Cao tốc Quy Nhơn - Pleiku: Giấc mơ 1,5 giờ đang bị neo bởi mặt bằng
Cao tốc Quy Nhơn - Pleiku là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 125 km, đi qua 16 xã, phường và được chia thành 3 dự án thành phần, nhằm kết nối vùng duyên hải với Tây Nguyên, giảm thời gian và rủi ro khi lưu thông trên trục Quốc lộ hiện hữu. Đây không chỉ là một dự án giao thông mà còn là “xương sống” mới cho giao thương giữa biển và cao nguyên. Khi hoàn thành, tuyến đường được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ Quy Nhơn đến Pleiku xuống còn khoảng 1,5–2 giờ, đồng thời giảm áp lực giao thông và nguy cơ mất an toàn trên các đoạn đèo hiểm trở hiện nay. Nhưng thay vì bàn về ngày thông xe, tỉnh Gia Lai vẫn phải tập trung cho bài toán cũ: giải phóng mặt bằng và tái định cư.
Thành phần 1 đã gần xong mặt bằng, nhưng tiến độ thi công vẫn ì ạch
Một nghịch lý đang diễn ra: ở Dự án thành phần 1, các địa phương đã bàn giao khoảng 21,9 km trên tổng số 22 km mặt bằng, đạt tỷ lệ 99,5%, nhưng tiến độ thi công vẫn chưa tương xứng. “Với gói thầu XL.01, sản lượng mới đạt trên 333 tỷ đồng, tương ứng 13,1% và dự kiến đến cuối năm 2026 mới đạt khoảng 26%”. Điều đó cho thấy, chỉ riêng việc có mặt bằng chưa đủ nếu tổ chức thi công chưa thực sự bứt phá. Tỉnh đã yêu cầu nhà thầu tổ chức nhiều mũi thi công, song hiệu quả vẫn phụ thuộc vào cách sử dụng nhân lực, thiết bị và kỷ luật tiến độ. Đây là lời nhắc rằng phần việc của chính quyền không kết thúc khi bàn giao đất; ngược lại, đó mới là điểm khởi đầu để kiểm chứng khả năng quản lý tiến độ thi công thực chất.
Thành phần 2 kẹt 30% mặt bằng: tái định cư chậm kéo lùi cả tuyến
Khác với thành phần 1, Dự án thành phần 2 mới được bàn giao khoảng 43,65 km trong tổng số 62,47 km mặt bằng, tương đương khoảng 70%. Nghĩa là 30% còn lại đang kéo lùi tiến độ cả tuyến, vì các gói thầu chỉ có thể “len lỏi” thi công tại những đoạn đã sạch mặt bằng. Chiều 22/9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tự Công Hoàng phải chủ trì buổi làm việc riêng để nghe báo cáo công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và triển khai hai dự án thành phần 1 và 2. Việc tỉnh phải yêu cầu địa phương khẩn trương xét giao đất tái định cư, tạm giao đất theo sơ đồ quy hoạch và điều chỉnh cục bộ quy hoạch khu tái định cư là tín hiệu rõ ràng: nút thắt không nằm ở hồ sơ hay thiết kế, mà ở khả năng biến chính sách bồi thường, tái định cư trên giấy thành nơi ở mới cụ thể, hợp lý cho người dân.
Tối hậu thư tháng 10/2026: Gia Lai có dám “khóa sổ” mặt bằng?
Trước nguy cơ chậm toàn tuyến, lãnh đạo tỉnh đã đặt ra một mốc thời gian mang tính “tối hậu thư”: UBND các xã, phường phải đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng, chậm nhất đến cuối tháng 10/2026 phải hoàn thành bàn giao toàn bộ mặt bằng để tổ chức thi công. Riêng hợp phần 2, yêu cầu bàn giao tối thiểu 80% mặt bằng trong tháng 9/2026 và hoàn thành 100% trong tháng 10/2026. Cùng với đó, Ban Quản lý dự án được giao nhiệm vụ không chỉ tiếp nhận mặt bằng mà còn phải chỉ đạo nhà thầu “tập trung đầy đủ nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công hợp lý và bám sát kế hoạch tiến độ chi tiết đã được phê duyệt”. Những yêu cầu này cho thấy tỉnh đang chuyển từ thái độ “khuyến nghị” sang ràng buộc bằng mốc thời gian cụ thể. Câu hỏi là liệu các cấp cơ sở có đủ quyết tâm để không biến mốc 10/2026 thành thêm một lần gia hạn.
Giải phóng mặt bằng không chỉ là con số phần trăm
Có thể thấy, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku không thiếu vốn, không thiếu quyết tâm, mà thiếu sự đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng, tái định cư và tổ chức thi công. Các chỉ đạo mới yêu cầu địa phương chủ động phối hợp với sở, ngành, đưa các vướng mắc vượt thẩm quyền lên cấp tỉnh để xử lý kịp thời. Nhưng nếu mọi thứ chỉ dừng ở báo cáo, các tỷ lệ 70%, 80% hay 99,5% mặt bằng sẽ không ý nghĩa bằng một mét đường được thi công dứt điểm. Cao tốc này chỉ phát huy giá trị khi người dân thực sự được hưởng lợi từ chỗ ở mới, sinh kế mới và hành trình biển – cao nguyên rút ngắn còn 1,5–2 giờ. Muốn vậy, Gia Lai phải coi từng trường hợp bị ảnh hưởng là một cam kết cụ thể, chứ không chỉ là một dòng trong danh sách bồi thường.
