Thương mại Việt Nam Mexico: từ con số 7,2 tỷ USD đến yêu cầu sống còn về đa dạng hóa
Thương mại Việt Nam Mexico là mối quan hệ giao thương song phương giữa hai nền kinh tế, trong đó Việt Nam vừa xuất khẩu hàng tiêu dùng lẫn hàng công nghiệp sang Mexico, đồng thời tận dụng nước này như cửa ngõ tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất Bắc Mỹ và không gian kinh tế Mỹ Latinh, với kim ngạch liên tục tăng trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động phức tạp.
Điểm đáng chú ý không nằm ở con số kim ngạch đơn thuần, mà ở thông điệp chiến lược: nếu không đa dạng hóa thị trường, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị kẹt trong làn sóng biến động thương mại toàn cầu. Thương mại toàn cầu đang biến động phức tạp, khiến việc đa dạng hóa thị trường trở thành yêu cầu sống còn đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Khi Mexico chủ động tìm nguồn cung mới để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, khoảng trống được mở ra cho Việt Nam không chỉ là cơ hội, mà là bài kiểm tra năng lực thích ứng. Vấn đề không còn là “có nên” xuất khẩu sang Mexico, mà là “làm sao” chiếm được chỗ đứng dài hạn trong một thị trường vừa tiêu dùng lớn, vừa là điểm kết nối chuỗi cung ứng khu vực.
Mexico: thị trường Mexico tiềm năng và cầu nối vào chuỗi Bắc Mỹ
Điểm hấp dẫn của thương mại Việt Nam Mexico bắt đầu từ việc Mexico không chỉ là một thị trường hơn 130 triệu dân mà còn là nền kinh tế hội nhập sâu với khu vực Bắc Mỹ thông qua USMCA, với hơn 80% hàng hóa xuất khẩu hướng tới Hoa Kỳ. Điều này biến Mexico thành hai giá trị trong một: một thị trường tiêu dùng nội địa khổng lồ và một “trạm trung chuyển” để hàng Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất Bắc Mỹ và rộng hơn là thị trường Mỹ Latinh.
Với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội tại thị trường Mexico tiềm năng có hai lớp rõ rệt: cung ứng hàng cho người tiêu dùng Mexico, và cung cấp nguyên liệu, linh kiện, máy móc, thiết bị cho các chuỗi sản xuất kết nối với Bắc Mỹ. Từ máy tính, linh kiện điện tử, điện thoại, máy móc thiết bị đến dệt may, giày dép, phương tiện vận tải và phụ tùng đều đang ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong xuất khẩu sang Mexico. Trong đó, giày dép là mặt hàng có nhiều tiềm năng tại thị trường Mexico. Nhưng thay vì dừng lại ở khẩu hiệu “Mexico là thị trường tiềm năng”, doanh nghiệp Việt cần đọc kỹ bài toán: Mexico đang mua mặt hàng nào, từ ai, ở phân khúc giá nào, yêu cầu thuế và tiêu chuẩn nhập khẩu ra sao, rồi mới quyết định chiến lược thâm nhập.
“Ưu đãi kép” từ hiệp định thương mại ưu đãi: lợi thế cạnh tranh Việt Nam cần biết cách dùng
Nếu phải chọn một cụm từ để mô tả vị thế của doanh nghiệp Việt Nam tại Mexico, đó chính là “lợi thế kép”. Việt Nam đang nắm giữ lợi thế kép vô cùng lớn tại Mexico: đầu tiên là mức thuế ưu đãi theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP); thứ hai là việc Mexico siết chặt thuế quan, nâng thuế lên tới 50%, thậm chí 70% với các nước chưa có FTA với họ. Trong khi đó, hàng hóa Việt Nam được hưởng mức thuế 0% nhờ CPTPP, tạo ra khoảng cách cạnh tranh cực kỳ lớn so với nhiều đối thủ châu Á khác.
