Hành trang số: từ tham vọng công nghiệp đến chiến lược giáo dục nghề
“Hành trang số” của Bắc Ninh là chiến lược trang bị cho học sinh, sinh viên năng lực làm chủ công nghệ, hiểu chuyển đổi xanh và tham gia thị trường lao động thông minh, bằng việc tích hợp kỹ năng số, tư duy sáng tạo, kiến thức năng lượng bền vững và khởi nghiệp vào toàn bộ hệ thống giáo dục nghề, gắn chặt với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn. Bắc Ninh không xây kỹ năng số Bắc Ninh như một phong trào ngắn hạn, mà coi đó là điều kiện sống còn để thực hiện khát vọng trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của cả nước. Yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao đã buộc tỉnh phải chuyển từ đào tạo nghề Bắc Ninh theo kiểu truyền thống sang mô hình đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngay trong nhà trường. Câu hỏi quan trọng không còn là “dạy cái gì”, mà là “dạy để sinh viên làm được việc ở đâu và bằng kỹ năng nào”.
Khởi nghiệp sinh viên: phòng học thành phòng thí nghiệm kinh doanh
Nếu muốn kỹ năng số trở thành năng lực thực tế, sinh viên phải được va chạm với kinh doanh, không chỉ với bài tập. Vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh ngày 28/8 là minh chứng rõ ràng. Năm nay, 21 dự án khởi nghiệp sinh viên từ các khoa tham gia, 12 dự án tiêu biểu được chọn vào chung kết, trải đều từ công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, sản xuất thông minh đến sản phẩm gắn với văn hóa địa phương. Mỗi đội có 5 phút thuyết trình, 10 phút phản biện với ban giám khảo – đó là mô hình huấn luyện năng lực trình bày, làm việc nhóm, phản biện và bảo vệ ý tưởng trước “hội đồng đầu tư” thu nhỏ. Khi sinh viên ngành Điện công nghiệp đưa ra dự án “Nông nghiệp xanh – công nghệ chăn nuôi thông minh”, chúng ta thấy rõ cách đào tạo nghề Bắc Ninh đang kết hợp kỹ năng số với phát triển xanh. Đây không phải cuộc thi đơn lẻ, mà là phòng thí nghiệm để thử xem kiến thức nhà trường có bám được vào thực tiễn kinh doanh hay không.
292 kỹ sư việc làm ngay: thước đo trung thực của chất lượng đào tạo nghề
Không thước đo nào trung thực bằng việc làm sau tốt nghiệp. Ở Trường Cao đẳng Cơ điện và Xây dựng Bắc Ninh (BCEC), con số 292 kỹ sư việc làm ngay sau lễ tốt nghiệp đã trả lời thay nhiều báo cáo. Nhà trường bàn giao 292 kỹ sư thực hành thuộc 6 ngành – từ Điện công nghiệp, Điện tử công nghiệp, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, Công nghệ ô tô, Công nghệ thông tin đến Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa – cho doanh nghiệp theo đơn đặt hàng. “Trong số 292 tân kỹ sư thực hành tốt nghiệp, 100% có việc làm ngay, tỷ lệ tốt nghiệp khá, giỏi đạt 88,7%” là con số mà bất kỳ cơ sở giáo dục nghề nghiệp nào cũng muốn đạt được nhưng không dễ sao chép. Đằng sau đó là mô hình liên kết đào tạo – tuyển dụng, nơi 129 sinh viên được tuyển ngay trong quá trình học hoặc thực tập, 155 người có việc qua hoạt động kết nối việc làm của trường, và 8 người tự tìm việc hoặc qua gia đình, cá nhân giới thiệu. Khi các doanh nghiệp lớn như Samsung Display Việt Nam, Canon Việt Nam, Luxshare – ICT tiếp nhận tân kỹ sư thực hành, kỹ năng số Bắc Ninh và kỹ năng nghề đã được kiểm chứng bằng yêu cầu khắt khe của thị trường.
Phát triển xanh và AI: lớp học đi trước chuyển dịch năng lượng
Điểm đáng chú ý trong chiến lược hành trang số của Bắc Ninh là việc đưa phát triển xanh và trí tuệ nhân tạo vào giáo dục nghề nghiệp một cách bài bản, thay vì lồng ghép hình thức. Dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI - Kiến tạo tương lai” giai đoạn 2024 - 2026 đã xây dựng tài liệu chuyên biệt cho giáo dục nghề nghiệp, tập trung vào tiết kiệm năng lượng, chuyển dịch năng lượng, năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và bảo vệ môi trường trong giảng dạy. 112 giảng viên được đào tạo về năng lượng bền vững, bảo vệ môi trường, phương pháp học tập gắn với các mục tiêu phát triển bền vững, và đến tháng 8/2026, 16 trường cao đẳng, trung cấp nghề trên địa bàn tỉnh đã được hỗ trợ tích hợp nội dung năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, phát triển bền vững vào chương trình đào tạo. Khoảng 10.500 sinh viên tiếp cận cách học mới, bổ sung kiến thức chuyên môn, rèn tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Đây không chỉ là tập huấn kỹ thuật, mà là cách Bắc Ninh chuẩn bị lực lượng lao động có hiểu biết về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, sẵn sàng đi cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Các ý kiến tại tọa đàm đang được tổng hợp thành khuyến nghị về tích hợp kỹ năng xanh, hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam – một bước đi cho thấy giáo dục nghề không còn “đi sau” chính sách, mà đang tham gia định hình tiêu chuẩn mới.
Từ mô hình Bắc Ninh đến bài toán quốc gia về kỹ năng số
Câu chuyện hành trang số Bắc Ninh cho thấy một tỉnh công nghiệp có thể chủ động thiết kế tương lai nguồn nhân lực, thay vì chờ thị trường tự điều chỉnh. Với các giải pháp đồng bộ, nhất là đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công nghệ, tỉnh đang tạo dựng “hành trang số” cho công dân, nhất là học sinh, sinh viên vững bước trong kỷ nguyên số. Sự kết hợp giữa khởi nghiệp sinh viên ở trường Cao đẳng Công nghiệp, mô hình kỹ sư việc làm ngay tại BCEC và khung phát triển xanh – AI trong 16 cơ sở giáo dục nghề nghiệp tạo nên một hệ sinh thái đào tạo nghề Bắc Ninh mới, gắn chặt với yêu cầu phát triển bền vững. Điều đáng nói là cách làm này không chỉ bảo đảm lợi ích 3 bên – người học, nhà trường, doanh nghiệp – mà còn cho thấy hiệu quả của hợp tác đa bên giữa cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp trong phát triển kỹ năng. Câu hỏi cho các địa phương khác là: họ có dám biến kỹ năng số, kỹ năng xanh thành tiêu chuẩn bắt buộc trong giáo dục nghề, như Bắc Ninh đang làm, hay tiếp tục để sinh viên tự bơi trong một thị trường lao động đang số hóa rất nhanh? Kết quả 100% sinh viên có việc làm của khóa 52 ở BCEC được sử dụng làm cơ sở để trường tiếp tục phát triển mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thị trường và tăng cường hợp tác thực chất với doanh nghiệp. Đây là thông điệp rõ ràng: muốn sinh viên không thất nghiệp, chương trình đào tạo phải đối thoại thẳng với nhà máy, khu công nghiệp và những yêu cầu đang thay đổi hàng ngày.
