vì thế phải được xem là công cụ nâng tầm hạ tầng du lịch tâm linh, chứ không phải cánh cửa để thương mại hóa vô độ.
Cáp treo Am Tiên: Hạ tầng mở đường cho quần thể 35.000 tỷ đồng
Trở lại với dự án cáp treo Am Tiên, điểm đáng chú ý là đây chỉ là mảnh ghép đầu tiên của quần thể Khu du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên gần 400 ha, với tổng mức đầu tư vượt 35.000 tỷ đồng do một tập đoàn tư nhân lớn làm chủ đầu tư. Giai đoạn 1 là Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên gần 32 ha với vốn gần 3.000 tỷ đồng; giai đoạn 2 phát triển Khu dịch vụ du lịch và trục cảnh quan văn hóa gần 57 ha với hơn 9.600 tỷ đồng; giai đoạn 3 là Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng gần 300 ha với trên 22.000 tỷ đồng.
Dự án Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên đã được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt chủ trương, chấp thuận nhà đầu tư ngày 23-4-2025. Kế hoạch chi tiết cho biết thi công và lắp đặt hệ thống cáp treo sẽ khởi động từ tháng 12-2026, phấn đấu hoàn thành đưa vào vận hành trong năm 2027. Nếu tiến độ bám sát, mùa lễ hội đầu năm 2028 có thể là thời điểm du khách lần đầu lên đỉnh Nưa bằng cáp treo.
Điều này cho thấy tư duy “hạ tầng đi trước một bước”: cáp treo là hạng mục giao thông bắt buộc để giải quyết triệt để bài toán tiếp cận điểm đến trong mùa cao điểm du lịch tâm linh. Hiện nay, chỉ trong nửa tháng Giêng, khu di tích đã đón gần 100.000 lượt khách và con số vẫn tăng đều mỗi năm. Nếu không nâng cấp hạ tầng, tắc nghẽn, quá tải và tai nạn giao thông là kịch bản khó tránh. Từ góc nhìn phát triển bền vững du lịch, cáp treo – khi được tính toán đúng – giúp phân luồng khách, giảm áp lực lên đường bộ và hạn chế xâm lấn ngẫu hứng vào rừng núi.
Phát triển bền vững du lịch tâm linh: Thách thức không nhỏ cho Thanh Hóa
Lợi thế lớn của Nưa – Am Tiên là sức hút tâm linh sẵn có: huyệt đạo linh thiêng, giếng Tiên, lễ hội đền Am Tiên khai hội ngày mùng 9 tháng Giêng với nghi lễ “mở cổng trời”, không khí lễ hội kéo dài đến khoảng 20 tháng Giêng. Trong thời gian dự án cáp treo đang triển khai, mọi hoạt động tham quan, chiêm bái vẫn diễn ra bình thường để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của người dân. Nhưng chính mật độ khách dày đặc khiến mâu thuẫn giữa bảo tồn và khai thác trở nên gay gắt: nếu chỉ chăm chăm tăng lượng khách, đỉnh Nưa rất dễ trở thành “lễ hội bê tông”.
Thanh Hóa có vẻ ý thức được rủi ro này. Do quần thể nằm trong khu di tích cấp quốc gia, công tác quản lý và bảo tồn đang được siết chặt song song với triển khai dự án. Đầu tháng 1-2026, UBND tỉnh ban hành kế hoạch quản lý toàn diện nhằm bảo vệ và phát huy giá trị Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (Đền Nưa, núi Nưa, Am Tiên). Thực hiện theo kế hoạch, trước mùa lễ hội, toàn bộ khuôn viên cảnh quan và không gian thờ tự được chỉnh trang, tu bổ theo hướng sạch đẹp, giữ nguyên vẻ tôn nghiêm.
Ở đây, phát triển bền vững du lịch không thể chỉ hiểu là “giữ sạch và trồng thêm cây”. Đó phải là chiến lược tổng thể: giới hạn mật độ xây dựng; ưu tiên vật liệu và kiến trúc hài hòa với cảnh quan; kiểm soát tiếng ồn, rác thải; quản lý chặt các dịch vụ tâm linh biến tướng. Nếu làm tốt, cáp treo Thanh Hóa sẽ không phải là biểu tượng của bê tông hóa, mà là ví dụ hiếm hoi cho thấy hạ tầng hiện đại có thể chung sống với không gian thiêng.
Kết luận: Cơ hội vươn tầm khu vực hay phép thử cho tư duy phát triển?
Tuyến cáp treo trị giá gần 3.000 tỷ đồng ở Am Tiên không chỉ cải thiện đường lên đỉnh Nưa; nó đặt nền móng cho một quần thể du lịch tâm linh quy mô hiếm có, với tham vọng trở thành điểm đến hàng đầu trong khu vực. Bài học từ Bà Nà cho thấy hạ tầng cáp treo, nếu đi cùng chiến lược sản phẩm độc đáo, có thể thay đổi toàn bộ bản đồ du lịch một địa phương. Nhưng đồng thời, đó là con dao hai lưỡi: dễ tạo tăng trưởng nóng, cũng dễ bào mòn giá trị gốc.
Từ góc nhìn người viết, câu hỏi không phải là “có nên làm cáp treo hay không”, mà là “chúng ta sẽ dùng cáp treo để làm gì”. Nếu mục tiêu là tối đa hóa doanh thu ngắn hạn, đỉnh Nưa sẽ nhanh chóng đánh mất sự linh thiêng trong ký ức cộng đồng. Nếu coi đây là cơ hội để chuẩn hóa hạ tầng, nâng chuẩn dịch vụ, giảm áp lực lên môi trường và tôn vinh di sản Bà Triệu, cáp treo Am Tiên có thể trở thành hình mẫu mới cho du lịch tâm linh Việt Nam: hiện đại nhưng không phô trương, đông khách nhưng vẫn tĩnh tại.
Trách nhiệm cuối cùng thuộc về cả ba phía: chính quyền với khung quản lý nghiêm; nhà đầu tư với tầm nhìn dài hạn, biết dừng đúng lúc; và cộng đồng – những người hành hương, du khách – với ý thức giữ gìn không gian thiêng. Cáp treo chỉ là phương tiện; đỉnh Nưa trở thành nơi “đáng đến” hay “nên tránh” phụ thuộc vào cách chúng ta lựa chọn phát triển bền vững du lịch ngay từ hôm nay.