Nhưng hiệp định thương mại ưu đãi không phải “cây đũa thần” tự động mang lại đơn hàng. Thuế ưu đãi chỉ phát huy tác dụng khi doanh nghiệp đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ và tuân thủ nghiêm ngặt quy định nhập khẩu của Mexico. Điều này đặt ra yêu cầu nâng chuẩn toàn diện: từ việc xác định mã HS, chứng từ, nhãn hàng hóa, kiểm dịch, đến năng lực sản xuất ổn định và khả năng phản hồi khi phát sinh sự cố. Nếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn tiếp cận thị trường theo kiểu “thử vận may” với đơn hàng ngắn hạn, lợi thế về CPTPP sẽ bị lãng phí. Ngược lại, khi doanh nghiệp chuyển sang tư duy kinh doanh bền vững, xây dựng quan hệ dài hạn với nhà nhập khẩu, ưu đãi thuế sẽ trở thành nền tảng để tích lũy thị phần, thay vì lợi ích ngắn hạn nhất thời.
Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để biến cơ hội thành hợp đồng xuất khẩu sang Mexico?
Thực tế kết nối thương mại cho thấy một sự phân hóa rõ: cùng một thị trường Mexico tiềm năng, nhưng chỉ những doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị bài bản mới nhanh chóng chốt được thỏa thuận xuất khẩu. Trong một chuỗi kết nối gần đây, 4 trong số 8 doanh nghiệp Mexico đã ký thỏa thuận với nhà cung ứng Việt nhờ sự chuẩn bị chu đáo và phản hồi chuyên nghiệp từ phía Việt Nam; trong khi đó, có doanh nghiệp lại bỏ lỡ hợp đồng lớn vào hệ thống phân phối Trung Mỹ chỉ vì thiếu nhân sự thành thạo ngoại ngữ để làm việc trực tiếp với đối tác.
Ở góc độ chiến lược, bà Nguyễn Thị Trang khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận Mexico bằng một quy trình 5 bước: nghiên cứu kỹ mã HS và quy tắc xuất xứ CPTPP của sản phẩm; tự đánh giá năng lực cạnh tranh nội tại; tích cực đưa hàng hóa sang kiểm chứng nhu cầu tại các hội chợ triển lãm chuyên ngành; chủ động gặp gỡ, làm việc trực tiếp với đối tác; và đặc biệt phải chú trọng khâu chăm sóc, theo dõi sau kết nối. Doanh nghiệp Việt Nam cần thị trường mới, còn người mua Mexico cũng đang tìm nguồn cung mới và có xu hướng thay thế cho một số thị trường châu Á truyền thống khác. Câu hỏi đặt ra không phải Mexico có mở cửa hay không, mà là doanh nghiệp Việt có đủ năng lực để bước qua cánh cửa đó đúng lúc hay không.
Kết luận: Đa dạng hóa thị trường và nắm bắt lợi thế CPTPP để bứt phá lâu dài
Bức tranh thương mại Việt Nam Mexico đang cho thấy hai điều song song: cơ hội lớn và áp lực đổi mới. Kim ngạch song phương tăng mạnh, thị trường tiêu dùng Mexico mở rộng và vai trò cầu nối vào chuỗi Bắc Mỹ ngày càng rõ ràng. Song trong bối cảnh thương mại toàn cầu phức tạp, việc đa dạng hóa thị trường không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành chiến lược sinh tồn cho doanh nghiệp Việt Nam.
Muốn bứt phá xuất khẩu sang Mexico, doanh nghiệp Việt phải coi hiệp định thương mại ưu đãi và “lợi thế kép” là nền tảng chiến lược chứ không là ưu đãi nhất thời. Điều đó đồng nghĩa với việc đầu tư vào năng lực nội tại, quản trị rào cản phi thuế, xây dựng quan hệ dài hạn và tư duy thị trường thay vì tư duy đơn hàng. Khi doanh nghiệp Việt Nam chuyển dịch từ cách tiếp cận cơ hội ngắn hạn sang mô hình kinh doanh bền vững, tiềm năng từ không gian CPTPP tại Mexico sẽ không chỉ là những con số tăng trưởng, mà trở thành thị phần vững chắc, giúp Việt Nam đứng vững hơn trước mọi biến động của thương mại toàn cầu.
