Thành phần 3 hoàn thành giải phóng mặt bằng: cột mốc đáng mừng nhưng chưa đủ
Cao tốc Quy Nhơn Pleiku là tuyến đường dài 125 km, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng, được chia thành nhiều dự án thành phần, trong đó giải phóng mặt bằng tuyến chính là yếu tố quyết định để bảo đảm tiến độ dự án và hiệu quả đầu tư hạ tầng giao thông trung tâm kết nối khu vực duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên. Điểm sáng mới nhất đến từ Dự án thành phần 3: phương án giải phóng mặt bằng tuyến chính đã được phê duyệt và hoàn thành 100%, với tổng kinh phí hơn 1.814 tỷ đồng. Chiều dài đoạn này khoảng 35 km, từ Km90+000 đến Km125+000, đi qua 6 xã, phường trên địa bàn Gia Lai. Về mặt kỹ thuật, đây là bước ngoặt: nhà thầu có thể thi công đồng bộ, không còn cảnh “xẻ thịt” công trường theo từng khúc mặt bằng nhỏ. Nhưng nhìn ở tầm toàn tuyến, cột mốc 100% này mới là khởi đầu cho cuộc chạy đua với thời gian.
Thành phần 1 cán mốc 98%, thành phần 2 mới 61%: khoảng cách đáng lo
Nếu thành phần 3 cho thấy một kịch bản giải phóng mặt bằng thuận lợi, thì bức tranh ở thành phần 1 và 2 lại phức tạp hơn. Dự án thành phần 1 đã hoàn thành bồi thường, chi trả cho 1.969 hộ bị ảnh hưởng và bàn giao khoảng 21,73/22 km mặt bằng, tương đương 98%. Phần còn lại vỏn vẹn 0,27 km nhưng lại vướng đất và nhà của người dân tại Bình Phú, Bình An – tức là nằm ở nhóm tài sản nhạy cảm nhất, dễ kéo dài tranh chấp nếu không xử lý khéo. Thành phần 2 còn chậm hơn nhiều: mới bàn giao khoảng 38,3 km mặt bằng, đạt 61%, dù đã kiểm đếm đất đai, hoa màu, vật kiến trúc của 1.712 hộ, chi trả bồi thường cho 1.410 hộ và di dời 640 ngôi mộ. Sự chênh lệch tiến độ này đặt ra nguy cơ cao: cả tuyến cao tốc có thể bị “kẹt” bởi những đoạn chưa sạch mặt bằng, dù một số gói thầu đã sẵn sàng tăng tốc thi công.
Bồi thường, tái định cư: điểm nghẽn không thể né tránh
Từ thực tế thành phần 1-2, có thể thấy rõ: giải phóng mặt bằng không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài toán bồi thường tái định cư và đồng thuận xã hội. Ở thành phần 1, chính quyền yêu cầu lãnh đạo các xã Bình An, Bình Phú hoàn thành chi trả tiền bồi thường, vận động người dân thuê nhà, tháo dỡ nhà và bàn giao mặt bằng. Điều này cho thấy nhiều hộ dân vẫn ở giai đoạn chuyển tiếp, chưa thật sự yên tâm với chỗ ở mới. Thành phần 2 phức tạp hơn khi liên quan đến bồi thường rừng và hành lang tuyến đường dây cao thế, các xã Bình Phú, Bình Khê, Ya Hội, Đak Pơ, Hra được yêu cầu hoàn thành bồi thường rừng trong tháng 9/2026. Không ít địa phương đến giờ vẫn lúng túng trong việc xác nhận nguồn gốc đất, kiểm đếm tài sản; nếu không có quy trình minh bạch, nhất quán, các cuộc đối thoại với người dân rất dễ biến thành điểm nóng khiếu kiện.
Tiến độ dự án và áp lực mốc thông xe kỹ thuật
Cao tốc Quy Nhơn Pleiku có tổng mức đầu tư khoảng 43.734 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước, thực hiện giai đoạn 2025-2029, với mục tiêu đến cuối năm 2027 thông xe kỹ thuật toàn tuyến. Riêng thành phần 3 có tổng mức đầu tư hơn 9.100 tỷ đồng, thời gian thi công đến tháng 12-2028, hiện giá trị thực hiện ước đạt 482 tỷ đồng. Trong khi mặt bằng đoạn này đã sạch, nhà thầu có thể dồn lực, thì thành phần 1-2 lại buộc tỉnh phải lập kế hoạch bàn giao theo từng mốc: đến ngày 20/9 dự kiến đạt 72%, đến 30/9 phấn đấu 85% phạm vi phải GPMB; phần còn lại 6,14 km đất rừng phòng hộ dự kiến bàn giao trước 20/10/2026, sau khi khai thác tận dụng lâm sản. Những con số đó cho thấy tỉnh Gia Lai đang chạy nước rút, nhưng đường về đích vẫn khá xa, đặc biệt khi các gói thầu mới thực hiện được tỷ lệ giá trị thi công còn thấp so với kế hoạch.
Kỳ vọng tuyến cao tốc mở lối phát triển, điều kiện để tiến độ không trật nhịp
Đằng sau những tỷ lệ phần trăm khô khan là kỳ vọng rất cụ thể: cao tốc Quy Nhơn Pleiku khi hoàn thành sẽ phục vụ nhu cầu đi lại của người dân, giảm thời gian vận chuyển hàng hóa và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực ven biển – Tây Nguyên. Nhưng kỳ vọng chỉ thành hiện thực nếu tỉnh Gia Lai xử lý dứt điểm các nút thắt bồi thường tái định cư, đặc biệt ở những vị trí nhà ở, đất rừng phòng hộ và hạ tầng kỹ thuật liên quan như đường dây cao thế. Yêu cầu các địa phương “bám sát công trường”, kịp thời báo cáo khó khăn, làm công tác tuyên truyền công khai, minh bạch với sự phối hợp của chính quyền cơ sở và lực lượng Công an là hoàn toàn đúng hướng. Song, ở tầm chính sách, điều người dân chờ không chỉ là vận động, mà là những phương án đền bù có khả năng tạo ra cuộc sống mới ít rủi ro hơn hiện tại. Khi quyền lợi được bảo đảm, tiến độ dự án sẽ bớt phụ thuộc vào sự “cam chịu” và thay bằng sự đồng thuận thực chất – giống như những gì đang diễn ra tại thành phần 3.
